24 sierpnia<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n DZIE\u0143 ZDEGRADOWANIA PLUTONA<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_single_image image=”16858″ img_size=”full” alignment=”center” style=”vc_box_rounded”][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n \u201eW Uk\u0142adzie S\u0142onecznym wiruj\u0105 planety: wszystkie w innym tempie okr\u0105\u017caj\u0105 S\u0142o\u0144ce; r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 kolorem, mas\u0105 i rozmiarem\u2026\u201d \u2013 i w\u0142a\u015bnie tutaj masa i rozmiar ma znaczenie w planetarnym by\u0107 albo nie by\u0107. O problematycznej sytuacji Plutona pisze dr Aleksandra Pi\u00f3rkowska-Kurpas z Instytutu Fizyki im. Augusta Che\u0142kowskiego U\u015a.<\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_separator color=”custom” accent_color=”#9b132a”]\r\n \u201eKartka z kalendarza\u201d<\/a> to cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re powstawa\u0142y z okazji r\u00f3\u017cnych nietypowych \u015bwi\u0105t. Autorami prezentowanych materia\u0142\u00f3w s\u0105 studenci, doktoranci i pracownicy Wydzia\u0142u Nauk \u015acis\u0142ych i Technicznych U\u015a.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row css=”.vc_custom_1629883969954{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}” el_class=”shadow”][vc_column width=”1\/4″ el_class=”foto”][vc_column_text el_class=”foto”] dr ALEKSANDRA PI\u00d3RKOWSKA-KURPAS<\/strong><\/small><\/span><\/p>\n adiunkt, Wy\u015bwietl publikacje<\/small><\/a> Pluton jest cia\u0142em niebieskim, kt\u00f3re do roku 2006 uwa\u017cane by\u0142o powszechnie za planet\u0119. Zosta\u0142 on odkryty przez ameryka\u0144skiego astronoma Clyde\u2019a Williama Tombauga zatrudnionego w obserwatorium Percivala Lowell\u2019a (miasto Flagstaff w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci stanu Arizona; by\u0142o to jedno z najstarszych obserwatori\u00f3w astronomicznych w Stanach Zjednoczonych) jako technik i fotograf nieba. To w\u0142a\u015bnie Lowell (znany r\u00f3wnie\u017c z propagowania s\u0142ynnej swego czasu idei istnienia kana\u0142\u00f3w na Marsie) sta\u0142 si\u0119 inicjatorem programu badawczego, kt\u00f3rego celem by\u0142o znalezienie planety zaburzaj\u0105cej ruch Urana i Neptuna. Tombaug, por\u00f3wnuj\u0105c zdj\u0119cia obszaru nieba obejmuj\u0105cego przewidywan\u0105 z rachunk\u00f3w pozycj\u0119 nowej planety, zrobione w odst\u0119pie kilku dni w styczniu 1930 roku, znalaz\u0142 nieznany obiekt zmieniaj\u0105cy swoje po\u0142o\u017cenie na tle gwiazd sta\u0142ych. Szybko sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce \u00f3w obiekt to poszukiwana planeta. Jej dotychczasow\u0105, robocz\u0105 nazw\u0119 \u201eplaneta X\u201d zmieniono na \u201ePluton\u201d, zgodnie z tradycj\u0105 zobowi\u0105zuj\u0105c\u0105 do nazywania planet imionami rzymskich bog\u00f3w (pierwsze dwie litery obecnej nazwy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inicja\u0142ami za\u0142o\u017cyciela obserwatorium w kt\u00f3rym dokonano odkrycia – Percivala Lowell\u2019a). Nazwa ta wyda\u0142a si\u0119 adekwatna: zgodnie z wierzeniami staro\u017cytnych Rzymian Pluton by\u0142 bogiem \u015bwiata podziemnego, a nowo odkryty obiekt znajdowa\u0142 si\u0119 na kra\u0144cach Uk\u0142adu S\u0142onecznego, gdzie ilo\u015b\u0107 energii s\u0142onecznej jest minimalna. Co ciekawe, pierwotne szacunki dotycz\u0105ce masy Plutona okaza\u0142y si\u0119 bardzo przesadzone.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Teoretyczne rachunki bazuj\u0105ce na perturbacjach ruchu Urana i Neptuna dawa\u0142y mas\u0119 Plutona przekraczaj\u0105c\u0105 kilkukrotnie mas\u0119 Ziemi. W rzeczywisto\u015bci obserwowane zaburzenia ruchu orbitalnego tych gazowych olbrzym\u00f3w by\u0142y wynikiem b\u0142\u0119du pomiarowego, a nie wp\u0142ywu grawitacyjnego dodatkowej planety. Mo\u017cna wi\u0119c pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce Pluton zosta\u0142 odkryty przypadkowo\u2026 Obecnie, na podstawie analizy oddzia\u0142ywania grawitacyjnego mi\u0119dzy Plutonem a jego ksi\u0119\u017cycem Charonem (zgodnie z III prawem Keplera), masa tego obiektu szacowana jest na ok. 0,002 masy Ziemi.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Odkrycie innych cia\u0142 niebieskich o podobnej do Plutona masie, jak Ceres z pasa planetoid (obszaru znajduj\u0105cego si\u0119 pomi\u0119dzy Marsem a Jowiszem i zawieraj\u0105cego ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 ma\u0142ych skalnych obiekt\u00f3w) czy te\u017c Eris, le\u017c\u0105ca tak jak Pluton poza orbit\u0105 Neptuna, wymusi\u0142o potrzeb\u0119 ponownego rozwa\u017cenia poprawno\u015bci definicji planety. Zgodnie z now\u0105 definicj\u0105, og\u0142oszon\u0105 w Pradze w 2006 roku przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Uni\u0119 Astronomiczn\u0105, Pluton zaklasyfikowany zosta\u0142 jako tzw. planeta kar\u0142owata. Co ciekawe, nie spe\u0142nia on tylko jednego wymogu, aby m\u00f3g\u0142 by\u0107 planet\u0105: jego masa jest na tyle ma\u0142a, \u017ce Pluton nie dominuje grawitacyjnie w przestrzeni wok\u00f3\u0142 swojej orbity. Zdegradowanie Plutona rozwi\u0105za\u0142o szereg problem\u00f3w zwi\u0105zanych z tym obiektem, a sprawiaj\u0105cych, \u017ce jako planeta wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 na tle innych planet Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Jego masa jest bardzo ma\u0142a w por\u00f3wnaniu z pozosta\u0142ymi planetami Uk\u0142adu S\u0142onecznego; masywniejszych od Plutona jest nawet wiele satelit\u00f3w, np. Ksi\u0119\u017cyc czy te\u017c ksi\u0119\u017cyce galileuszowe Jowisza. Orbita Plutona jest silnie eliptyczna (pr\u0119dko\u015b\u0107 orbitalna Plutona w punkcie przys\u0142onecznym jest niemal dwukrotnie wi\u0119ksza ni\u017c w punkcie ods\u0142onecznym!), a jej p\u0142aszczyzna przecina p\u0142aszczyzn\u0119 ekliptyki pod k\u0105tem 17<\/span>\u00b0,<\/span> co jest do\u015b\u0107 nietypowe jak na planet\u0119 (planety Uk\u0142adu S\u0142onecznego poruszaj\u0105 si\u0119 mniej wi\u0119cej w tej samej p\u0142aszczy\u017anie orbitalnej). Obecnie zaliczamy Plutona do najja\u015bniejszego z tzw. transneptunowc\u00f3w \u2013 obiekt\u00f3w z Pasa Kuipera, b\u0119d\u0105cego obszarem w kszta\u0142cie torusa, le\u017c\u0105cym na peryferiach Uk\u0142adu S\u0142onecznego i rozci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 od 30 do 50 jednostek astronomicznych (jednostka astronomiczna to <\/span>\u015brednia odleg\u0142o\u015b\u0107 Ziemi od S\u0142o\u0144ca). Pas <\/span>Kuipera z\u0142o\u017cony jest najprawdopodobniej z drobnych obiekt\u00f3w lodowych i skalnych, stanowi\u0105cych pozosta\u0142o\u015b\u0107 po okresie tworzenia si\u0119 Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Szacuje si\u0119, \u017ce poza tym obszarem musi istnie\u0107 jeszcze inny, b\u0119d\u0105cy rezerwuarem komet. Wyr\u00f3\u017cniamy tutaj tzw. pas rozproszony, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 setek jednostek astronomicznych (kolebka komet kr\u00f3tkookresowych) oraz sferyczny ob\u0142ok Oorta, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 nawet na odleg\u0142o\u015b\u0107 setek tysi\u0119cy jednostek astronomicznych (\u017ar\u00f3d\u0142o komet d\u0142ugookresowych). Zaburzenia spowodowane wp\u0142ywem grawitacyjnym s\u0105siednich obiekt\u00f3w destabilizuje orbity cia\u0142 z tych obszar\u00f3w. W wyniku tego zaczynaj\u0105 one kierowa\u0107 si\u0119 ku S\u0142o\u0144cu, staj\u0105c si\u0119 kometami: zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do naszej gwiazdy, zaczynaj\u0105 parowa\u0107, wytwarzaj\u0105c gazow\u0105 otoczk\u0119 oraz charakterystyczne warkocze (gazowy i py\u0142owy).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Do lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku Pluton by\u0142 jedynym znanym obiektem Uk\u0142adu S\u0142onecznego spoza orbity Neptuna. Dzisiaj wiemy, \u017ce poza ni\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 rozleg\u0142y obszar wype\u0142niony olbrzymi\u0105 ilo\u015bci\u0105 drobnych cia\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce rozmiary Uk\u0142adu S\u0142onecznego s\u0105 znacznie wi\u0119ksze ni\u017c s\u0105dzili\u015bmy, a nasze zrozumienie procesu jego powstania pog\u0142\u0119bi\u0142o si\u0119. Obecnie Uk\u0142ad S\u0142oneczny opuszcza pi\u0119\u0107 sond kosmicznych: Voyager 1 i 2, Pioneer 10 i 11 (wystrzelone jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku) oraz najm\u0142odsza z nich, New Horizons, dedykowana badaniu Plutona i jego ksi\u0119\u017cyca Charona oraz innych obiekt\u00f3w z Pasa Kuipera (wystrzelona zosta\u0142a w 2006 roku; pierwsze zdj\u0119cia Plutona przes\u0142ane zosta\u0142y w 2015 roku). Trzy z nich (Voyager 1 i 2 oraz New Horizons) nadal wysy\u0142aj\u0105 sygna\u0142y w kierunku Ziemi, niezwykle warto\u015bciowe z punktu widzenia naukowego.<\/span><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Bez-kategorii\/Ola_Kw.jpg\")
\nFot. archiwum prywatne<\/small><\/em>[\/vc_column_text]\r\n
\n
\nInstytut Fizyki im. Augusta Che\u0142kowskiego<\/p>\n
\nDzie\u0144 UFO<\/small><\/a><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n