4 grudnia<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n DZIE\u0143 CIASTECZEK<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_single_image image=”16858″ img_size=”full” alignment=”center” style=”vc_box_rounded”][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n 4 grudnia obchodzimy Dzie\u0144 ciasteczek.<\/p>\n Come to the Dark Side \u2013 We have cookies!<\/em><\/p>\n Lubimy ciasteczka \u2013 ich smak, zapach, krucho\u015b\u0107, mi\u0119kko\u015b\u0107, ten wzrost endorfin przy pierwszym k\u0119sie. Ale dzi\u015b o innym rodzaju wypiek\u00f3w. O ciastkach, kt\u00f3re nie tucz\u0105, cho\u0107 gdy jest ich du\u017co, to sporo wa\u017c\u0105, m\u00f3wi dr Tomasz Xi\u0119ski.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \u201eKartka z kalendarza\u201d<\/a> to cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re powstawa\u0142y z okazji r\u00f3\u017cnych nietypowych \u015bwi\u0105t. Autorami prezentowanych materia\u0142\u00f3w s\u0105 studenci, doktoranci i pracownicy Wydzia\u0142u Nauk \u015acis\u0142ych i Technicznych U\u015a.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_separator color=”custom” accent_color=”#9b132a”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row css=”.vc_custom_1629883969954{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}” el_class=”shadow”][vc_column width=”1\/4″ el_class=”foto”][vc_column_text el_class=”foto”] Fot. Tomasz Kawka, materia\u0142y U\u015a<\/em>[\/vc_column_text]\r\n dr Tomasz Xi\u0119ski<\/strong><\/small><\/span><\/p>\n adiunkt, Wydzia\u0142 Nauk \u015acis\u0142ych i Technicznych<\/p>\n wy\u015bwietl publikacje<\/a><\/small><\/p>\n Dzie\u0144 bota<\/a><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n Grudzie\u0144 wprowadza nas cz\u0119sto w przed\u015bwi\u0105teczny nastr\u00f3j. Mamy bowiem Miko\u0142aja, Barb\u00f3rk\u0119 czy wreszcie przygotowania do \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia. Ale nie ka\u017cdy wie, \u017ce 4 grudnia w Ameryce zapocz\u0105tkowano obchody Dnia Ciasteczek. Kt\u00f3\u017c z nas nie lubi od czasu do czasu raczy\u0107 si\u0119 swoim ulubionym rodzajem ciasteczek \u2013 czy to mi\u0119kkie czy kruche, s\u0142one czy s\u0142odkie, jest ich tyle rodzaj\u00f3w, \u017ce ka\u017cdy znajdzie co\u015b dla siebie. Niemniej nawet jak jeste\u015bmy aktualnie na diecie, to jest pewien rodzaj ciasteczek, z kt\u00f3rych mo\u017cemy korzysta\u0107 w du\u017cych ilo\u015bciach zupe\u0142nie bezkarnie \u2013 te, spotykane podczas przegl\u0105dania sieci Internet.<\/p>\n Zg\u00f3d\u017a si\u0119 na ciasteczka! Ciasteczka \u2013 historia nie z cukierni Z czego mo\u017ce ona wynika\u0107? Chocia\u017cby z formy przechowywania wspomnianych ciasteczek \u2013 wcale nie musi to by\u0107 zbi\u00f3r plik\u00f3w tekstowych. Mo\u017cna sobie bowiem wyobrazi\u0107 przegl\u0105dark\u0119, kt\u00f3ra przechowuje wszystkie ciasteczka w ramach dedykowanej bazy danych. Jednak\u017ce zazwyczaj nie musimy si\u0119 przejmowa\u0107 kwesti\u0105 faktycznej implementacji przez przegl\u0105dark\u0119 internetow\u0105 sposobu przechowywania i dost\u0119pu do ciasteczek. Du\u017co bardziej istotna wydaje si\u0119 odpowied\u017a na pytanie \u201ePo co w\u0142a\u015bciwie wymy\u015blono ten ca\u0142y mechanizm<\/em>?\u201d.<\/p>\n Zar\u00f3wno sam termin \u201ecookies<\/em>\u201d jak r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b ich wykorzystania w Internecie zawdzi\u0119czamy g\u0142\u00f3wnie programi\u015bcie Lou Montulli, kt\u00f3ry w\u00f3wczas pracowa\u0142 (w 1994 roku) w firmie Netscape Communications Corporation<\/em>. Nieco starsi czytelnicy by\u0107 mo\u017ce kojarz\u0105 nawet wydan\u0105 w latach 90-tych przegl\u0105dark\u0119 Mosaic Netscape<\/em> (kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zmieni\u0142a nazw\u0119 na Netscape\u00a0Navigator\/Communicator<\/em>). Notabene<\/em> to w\u0142a\u015bnie prace poczynione przez Netscape<\/em> sta\u0142y si\u0119 podwalin\u0105 do powstania popularniej po dzi\u015b dzie\u0144 przegl\u0105darki Mozilla Firefox<\/em>. Zastan\u00f3wmy si\u0119 zatem, po co by\u0142y (i s\u0105 dalej wykorzystywane) ciasteczka?<\/p>\n Przegl\u0105daj\u0105c strony internetowe, korzystamy najcz\u0119\u015bciej z protoko\u0142u HTTP (a w\u0142a\u015bciwie jego bezpieczniejszej wersji HTTPS uwzgl\u0119dniaj\u0105cej szyfrowanie). Protok\u00f3\u0142 ten uwzgl\u0119dnia zestaw ujednoliconych zasad, jak ma wygl\u0105da\u0107 komunikacja mi\u0119dzy klientem (przegl\u0105dark\u0105 internetow\u0105) a serwerem, udost\u0119pniaj\u0105cym strony internetowe. Strony internetowe posiadaj\u0105 zazwyczaj szereg odno\u015bnik\u00f3w (zwanych potocznie linkami) do innych cz\u0119\u015bci danego serwisu internetowego, czy nawet innych interesuj\u0105cych zasob\u00f3w w Internecie (st\u0105d te\u017c pierwsze litery w nazwie protoko\u0142u HTTP odnosz\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie do jego tzw. hipertekstowej natury). By\u0107 mo\u017ce korzystali\u015bcie z Wikipedii<\/em> b\u0105d\u017a innej internetowej encyklopedii, a dzi\u0119ki licznym odno\u015bnikom zawartym w tre\u015bci danego artyku\u0142u z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna by\u0142o przej\u015b\u0107 do powi\u0105zanych z nim informacji dodatkowych. Jednak\u017ce m\u00f3wi si\u0119, \u017ce protok\u00f3\u0142 HTTP (w wersji 1.X) jest protoko\u0142em bezstanowym. Oznacza to, \u017ce przechodz\u0105c z jednej strony internetowej do drugiej (lub po prostu klikaj\u0105c na jaki\u015b kolejny odno\u015bnik), sam protok\u00f3\u0142 nie zapewnia nam np. \u015bledzenia czy kontroli nad sesj\u0105 u\u017cytkownika i jego poczynaniami na r\u00f3\u017cnych sekcjach serwisu internetowego.<\/p>\n Wchodzisz do dowolnego sklepu, a tam\u2026 ciasteczka! Podobnie dzi\u0119ki ciasteczkom mo\u017cemy zapami\u0119ta\u0107 swoje dane logowania \u2013 przecie\u017c wiele serwis\u00f3w internetowych oferuje w formularzu logowania opcj\u0119 \u201ezapami\u0119taj has\u0142o\u201d, dzi\u0119ki czemu po powt\u00f3rnej wizycie na danej stronie nie musimy podawa\u0107 go ponownie. Oczywi\u015bcie zastosowa\u0144 ciasteczek jest o wiele wi\u0119cej \u2013 od dostosowania zawarto\u015bci strony internetowej do preferencji u\u017cytkownika, pomoc w zbieraniu statystyk odwiedzin czy lepszemu profilowaniu pod k\u0105tem wy\u015bwietlanych reklam. Mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce przegl\u0105darka internetowa nieustannie zapisuje jakie\u015b ciasteczka b\u0105d\u017a wysy\u0142a ich tre\u015b\u0107 do okre\u015blonego serwisu internetowego, by nasza interakcja z serwisami internetowymi by\u0142a pozbawiona niepotrzebnych komplikacji.<\/p>\n Wi\u0119cej o ciasteczkach?![\"\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/zdjecia-wydarzenia\/kartka\/Xi\u0119skiTomasz_600-1024x1024.jpg\")
<\/p>\n
\n
\n<\/strong><\/span>Kt\u00f3\u017c z nas nie natkn\u0105\u0142 si\u0119 chocia\u017c raz na komunikat informuj\u0105cy, \u017ce ta strona internetowa wykorzystuje ciasteczka (ang. cookies<\/em>)? Nawet wchodz\u0105c po raz pierwszy na stron\u0119 Uniwersytetu \u015al\u0105skiego (www.us.edu.pl<\/a>), przywita nas komunikat m\u00f3wi\u0105cy: \u201eKorzystaj\u0105c ze strony, wyra\u017casz zgod\u0119 na u\u017cywanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przegl\u0105darki\u201d. Oczywi\u015bcie mnogo\u015b\u0107 tych komunikat\u00f3w wynika przede wszystkim ze wprowadzonej nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego (ustawy z dnia 16 lipca 2004 r.), a konkretniej artyku\u0142\u00f3w 173 i 174, w uproszczeniu reguluj\u0105cych przechowywanie i dost\u0119p do informacji znajduj\u0105cych si\u0119 w urz\u0105dzeniach ko\u0144cowych u\u017cytkownik\u00f3w. Cho\u0107 wspomniana ustawa nie wymienia bezpo\u015brednio poj\u0119cia ciasteczek, to jednak w\u0142a\u015bnie tutaj znajduje ono swoje zastosowanie. Obecnie by m\u00f3c leganie wykorzystywa\u0107 ciasteczka, u\u017cytkownik musi zosta\u0107 w spos\u00f3b jasny i bezpo\u015bredni o nich poinformowany, jak r\u00f3wnie\u017c musi udzieli\u0107 zgody na ich wykorzystywanie. Jednak, pomijaj\u0105c chwilowo kwestie prawne, czy zastanawia\u0142e\u015b si\u0119 kiedy\u015b Drogi Czytelniku b\u0105d\u017a Czytelniczko, czym s\u0105 w istocie wspomniane ciasteczka?<\/p>\n
\n<\/strong><\/span>Wbrew pozorom odpowied\u017a na pytanie postawione na ko\u0144cu poprzedniego akapitu, wcale nie jest taka oczywista. Wpisuj\u0105c do wyszukiwarki internetowej has\u0142o \u201eCzym s\u0105 cookies<\/em>?\u201d, mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 to ma\u0142e pliki tekstowe zapisywane przez witryn\u0119 internetow\u0105, dane informatyczne przechowywane na urz\u0105dzeniu ko\u0144cowym u\u017cytkownika po odwiedzeniu danej strony w Internecie, czy te\u017c niewielkie porcje informacji wysy\u0142ane przez serwis internetowy. Wida\u0107 zatem, \u017ce panuje tu pewnego rodzaju nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
\n<\/strong><\/span>To w\u0142a\u015bnie taka mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u015bledzenia sesji danego u\u017cytkownika jest podstaw\u0105 dzia\u0142ania np. dowolnego sklepu internetowego. To w\u0142a\u015bnie ten element pozwala nam (po zalogowaniu si\u0119 do sklepu internetowego) p\u0142ynnie porusza\u0107 si\u0119 po swoim koncie czy ofercie sklepu, dodawa\u0107 produkty do wirtualnego koszyka czy zaplanowa\u0107 p\u0142atno\u015b\u0107 \u2013 wszystko w ramach jednego procesu (sesji) zakupowej. A gdzie w tym wszystkim s\u0105 ciasteczka? To w\u0142a\u015bnie w ramach ciasteczek cz\u0119sto przechowywane s\u0105 informacje dotycz\u0105ce danej sesji u\u017cytkownika \u2013 mog\u0105 to by\u0107 np. produkty dodane do koszyka zakupowego (sklepu internetowego), kt\u00f3rych w danym momencie jeszcze ostatecznie nie kupili\u015bmy, ale po powt\u00f3rnej wizycie na naszym koncie te same produkty mog\u0105 ju\u017c na nas dalej oczekiwa\u0107 w koszyku.<\/p>\n
\n<\/strong><\/span>Bardziej dociekliwych Czytelnik\u00f3w odsy\u0142am do specyfikacji RFC6265<\/a>, kt\u00f3ra definiuje tzw. Mechanizm zarz\u0105dzania stanem protoko\u0142u HTTP (ang. HTTP State Management Mechanism<\/em>), w tym nag\u0142\u00f3wki Cookie<\/em> i Set-Cookie<\/em>, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ta ca\u0142a (cz\u0119sto niewidoczna dla nas na pierwszy rzut oka) komunikacja mi\u0119dzy przegl\u0105dark\u0105 a serwerem WWW ma miejsce.<\/p>\n