Jak my\u015blicie co wsp\u00f3lnego maj\u0105 rozmaite kuchnie \u015bwiata, staro\u017cytni wojownicy, budowniczy piramid, kwietne bukiety, przezi\u0119bienie i wampiry? Oczywi\u015bcie jest to czosnek. Jest jedn\u0105 z tych ro\u015blin, kt\u00f3re znajdziemy w tradycyjnych i nowoczesnych przepisach na dania z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w globu. Pojawia si\u0119 nie tylko w przekazach kulinarnych. Pierwotnie ceniono go ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci wspomagaj\u0105ce ludzk\u0105 fizyczno\u015b\u0107 i duchowo\u015b\u0107. Z okazji dnia czosnku mi\u0119dzy innymi przybli\u017cymy jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci prozdrowotne, ale r\u00f3wnie\u017c podpowiemy: dlaczego czosnek bywa niebieski, zielony i czarny, oraz czy mo\u017cna go w takich postaciach je\u015b\u0107.<\/p>\n
Troch\u0119 fakt\u00f3w i historii<\/strong><\/span>
\nCzosnek (\u0142ac. Allium L.<\/em>) \u00a0to rodzaj ro\u015blin z rodziny amarylkowatych, do kt\u00f3rego zalicza si\u0119 takie warzywa i zio\u0142a jak cebula zwyczajna, por, szczypiorek i czosnek pospolity. Ostatni z wymienionych \u2013 czosnek pospolity (\u0142ac. Allium sativum L.<\/em>) jest warzywem i przypraw\u0105 znan\u0105 pod zwyczajow\u0105 nazw\u0105 identyczn\u0105 z nazw\u0105 ca\u0142ej rodziny.<\/p>\nRo\u015blina ta by\u0142a pierwotnie uprawiana na terenie dzisiejszych Chin. Wiele lat przed nasz\u0105 er\u0105 Chi\u0144czycy przyj\u0119li czosnek pod swoje strzechy i do dzi\u015b wiod\u0105 prym w jego produkcji. Szacuje si\u0119, \u017ce Pa\u0144stwo \u015arodka odpowiada za 2\/3 jego \u015bwiatowej produkcji. Co ciekawe, pierwotnie czosnek s\u0142u\u017cy\u0142 Azjatom jako lekarstwo, dopiero z czasem sta\u0142 si\u0119 kuchenn\u0105 przypraw\u0105. Aktualnie doceniany jest ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci kulinarne i prozdrowotne niemal\u017ce w ka\u017cdym zak\u0105tku globu.<\/p>\n
O czosnkowych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach<\/strong><\/span>
\nCzosnek jest ro\u015blin\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 w swoim sk\u0142adzie oko\u0142o 100 substancji aktywnych. Znajduj\u0105 si\u0119 po\u015br\u00f3d nich witaminy (A, C, D, z grupy B) oraz minera\u0142y (mangan, wap\u0144, fosfor, cynk, potas oraz selen), a tak\u017ce flawonoidy i zwi\u0105zki siarkowe. Jednak jednym z najwa\u017cniejszych sk\u0142adnik\u00f3w czosnku jest jego lotny olejek, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi mi\u0119dzy innymi allina i zwi\u0105zany z ni\u0105 enzym allinaza. Allina jest zwi\u0105zkiem siarkowym, kt\u00f3ry w wyniku dzia\u0142ania enzymu \u2013 allinazy przekszta\u0142cany jest do allicyny. Allicyna z kolei wykazuje szereg w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re wspomagaj\u0105 nasze cia\u0142o. Dzia\u0142a przeciwbakteryjne, przeciwwirusowo i przeciwgrzybicznie. Co wa\u017cne, allicyna uwalniana jest po naruszeniu kom\u00f3rek ro\u015blinnych, dlatego czosnek warto spo\u017cywa\u0107 w formie rozdrobnionej (pokrojony, zmia\u017cd\u017cony czy starty na tarce). Ten sam sk\u0142adnik odpowiada za charakterystyczny, niepodrabialny zapach czosnku. By zachowa\u0107 jak najwi\u0119cej dobroci w czosnku warto je\u015b\u0107 go na surowo, bo allicyna jest w wysokiej temperaturze degradowana. Pieczony czy sma\u017cony czosnek zmienia nieco aromat, traci ostro\u015b\u0107 i zyskuje s\u0142odycz. Dzieje si\u0119 tak na skutek dzia\u0142ania wysokiej temperatury oraz szeregu reakcji chemicznych, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wymieni\u0107 mo\u017cna reakcje Maillarda.<\/p>\n <\/p>\n
Wszystkie kolory czosnku<\/strong><\/span>
\nTradycyjnie warzywo to kojarzymy z bia\u0142ymi lub kremowymi z\u0105bkami, kt\u00f3re zamkni\u0119te s\u0105 w szaro-r\u00f3\u017cowych \u0142upinach. Jednak czosnek mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne kolory. Czy zwr\u00f3cili\u015bcie kiedy\u015b uwag\u0119 na to, co si\u0119 dzieje z czosnkiem dodawanym do kiszonych og\u00f3rk\u00f3w? Nie? Ju\u017c odpowiadam: taki czosnek zmienia sw\u00f3j kolor na zielony lub niebieski. Jest to efekt dzia\u0142ania \u015brodowiska, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduje (w s\u0142oikach z kiszonkami i marynatami pH jest kwasowe) oraz enzymu w nim zawartego – izoalaniny. W wyniku reakcji zachodz\u0105cej w kwasowym pH powstaj\u0105 zielone i niebieskie pigmenty. Warto wiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 one bezpieczne dla zdrowia i niebieski czosnek mo\u017cna zajada\u0107 ze smakiem. Wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zmiany zabarwienia czosnku w kiszonkach i marynatach wyst\u0119puje, gdy u\u017cywamy dojrza\u0142ych z\u0105bk\u00f3w, kt\u00f3re przechowywane by\u0142y w ch\u0142odzie. W\u00f3wczas st\u0119\u017cenie enzymu odpowiedzialnego za produkcj\u0119 pigment\u00f3w wzrasta. Je\u017celi natomiast zaobserwujemy niebieski nalot na czosnku surowym, nieprzetworzonym, to jest to najprawdopodobniej ple\u015b\u0144 i takiego czosnku nie powinni\u015bmy je\u015b\u0107.<\/p>\nInnym niecodziennym w naszej szeroko\u015bci geograficznej kolorem jest kolor czarny. To Azja Wschodnia jest kolebk\u0105 czarnego czosnku. Wytwarza si\u0119 go na skutek wielotygodniowej fermentacji w kontrolowanych warunkach wilgotno\u015bci i temperatury. Taka posta\u0107 ma \u0142agodniejszy i s\u0142odszy smak oraz potwierdzone badaniami intensywniejsze (ni\u017c klasyczny bia\u0142y czosnek) w\u0142a\u015bciwo\u015bci przeciwutleniaj\u0105ce, immunomoduluj\u0105ce i przeciwnowotworowe. Czarny czosnek u\u017cywany jest jako suplement diety oraz niecodzienny sk\u0142adnik kulinarny.<\/p>\n
<\/p>\n
Czosnek a zdrowie<\/strong><\/span>
\nTo, \u017ce czosnek jest dobrym wyborem, by zwalczy\u0107 pierwsze oznaki przezi\u0119bienia w naszej kulturze, jest oczywiste. I s\u0142usznie, bo to warzywo po odpowiednim przygotowaniu dzia\u0142a przeciwdrobnoustrojowo. Dr\u00f3g podania czosnku jest tyle ilu beneficjent\u00f3w tego specyfiku. Do dyspozycji mamy mleko z czosnkiem, zmia\u017cd\u017cony czosnek na kanapce czy w sa\u0142atce.<\/p>\nMoja rodzinna receptura to czosnek kiszony \u2013 z\u0105bki zalewamy wod\u0105 z kiszonych og\u00f3rk\u00f3w. Po dw\u00f3ch tygodniach w lod\u00f3wce mikstura gotowa jest do picia, cho\u0107 i ukiszone z\u0105bki te\u017c mo\u017cna chrupa\u0107 ku zdrowotno\u015bci i doznaniom smakowym.<\/p>\n
Ga\u0142ganek Aliny (zmia\u017cd\u017cony czosnek otulony przewiewnym materia\u0142em, kt\u00f3ry umo\u017cliwia uwolnienie olejk\u00f3w eterycznych) to forma, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna stosowa\u0107 by wspom\u00f3c przy infekcjach nawet niemowlaki.<\/p>\n
Do innych prozdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci czosnku zaliczamy: zdolno\u015b\u0107 do obni\u017cenia poziomu cholesterolu buduj\u0105cego blaszk\u0119 mia\u017cd\u017cycow\u0105 (LDL, zwanego te\u017c \u201ez\u0142ym\u201d cholesterolem), obni\u017cenie ci\u015bnienia krwi, dzia\u0142anie antyoksydacyjne chroni\u0105ce mi\u0119dzy innymi przed rozwojem choroby Alzheimera czy demencji starczej. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych badaczy spo\u017cywanie czosnku i suplement\u00f3w, kt\u00f3re go zawieraj\u0105 mo\u017ce przynie\u015b\u0107 benefity zwi\u0105zane z wydajno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105 organizmu oraz zdrowiem uk\u0142adu kostno-szkieletowego.<\/p>\n
Czy czosnek ma jakie\u015b wady? Mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 reakcje alergiczne u os\u00f3b wra\u017cliwych. W uk\u0142adzie pokarmowym mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do podra\u017cnienia \u017co\u0142\u0105dka, wywo\u0142ania zgagi, wzd\u0119\u0107 czy problem\u00f3w w\u0105trobowych. Czosnek zawiera sk\u0142adniki przeciwdzia\u0142aj\u0105ce krzepni\u0119ciu krwi. Z tego powodu osoby przyjmuj\u0105ce leki hamuj\u0105ce tworzenie si\u0119 zakrzep\u00f3w nie powinny go je\u015b\u0107.<\/p>\n
Czosnek w kuchni<\/strong><\/span>
\nNa ten temat osobi\u015bcie mog\u0142abym pisa\u0107 sporo, bo fank\u0105 czosnku jestem od dziecka. Nie jestem w stanie oceni\u0107, ile grzanek chlebowych natartych \u015bwie\u017cym z\u0105bkiem czosnku zjad\u0142am jako podlotek. Uwielbiam je do dzisiaj! M\u00f3j dziadek dodawa\u0142 czosnku do tradycyjnej \u015bl\u0105skiej wodzionki, by podkr\u0119ci\u0107 jej smak.<\/p>\nJest nieodzownym sk\u0142adnikiem popularnych na \u015bwiecie kuchni z regionu Morza \u015ar\u00f3dziemnego i kuchni azjatyckiej (zar\u00f3wno blisko jak i dalekowschodniej). W Polsce znamy go dopiero od \u015bredniowiecza. Cho\u0107 ma\u0142o jest tradycyjnych polskich potraw, kt\u00f3re bez czosnku oby\u0107 si\u0119 nie mog\u0105, jedna czosnek mie\u0107 musi: s\u0105 to og\u00f3rki kiszone. Nasi po\u0142udniowi s\u0105siedzi r\u00f3wnie\u017c w swojej kuchni maj\u0105 danie, kt\u00f3re bez czosnku nie istnieje. To \u010desnekov\u00e1 pol\u00e9vka \u2013 zupa dobra na przezi\u0119bienie, gdy\u017c zawiera roztarty surowy czosnek.<\/p>\n
Je\u017celi surowy czosnek to dla kogo\u015b za du\u017co wra\u017ce\u0144, mo\u017cna wypr\u00f3bowa\u0107 jego \u0142agodniejsz\u0105 ods\u0142on\u0119 \u2013 czosnek konfitowany. Jest to czosnek poddany obr\u00f3bce termicznej, cz\u0119sto w obecno\u015bci t\u0142uszczu. Z\u0105bki s\u0105 delikatnie podsma\u017cane np. na ma\u015ble. Alternatywnie czosnek mo\u017cna skropi\u0107 oliw\u0105 i upiec w piekarniku. Dzi\u0119ki temu zabiegowi wydobywana jest s\u0142odycz, a ostro\u015b\u0107 jest redukowana. Taki konfitowany czosnek mo\u017ce by\u0107 u\u017cywany jako pasta do chleba czy dodatek do da\u0144.<\/p>\n
Ostatnimi czasy w kuchniach topowych szef\u00f3w, ale i w tych domowych coraz modniejszy staje si\u0119 czosnek nied\u017awiedzi (\u0142ac. Allium ursinum L.<\/em>). Jest to ro\u015blina z tej samej grupy co czosnek, jednak nie spo\u017cywamy jej bulw, a li\u015bcie. Maj\u0105 delikatny aromat. Dzi\u0119ki \u0142agodnemu smakowi \u015bwietnie nadaj\u0105 si\u0119 na niecodzienne pesto, sa\u0142atk\u0119 czy jako dodatek do tradycyjnego roso\u0142u lub kanapek. Ta wersja czosnku ma jednak swoj\u0105 wad\u0119. Sezon na ni\u0105 trwa bardzo kr\u00f3tko \u2013 od ko\u0144ca marca do maja. Co wi\u0119cej, dziko rosn\u0105cy czosnek nied\u017awiedzi jest w Polsce pod ochron\u0105.<\/p>\nCzosnek a \u017cycie towarzyskie<\/strong><\/span>
\nBycie fank\u0105\/fanem czosnku ma jednak pewne wady. Je\u017celi przebywamy w towarzystwie os\u00f3b, kt\u00f3rym zapach czosnku przeszkadza, to mo\u017cemy sta\u0107 si\u0119 persona non grata<\/em>. Nie oszukujmy si\u0119, intensywny zapach czosnku z buzi nie jest fajny. Czasem porz\u0105dne umycie z\u0119b\u00f3w nie wystarcza. Szcz\u0119\u015bliwie istniej\u0105 sposoby by si\u0119 go pozby\u0107! Zniwelujemy go zjadaj\u0105c ro\u015bliny zwieraj\u0105ce du\u017ce ilo\u015bci chlorofilu np. zielona pietruszk\u0119. Podobno dzia\u0142a te\u017c zjedzenie jab\u0142ka, wypicie mleka czy herbaty mi\u0119towej. Inna sytuacja to \u201ewypacanie czosnku\u201d. Je\u017celi jemy go w sporych ilo\u015bciach, nasz pot zaczyna\u00a0 przyjmowa\u0107 nieco czosnkowy zapach. W\u00f3wczas nale\u017cy nieco zmniejszy\u0107 jego dawki i wszystko wr\u00f3ci do normy. Zapach czosnku z d\u0142oni usuniemy pocieraj\u0105c je o stalowe przedmioty. Na rynku dost\u0119pne s\u0105 specjalne stalowe \u201emyde\u0142ka\u201d, ale zwyk\u0142a \u0142y\u017cka r\u00f3wnie\u017c si\u0119 tu sprawdzi.<\/p>\nOdnosz\u0105c si\u0119 jeszcze do wymienionego w nag\u0142\u00f3wku \u017cycia towarzyskiego. Czy wiecie \u017ce czosnek kupicie nie tylko w warzywniaku, ale i w kwiaciarni? Ozdobna odmiana czosnku jest uprawiana ze wzgl\u0119du na du\u017ce kwiaty w kszta\u0142cie kul o r\u00f3\u017cnych odcieniach fioletu.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[vc_row content_placement=”middle” css=”.vc_custom_1656671476236{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}”][vc_column width=”1\/4″][vc_single_image image=”16858″ img_size=”full” alignment=”center” style=”vc_box_rounded”][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″][vc_separator color=”custom” accent_color=”#9b132a”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row css=”.vc_custom_1629883969954{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}” el_class=”shadow”][vc_column width=”1\/4″ el_class=”foto”][vc_column_text el_class=”foto”] Fot. archiwum prywatne[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n
Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3553,"featured_media":158589,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[528,9],"tags":[89,859],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165523"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3553"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=165523"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165523\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":165527,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165523\/revisions\/165527"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media\/158589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=165523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=165523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=165523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Bez-kategorii\/Orzel_800.jpg\")
<\/p>\n