Zdegradowanie Plutona Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun, Pluton – tak przedstawia\u0142 si\u0119 nasz Uk\u0142ad S\u0142oneczny do roku 2006. A co by\u0142o p\u00f3\u017aniej? Zamiast Wielkiego Wybuchu mia\u0142a miejsce Wielka Degradacja, w czasie kt\u00f3rej Pluton przesta\u0142 by\u0107 ostatni\u0105 planet\u0105 od S\u0142o\u0144ca. O tej niecodziennej sytuacje pisz\u0105 badaczki Instytutu Fizyki im. Augusta Che\u0142kowskiego:<\/p>\n Zapraszamy lektury ka\u017cdego z artyku\u0142\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][vc_single_image image=”16730″ img_size=”large” style=”vc_box_rounded”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″]\r\n DR ALEKSANDRA PI\u00d3RKOWSKA-KURPAS \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Wi\u0119cej artyku\u0142\u00f3w autorstwa dr Aleksandry Pi\u00f3rkowskiej-Kurpas mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronach Wydzia\u0142u:<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_tta_tabs][vc_tta_section title=”PL” tab_id=”1629801883301-fcab81c3-e238″]\r\n Pluton jest cia\u0142em niebieskim, kt\u00f3re do roku 2006 uwa\u017cane by\u0142o powszechnie za planet\u0119. Zosta\u0142 on odkryty przez ameryka\u0144skiego astronoma Clyde\u2019a Williama Tombauga, zatrudnionego w obserwatorium Percivala Lowell\u2019a (miasto Flagstaff w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci stanu Arizona; by\u0142o to jedno z najstarszych obserwatori\u00f3w astronomicznych w Stanach Zjednoczonych) jako technik i fotograf nieba. To w\u0142a\u015bnie Lowell (znany r\u00f3wnie\u017c z propagowania s\u0142ynnej swego czasu idei istnienia kana\u0142\u00f3w na Marsie) sta\u0142 si\u0119 inicjatorem programu badawczego, kt\u00f3rego celem by\u0142o znalezienie planety zaburzaj\u0105cej ruch Urana i Neptuna. Tombaug, por\u00f3wnuj\u0105c zdj\u0119cia obszaru nieba obejmuj\u0105cego przewidywan\u0105 z rachunk\u00f3w pozycj\u0119 nowej planety, zobione w odst\u0119pnie kilku dni w styczniu 1930 roku, znalaz\u0142 nieznany obiekt zmieniaj\u0105cy swoje po\u0142o\u017cenie na tle gwiazd sta\u0142ych. Szybko sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce \u00f3w obiekt to poszukiwana planeta. Jej dotychczasow\u0105, robocz\u0105 nazw\u0119 \u201eplaneta X\u201d zmieniono na \u201ePluton\u201d, zgodnie z tradycj\u0105 zobowi\u0105zuj\u0105c\u0105 do nazywania planet imionami rzymskich bog\u00f3w (pierwsze dwie litery obecnej nazwy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inicja\u0142ami za\u0142o\u017cyciela obserwatorium w kt\u00f3rym dokonano odkrycia – Percivala Lowell\u2019a). Nazwa ta wyda\u0142a si\u0119 adekwatna: zgodnie z wierzeniami staro\u017cytnych Rzymian Pluton by\u0142 bogiem \u015bwiata podziemnego a nowo odkryty obiekt znajdowa\u0142 si\u0119 na kra\u0144cach Uk\u0142adu S\u0142onecznego, gdzie ilo\u015b\u0107 energii s\u0142onecznej jest minimalna. Co ciekawe, pierwotne szacunki dotycz\u0105ce masy Plutona okaza\u0142y si\u0119 bardzo przesadzone. Teoretyczne rachunki bazuj\u0105ce na perturbacjach ruchu Urana i Neptuna dawa\u0142y mas\u0119 Plutona przekraczaj\u0105c\u0105 kilkukrotnie mas\u0119 Ziemi. W rzeczywisto\u015bci, obserwowane zaburzenia ruchu orbitalnego tych gazowych olbrzym\u00f3w by\u0142y wynikiem b\u0142\u0119du pomiarowego a nie wp\u0142ywu grawitacyjnego dodatkowej planety. Mo\u017cna wi\u0119c pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce Pluton zosta\u0142 odkryty przypadkowo\u2026 Obecnie, na podstawie analizy oddzia\u0142ywania grawitacyjnego mi\u0119dzy Plutonem a jego ksi\u0119\u017cycem Charonem (zgodnie z III prawem Keplera), masa tego obiektu szacowana jest na ok. 0,002 masy Ziemi.<\/p>\n Odkrycie innych cia\u0142 niebieskich o podobnej do Plutona masie jak Ceres z pasa planetoid (obszaru znajduj\u0105cego si\u0119 pomi\u0119dzy Marsem a Jowiszem i zawieraj\u0105cego ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 ma\u0142ych skalnych obiekt\u00f3w) czy te\u017c Eris, le\u017c\u0105ca tak jak Pluton poza orbit\u0105 Neptuna, wymusi\u0142o potrzeb\u0119 ponownego rozwa\u017cenia poprawno\u015bci definicji planety. Zgodnie z now\u0105 definicj\u0105, og\u0142oszon\u0105 w Pradze w 2006 roku przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Uni\u0119 Astronomiczn\u0105, Pluton zaklasyfikowany zosta\u0142 jako tzw. planeta kar\u0142owata. Co ciekawe, nie spe\u0142nia on tylko jednego wymogu aby m\u00f3g\u0142 by\u0107 planet\u0105: jego masa jest na tyle ma\u0142a, \u017ce Pluton nie dominuje grawitacyjnie w przestrzeni wok\u00f3\u0142 swojej orbity. Zdegradowanie Plutona rozwi\u0105za\u0142o szereg problem\u00f3w zwi\u0105zanych z tym obiektem, a sprawiaj\u0105cych, \u017ce jako planeta wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 na tle innych planet Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Jego masa jest bardzo ma\u0142a w por\u00f3wnaniu z pozosta\u0142ymi planetami Uk\u0142adu S\u0142onecznego; masywniejszych od Plutona jest nawet wiele satelit\u00f3w, np. Ksi\u0119\u017cyc czy te\u017c ksi\u0119\u017cyce galileuszowe Jowisza. Orbita Plutona jest silnie eliptyczna (pr\u0119dko\u015b\u0107 orbitalna Plutona w punkcie przys\u0142onecznym jest niemal dwukrotnie wi\u0119ksza ni\u017c w punkcie ods\u0142onecznym!) a jej p\u0142aszyzna przecina p\u0142aszczyzn\u0119 ekliptyki pod k\u0105tem 17\u00b0 co jest do\u015b\u0107 nietypowe jak na planet\u0119 (planety Uk\u0142adu S\u0142onecznego poruszaj\u0105 si\u0119 mniej wi\u0119cej w tej samej p\u0142aszczy\u017anie orbitalnej). Obecnie zaliczamy Plutona do najja\u015bniejszego z tzw. transneptunowc\u00f3w \u2013 obiekt\u00f3w z Pasa Kuipera, b\u0119d\u0105cego obszarem w kszta\u0142cie torusa, le\u017c\u0105cym na peryferiach Uk\u0142adu S\u0142onecznego i rozci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 od 30 do 50 jednostek astronomicznych (jednostka astronomiczna to \u015brednia odleg\u0142o\u015b\u0107 Ziemi od S\u0142o\u0144ca). Pas Kuipera z\u0142o\u017cony jest najprawdopodobniej z drobnych obiekt\u00f3w lodowych i skalnych, stanowi\u0105cych pozosta\u0142o\u015b\u0107 po okresie tworzenia si\u0119 Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Szacuje si\u0119, \u017ce poza tym obszarem musi istnie\u0107 jeszcze inny, b\u0119d\u0105cy rezerwuarem komet. Wyr\u00f3\u017cniamy tutaj tzw. pas rozproszony, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 setek jednostek astronomicznych (kolebka komet kr\u00f3tkookresowych) oraz sferyczny ob\u0142ok Oorta, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 nawet na odleg\u0142o\u015b\u0107 setek tysi\u0119cy jednostek astronomicznych (\u017ar\u00f3d\u0142o komet d\u0142ugookresowych). Zaburzenia spowodowane wp\u0142ywem grawitacyjnym s\u0105siednich obiekt\u00f3w destabilizuje orbity cia\u0142 z tych obszar\u00f3w. W wyniku tego zaczynaj\u0105 one kierowa\u0107 si\u0119 ku S\u0142o\u0144cu, staj\u0105c si\u0119 kometami: zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do naszej gwiazdy zaczynaj\u0105 parowa\u0107, wytwarzaj\u0105c gazow\u0105 otoczk\u0119 oraz charakterystyczne warkocze (gazowy i py\u0142owy).<\/p>\n Do lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku Pluton by\u0142 jedynym znanym obiektem Uk\u0142adu S\u0142onecznego spoza orbity Neptuna. Dzisiaj wiemy, \u017ce poza ni\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 rozleg\u0142y obszar wype\u0142niony olbrzymi\u0105 ilo\u015bci\u0105 drobnych cia\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce rozmiary Uk\u0142adu S\u0142onecznego s\u0105 znacznie wi\u0119ksze ni\u017c s\u0105dzili\u015bmy a nasze zrozumienie procesu jego powstania pog\u0142\u0119bi\u0142o si\u0119. Obecnie Uk\u0142ad S\u0142oneczny opuszcza pi\u0119\u0107 sond kosmicznych: Voyager 1 i 2, Pioneer 10 i 11 (wystrzelone jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku) oraz najm\u0142odsza z nich, New Horizons, dedykowana badaniu Plutona i jego ksi\u0119\u017cyca Charona oraz innych obiekt\u00f3w z Pasa Kuipera (wystrzelona zosta\u0142a w 2006 roku; pierwsze zdj\u0119cia Plutona przes\u0142ane zosta\u0142y w 2015 roku). Trzy z nich (Voyager 1 i 2 oraz New Horizons) nadal wysy\u0142aj\u0105 sygna\u0142y w kierunku Ziemi, niezwykle warto\u015bciowe z punktu widzenia naukowego.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”EN” tab_id=”1629801883319-ddc83772-56e0″]\r\n Pluto is a celestial body that was widely considered to be a planet until 2006. It was discovered by the American astronomer Clyde William Tombaugh, employed at the Percival Lowell Observatory (one of the oldest astronomical observatories in the United States, located in the city of Flagstaff in the northern part of Arizona) as a technician and sky photographer. It was Lowell (also known for promoting the once famous idea of the existence of channels on Mars) who initiated a research programme aimed at finding a planet that could disrupt the motion of Uranus and Neptune. Tombaugh, when comparing photographs of the area of sky covering the projected position of the new planet, which were taken a few days apart in January 1930, found an unknown object changing its position against the background of the fixed stars. It soon became clear that this object was the planet he was looking for. Its previous working name \u201cPlanet X\u201d was changed to \u201cPluto\u201d, with accordance to the tradition of naming planets after Roman gods (the first two letters of the current name are also the initials of the founder of the observatory where the discovery was made, Percival Lowell). The name seemed appropriate: according to ancient Roman beliefs, Pluto was a god of the underworld and the newly discovered object was located at the edge of the Solar System, where the amount of solar energy is minimal. The original estimates of Pluto’s mass turned out to be greatly overestimated. Theoretical calculations based on perturbations of the motion of Uranus and Neptune suggested that Pluto’s mass was several times greater than the mass of the Earth. In reality, the observed perturbations of the orbital motion of these gas giants were the result of a measurement error and not the gravitational influence of an additional planet. Therefore, one may be tempted to say that Pluto was discovered accidentally… Currently, based on the analysis of the gravitational interaction between Pluto and its moon Charon (according to Kepler’s third law), the mass of this object is estimated to be about 0.002 of the Earth’s mass.<\/p>\n The discovery of other celestial bodies of similar mass to Pluto, such as Ceres from the asteroid belt (the area located between Mars and Jupiter and containing a huge number of small stone objects) or Eris, situated, like Pluto, outside the orbit of Neptune, made it necessary to reconsider the correct definition of a planet. According to the new definition, announced in Prague in 2006 by the International Astronomical Union, Pluto is classified as a so-called dwarf planet. Interestingly, it fails to meet only one requirement to be considered a planet: its mass is so small that Pluto does not gravitationally dominate the space around its orbit. The downgrade of Pluto has solved a number of problems associated with this object, and which made it stand out as a planet when compared to other planets in the Solar System. Its mass is very small compared to the other planets in the Solar System; even many satellites like the Moon and Jupiter’s Galilean moons have higher mass than Pluto. Pluto’s orbit is strongly elliptical (Pluto’s orbital velocity at the perihelion is almost twice as high as at the aphelion!) and its plane crosses the ecliptic plane at an angle of 17\u00b0 which is quite unusual for a planet (the planets of the Solar System move more or less in the same orbital plane). Currently, Pluto is the brightest of the so-called transneptunian objects – objects from the Kuiper belt, which is a torus-shaped region on the periphery of the Solar System extending over a distance of 30 to 50 astronomical units (an astronomical unit is the approximate distance from the Earth to the Sun). The Kuiper belt is most likely composed of small ice and rock objects that are remnants of the formation period of the Solar System. It is estimated that beyond this area there must be another one, acting as a reservoir of comets. Here we identify the so-called scattered disc, extending over a distance of hundreds of astronomical units (the source of short-period comets), and the spherical Oort cloud, extending up to hundreds of thousands of astronomical units (the source of long-period comets). Disturbances caused by the gravitational influence of neighbouring objects destabilises the orbits of bodies from these areas. As a result, they begin to head towards the Sun, and become comets: as they approach our star they begin to evaporate, producing a gaseous envelope and characteristic tail (gas and dust).<\/p>\n Until the 1990s, Pluto was the only known Solar System object from beyond the Neptune’s orbit. Today we know that beyond it extends a vast region filled with a huge number of small bodies. As it turns out, the size of the Solar System is much larger than we previously thought and our understanding of its formation process has since progressed. Currently, five space probes are leaving the Solar System: Voyager 1 and 2, Pioneer 10 and 11 (launched back in the 1970s) and the youngest of them, New Horizons, dedicated to the study of Pluto and its moon Charon and other Kuiper belt objects (launched in 2006; the first images of Pluto were sent in 2015). Three of them (Voyager 1 and 2 and New Horizons) continue to send signals towards Earth, which, from a scientific point of view, are extremely valuable.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][\/vc_tta_tabs][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row css=”.vc_custom_1629807468226{background-color: #ededd5 !important;}”][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][vc_single_image image=”16730″ img_size=”large” style=”vc_box_rounded”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_tta_tabs][vc_tta_section title=”PL” tab_id=”1629801883301-fcab81c3-e238″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”EN” tab_id=”1629801883319-ddc83772-56e0″][\/vc_tta_section][\/vc_tta_tabs][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n
\n<\/strong><\/span><\/small><\/p>\n\n
\nINSTYTUT FIZYKI IM. AUGUSTA CHE\u0141KOWSKIEGO<\/small><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/OSOBY\/Aleksandra-Piorkowska-Kurpas.jpg\")
<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n