Rankingi w nauce s\u0105 rzecz\u0105 bardzo ryzykown\u0105, ale trudn\u0105 do unikni\u0119cia. Alfred Tarski jest niew\u0105tpliwie jedn\u0105 z najwybitniejszych postaci w historii logiki. Evert W. Beth, holenderski logik, w swym obszernym dziele o podstawach matematyki, podaje w indeksie osobowym s\u0142owo passim (znaczy, \u017ce osoba tak skwalifikowana jest wielokrotnie wymieniona bez wykazu stron) przy czterech nazwiskach, mianowicie Arystotelesie, Gottlobie Fregem, Kurcie G<\/em>\u00f6dlu i Alfredzie Tarskim [1]<\/em><\/p>\n <\/p>\n
Przy wyszukiwaniu wiadomo\u015bci o Tarskim w Internecie, jedn\u0105 z pierwszych informacji, kt\u00f3re (opr\u00f3cz daty urodzenia i \u015bmierci, czyli 14 stycznia 1901 – 27 pa\u017adziernika 1983) podpowiadaj\u0105 mechanizmy sztucznej inteligencji jest \u201eZaw\u00f3d: matematyk, logik, filozof\u201d. Nie jest to przypadkowa kombinacja. Oczywi\u015bcie nie ka\u017cdy matematyk jest filozofem, a bardzo niewielu filozof\u00f3w jest matematykami. Ale prawie wszyscy logicy musz\u0105 przynajmniej w pewnym stopniu zajmowa\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno matematyk\u0105 jak i filozofi\u0105. Tarski od pocz\u0105tku swojej drogi naukowej by\u0142 zwi\u0105zany z tymi dwoma nurtami: na studiach, kt\u00f3re podj\u0105\u0142 w 1919 roku na Uniwersytecie Warszawskim w filozofi\u0119 wprowadzali go Stanis\u0142aw Le\u015bniewski, Jan \u0141ukasiewicz i Tadeusz Kotarbi\u0144ski, a w matematyk\u0119 – Zygmunt Janiszewski, Wac\u0142aw Sierpi\u0144ski i Kazimierz Kuratowski. Mimo uko\u0144czenia studi\u00f3w z matematyki pocz\u0105tkowo wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to jednak filozofia przeci\u0105gnie Tarskiego na swoj\u0105 stron\u0119. Doktorat obroni\u0142 u Stanis\u0142awa Le\u015bniewskiego, zg\u0142\u0119biaj\u0105c pewne problemy prototetyki, jednego z system\u00f3w logicznych zbudowanych przez Le\u015bniewskiego, kt\u00f3ry chlubi\u0142 si\u0119 swoim jedynym wypromowanym doktorem (mawia\u0142, \u017ce ma 100% genialnych doktorant\u00f3w). Jednak po uzyskaniu stopnia doktora Tarski w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w nurt bada\u0144 teorio-mnogo\u015bciowych prowadzonych wsp\u00f3lnie ze Stefanem Banachem, Kazimierzem Kuratowskim, Adolfem Lindenbaumem i Wac\u0142awem Sierpi\u0144skim. Zapocz\u0105tkowana pod koniec XIX wieku przez Georga Cantora teoria mnogo\u015bci by\u0142a ju\u017c w tym czasie uznana przez matematyk\u00f3w jako solidny fundament dla ca\u0142ej matematyki i postrzegano j\u0105 jako jedn\u0105 z najbardziej fascynuj\u0105cych ga\u0142\u0119zi bada\u0144 w tej dziedzinie. W tym samym czasie Tarski rozpocz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c badania w zakresie og\u00f3lnej metamatematyki, czyli analizy system\u00f3w formalnych metodami matematycznymi.<\/p>\n
<\/p>\n
A\u017c do 1939 r. Tarski zatrudniony by\u0142 na Uniwersytecie Warszawskim jako adiunkt, mimo \u017ce do tego czasu jego wyniki naukowe by\u0142y ju\u017c rozpoznawalne w Europie i Stanach Zjednoczonych zar\u00f3wno dzi\u0119ki publikacjom w j\u0119zyku francuskim i niemieckim, jak i dzi\u0119ki kontaktom mi\u0119dzynarodowym m.in. znajomo\u015bci z logikami z Ko\u0142a Wiede\u0144skiego. Na Uniwersytecie Warszawskim funkcjonowa\u0142y wtedy a\u017c dwie katedry zwi\u0105zane z logik\u0105: piastowana przez Jana \u0141ukasiewicza katedra filozofii oraz katedra filozofii matematyki prowadzona przez Le\u015bniewskiego. Polska stanowi\u0142a wtedy ewenement na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105, bo na wi\u0119kszo\u015bci uniwersytet\u00f3w istnia\u0142y w\u00f3wczas katedry zajmuj\u0105ce si\u0119 logik\u0105: we Lwowie katedr\u0119 logiki obj\u0105\u0142 Leon Chwistek, w Poznaniu piastowa\u0142 analogiczn\u0105 katedr\u0119 Zygmunt Zawirski. Dla por\u00f3wnania w Niemczech istnia\u0142a tylko jedna katedra logiki na uniwersytecie w M\u00fcnster. I mimo tego, \u017ce Uniwersytet Warszawski pe\u0142en by\u0142 logik\u00f3w, rozwa\u017cano utworzenie trzeciej katedry (czyli stanowiska profesora) dla Tarskiego. Nie dosz\u0142o to jednak do skutku. W 1939 roku Tarski wyje\u017cd\u017ca do USA na harvardzki Kongres Jedno\u015bci Nauki, kt\u00f3rego rozpocz\u0119cie zaplanowano na 3 wrze\u015bnia. Dzi\u0119ki rozleg\u0142ym kontaktom naukowym Tarski wyp\u0142ywa z kraju ju\u017c na pocz\u0105tku sierpnia, aby przed kongresem zado\u015b\u0107 uczyni\u0107 zaproszeniom na odczyty w Cambridge. Okaza\u0142o si\u0119 to opatrzno\u015bciowe: nie wszyscy spo\u015br\u00f3d zaproszonych na kongres Polak\u00f3w zdo\u0142ali wydosta\u0107 si\u0119 z kraju na czas. Adolf Lindenbaum i jego \u017cona (Janina Hosiasson-Lindenbaum, wybitna polska filozof i logik), Moj\u017cesz Presburger, Mordechaj Wajsberg i wielu innych logik\u00f3w i filozof\u00f3w polskich pochodzenia \u017cydowskiego zgin\u0119\u0142o w Holokau\u015bcie, podobnie jak rodzice i wi\u0119kszo\u015b\u0107 krewnych Tarskiego.<\/p>\n
Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w ten spos\u00f3b drugi rozdzia\u0142 w \u017cyciu Tarskiego: pozosta\u0142e 44 lata \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w Stanach Zjednoczonych, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich w Berkeley, gdzie w 1942 r. zaproponowano mu stanowisko profesora. Upragniona stabilizacja pos\u0142u\u017cy\u0142a Tarskiemu do odtworzenia wok\u00f3\u0142 siebie tego klimatu, kt\u00f3ry w przedwojennej Polsce na uniwersytetach w Warszawie i Lwowie pozwoli\u0142 tak bujnie rozkwitn\u0105\u0107 talentom matematycznym i badaniom naukowym. Wraz z Leonem Henkinem zorganizowa\u0142 w Berkeley Grup\u0119 Logiki i Metodologii Nauk, w ramach kt\u00f3rej prowadzono dyskusje i badania w zakresie logiki formalnej, dotycz\u0105ce r\u00f3wnie\u017c kwestii semantycznych, filozoficznych i metodologicznych. Nie b\u0119d\u0119 tu wymienia\u0107 nazwisk wszystkich matematyk\u00f3w i filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy przewin\u0119li si\u0119 przez \u015brodowisko stworzone przez Tarskiego, ale warto wspomnie\u0107 o w\u0105tku pozamatematycznym: Tarski walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do zatrudnienia Czes\u0142awa Mi\u0142osza na stanowisku profesora w Berkeley, mimo \u017ce nie znali si\u0119 wcze\u015bniej osobi\u015bcie. Warto r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w pierwszych latach pobytu w USA Tarski musia\u0142 pokona\u0107 barier\u0119 j\u0119zykow\u0105, przestawiaj\u0105c si\u0119 na publikowanie i wyg\u0142aszanie w j\u0119zyku angielskim. Trudno\u015bci te zosta\u0142y zapami\u0119tane mi\u0119dzy innymi przez Kennetha Arrowa, p\u00f3\u017aniejszego noblist\u0119 z ekonomii, kt\u00f3ry s\u0142ucha\u0142 wyk\u0142ad\u00f3w Tarskiego na pocz\u0105tku lat 40. i wspomina\u0142: \u201eNa pierwszym wyk\u0142adzie nikt nie wiedzia\u0142, o czym on m\u00f3wi. Zastanawiali\u015bmy si\u0119, czy w og\u00f3le uczy\u0142 si\u0119 angielskiego\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
S\u0142odko-gorzkie musz\u0105 by\u0107 rozwa\u017cania, jak wygl\u0105da\u0142by rozw\u00f3j logiki w Polsce, gdyby nie druga wojna \u015bwiatowa, a przynajmniej gdyby nie decyzja Tarskiego o pozostaniu po 1945 r. na sta\u0142e w USA. Stworzona przez niego Kalifornijska Szko\u0142a Logiczna dominowa\u0142a w USA w drugiej po\u0142owie XX wieku i sprawi\u0142a, \u017ce ten w\u0142a\u015bnie kraj sta\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszym terenem w \u015bwiatowych badaniach logicznych. Niew\u0105tpliwie Tarski by\u0142 osobisto\u015bci\u0105 wybitn\u0105, ale rozw\u00f3j tego \u015brodowiska naukowego w r\u00f3wnej mierze by\u0142 pochodn\u0105 przeszczepionego ze \u015brodowiska warszawsko-lwowskiego klimatu wsp\u00f3\u0142pracy naukowej i postawy wzajemnego wspierania si\u0119, opartej na uznaniu zas\u0142ug naukowych ponad podzia\u0142ami \u015bwiatopogl\u0105dowymi czy politycznymi.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
![\"PrzybylaKasperek\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Nieprzypisane\/GlenszczykAnia-300x300.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Bez-kategorii\/Witkacy_-_Alfred_Tarski_-_1936-12-752x1024.jpg\")
<\/p>\n![Wikipedia<\/a><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \r\n \r\n \r\n Tarski by\u0142 na\u0142ogowym palaczem, uwielbia\u0142 trunki wysokoprocentowe (samodzielnie produkowa\u0142 w\u00f3dk\u0119) i oddawa\u0142 si\u0119 r\u00f3\u017cnorakim \u017cyciowym przyjemno\u015bciom. Uwielbia\u0142 Tatry, szczeg\u00f3lnie zim\u0105, w Zakopanem powsta\u0142 znany portret Tarskiego wykonany przez zaprzyja\u017anionego z nim Witkacego. Nie odwa\u017c\u0119 si\u0119 w tym miejscu przytoczy\u0107 anegdoty \u015bwiadcz\u0105cej o poczuciu humoru Tarskiego i jego dystansie do swoich wynik\u00f3w naukowych. Znale\u017a\u0107 j\u0105 mo\u017cna jednak w ksi\u0105\u017ceczce Jana Wole\u0144skiego pt. \u201eO Alfredzie Tarskim\u201d, na podstawie kt\u00f3rej napisany zosta\u0142 niniejszy artyku\u0142 i z kt\u00f3rej pochodzi otwieraj\u0105cy go cytat. Jej kieszonkowy format i niewielka liczba stron powinna sk\u0142oni\u0107 ka\u017cdego studenta matematyki do bli\u017cszego zapoznania si\u0119 z Tarskim i histori\u0105 polskiej szko\u0142y logicznej. Do czego zach\u0119cam z okazji 125. rocznicy urodzin Alfreda Tarskiego i upami\u0119tniaj\u0105cego j\u0105 \u015awiatowego Dnia Logiki.<\/p>\n <\/p>\n\n[1] J. Wole\u0144ski, „O Alfredzie Tarskim”, Wydawnictwo Austeria, 2025.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row css=”.vc_custom_1626772894639{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}”][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"[vc_row css=”.vc_custom_1626772894639{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}”][vc_column width=”1\/4″][vc_single_image image=”16858″ img_size=”full” alignment=”center” style=”vc_box_rounded”][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″][vc_separator color=”custom” accent_color=”#9b132a”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row css=”.vc_custom_1629883969954{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}” el_class=”shadow”][vc_column width=”1\/3″ el_class=”foto”][vc_column_text el_class=”foto” css=”.vc_custom_1642144157583{padding-right: 20px !important;padding-left: 20px !important;}”] Fot. archiwum U\u015a[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][\/vc_row][vc_row css=”.vc_custom_1626772894639{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;}”][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\nRead More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3553,"featured_media":18969,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[492,528],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203505"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3553"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=203505"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":203511,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203505\/revisions\/203511"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=203505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=203505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=203505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}](\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Plik:Witkacy_-_Alfred_Tarski_-_1936-12.jpg\"){kind=link}