{"id":25310,"date":"2022-03-11T09:59:45","date_gmt":"2022-03-11T08:59:45","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/?p=25310"},"modified":"2022-04-25T14:46:13","modified_gmt":"2022-04-25T12:46:13","slug":"nmpmaciejsablik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/2022\/03\/11\/nmpmaciejsablik\/","title":{"rendered":"Nauka | Moja pasja – Prof. dr hab. Maciej Sablik"},"content":{"rendered":"

[vc_row css=”.vc_custom_1645781618847{background-color: #ededd5 !important;}”][vc_column width=”2\/3″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

Co ma wsp\u00f3lnego Miko\u0142aj Kopernik z Wielkim Twierdzeniem Fermata, Pi i dziennikarstwem? Jaki jest element wsp\u00f3lny? Odpowiedzi udziela prof. dr hab. Maciej Sablik z Instytutu Matematyki.<\/p>\n

 <\/p>\n

NAUKA | MOJA PASJA<\/span>
\n<\/strong><\/span><\/small><\/p>\n

\n

Nauka \u2013 wed\u0142ug definicji ze S\u0142ownika J\u0119zyka Polskiego to og\u00f3\u0142 wiedzy ludzkiej u\u0142o\u017conej w system zagadnie\u0144, ale tak\u017ce zesp\u00f3\u0142 pogl\u0105d\u00f3w stanowi\u0105cych usystematyzowan\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 i wchodz\u0105cych w sk\u0142ad okre\u015blonej dyscypliny badawczej.
\n<\/span>Nauka to tak\u017ce czynno\u015b\u0107: uczenie si\u0119 czego\u015b lub uczenie kogo\u015b.
\n<\/span>Zapraszamy do lektury cyklu Nauka | Moja Pasja, w kt\u00f3rym nasi badacze prezentuj\u0105, nad czym pracuj\u0105 oraz pokazuj\u0105, \u017ce nauka i proces badawczy mog\u0105 wci\u0105gn\u0105\u0107 na dobre.<\/span><\/p>\n

Ile szcz\u0119\u015bcia?<\/span><\/h3>\n

\u201eGdy ju\u017c by\u0142em pracownikiem naukowym Instytutu Matematyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, us\u0142ysza\u0142em od kt\u00f3rego\u015b moich wybitnych koleg\u00f3w, \u017ce by zrobi\u0107 karier\u0119 w nauce, trzeba 5% zdolno\u015bci, 5% szcz\u0119\u015bcia i 90% pracy. Co do zdolno\u015bci i pracowito\u015bci, to nie wypowiadam si\u0119, ale co do szcz\u0119\u015bcia, to mia\u0142em go mo\u017ce nawet i wi\u0119cej ni\u017c owe 5%….<\/span><\/em><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

\"\"<\/a><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ el_class=”foto” css=”.vc_custom_1639391476373{background-color: #ededd5 !important;}”]\r\n

\r\n
\r\n \r\n
<\/p>\n

Prof. dr hab. MACIEJ SABLIK<\/strong><\/span>
\nInstytut Matematyki<\/span>
\n<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n

\r\n
\r\n \r\n

\"Prof.<\/p>\n

\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n

\r\n
\r\n \r\n
<\/p>\n

Wy\u015bwietl publikacje<\/a><\/p>\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”2\/3″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

Gdy ju\u017c by\u0142em pracownikiem naukowym Instytutu Matematyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, us\u0142ysza\u0142em od kt\u00f3rego\u015b moich wybitnych koleg\u00f3w, \u017ce by zrobi\u0107 karier\u0119 w nauce, trzeba 5% zdolno\u015bci, 5% szcz\u0119\u015bcia i 90% pracy. Co do zdolno\u015bci i pracowito\u015bci, to nie wypowiadam si\u0119, ale co do szcz\u0119\u015bcia, to mia\u0142em go mo\u017ce nawet i wi\u0119cej ni\u017c owe 5%.<\/p>\n

Czas liceum<\/span><\/h3>\n

Na uniwersyteck\u0105 matematyk\u0119 trafi\u0142em po maturze w LO im. M. Kopernika w Katowicach, kt\u00f3re nie s\u0142yn\u0119\u0142o z osi\u0105gni\u0119\u0107 w naukach \u015bcis\u0142ych, niemniej spo\u015br\u00f3d nieco ponad trzydzie\u015bciorga absolwent\u00f3w naszej klasy, czworo wybra\u0142o matematyk\u0119, a troje \u2013 fizyk\u0119. Sk\u0105d ten wyb\u00f3r? Ko\u0144czyli\u015bmy szko\u0142\u0119 w latach 70. i w\u00f3wczas wyb\u00f3r by\u0142 trudny, zw\u0142aszcza dla m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy idealistycznie odrzucali wszelkie kierunki, na kt\u00f3rych wp\u0142yw ideologii wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 dominuj\u0105cy o przysz\u0142o\u015bci. Z tych mniej wi\u0119cej powod\u00f3w wybra\u0142em studia matematyczne, kt\u00f3re jawi\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas wst\u0105pieniem na dw\u00f3r kr\u00f3lowej. Nawet dzi\u015b cz\u0119sto si\u0119 s\u0142yszy ,,matematyka kr\u00f3low\u0105 nauk\u201d\u2026 cho\u0107 dzi\u015b troch\u0119 m\u00f3j m\u0142odzie\u0144czy entuzjazm do monarchii os\u0142ab\u0142. Byli\u015bmy przekonani, \u017ce tyle jest w nauce prawdy, ile jest w niej matematyki, i \u017ce prawda jest praktycznie poznawalna wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki metodom matematycznym.<\/p>\n

Czas studi\u00f3w<\/span><\/h3>\n

Jeszcze w czasie studi\u00f3w niekt\u00f3re z tych z\u0142udze\u0144 rozwia\u0142y si\u0119 niczym fatamorgana. Przede wszystkim dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce wbrew powszechnemu przekonaniu, nie wszystko da si\u0119 przy pomocy matematyki wykaza\u0107, a nawet \u2013 o zgrozo \u2013 istniej\u0105 takie zdania matematyczne, co do kt\u00f3rych nie mo\u017cna rozstrzygn\u0105\u0107, czy s\u0105 prawdziwe czy nie! C\u00f3\u017c, fizycy potrafi\u0105 wykaza\u0107, \u017ce nie istnieje perpetuum mobile i mimo pozornej niedoskona\u0142o\u015bci zawartej w tym stwierdzeniu, jest ono nader wa\u017cne: w tym wypadku wiedza, \u017ce co\u015b nie istnieje, oszcz\u0119dza niepotrzebnych wysi\u0142k\u00f3w. W matematyce te\u017c mamy (niejednokrotnie) do czynienia ze zdaniami, o kt\u00f3rych prawdziwo\u015bci nic nie wiadomo. Jednym z takich zda\u0144 by\u0142o tzw. Wielkie Twierdzenie Fermata, czyli hipoteza postawiona w XVII w. przez pewnego Francuza. M\u00f3wi ona, \u017ce nie istniej\u0105 takie trzy liczby ca\u0142kowite x, y i z, \u017ceby dla pewnej liczby naturalnej n>2 zachodzi\u0142a r\u00f3wno\u015b\u0107 x(n )<\/sup>+ y(n )<\/sup>=zn<\/sup>. Pozorna prostota wypowiedzi tego przypuszczenia jest z\u0142udna i przez blisko 300 lat matematycy z ca\u0142ego \u015bwiata dostawali niezliczone dowody twierdzenia Fermata. Niestety, wszystkie one by\u0142y b\u0142\u0119dne; gdzieniegdzie wydrukowano ju\u017c nawet kartki z napisem: przedstawiony przez Pani\u0105\/Pana dow\u00f3d WTF zawiera b\u0142\u0105d na str. \u2026, wiersz \u2026 . Niekiedy znalezienie tego b\u0142\u0119du by\u0142o bardzo trudne i wymaga\u0142o du\u017cego wysi\u0142ku umys\u0142owego. Na szcz\u0119\u015bcie pod koniec XX w. niejaki Andrew John Wiles opublikowa\u0142 prac\u0119, licz\u0105c\u0105 ponad 100 stron formatu A4, w kt\u00f3rej udowodni\u0142 wspomnian\u0105 hipotez\u0119, korzystaj\u0105c z nietrywialnych \u015brodk\u00f3w, zupe\u0142nie nieprzystaj\u0105cych do prostoty jej wypowiedzi. Od tej pory\u2026 nie usta\u0142y wysi\u0142ki w znajdywaniu ,,elementarnych\u201d dowod\u00f3w twierdzenia. Instytuty Matematyki wci\u0105\u017c maj\u0105 pe\u0142ne r\u0119ce roboty.<\/p>\n

Czas doktoratu<\/span><\/h3>\n

Tak wi\u0119c zda\u0142em sobie spraw\u0119 z tego, i\u017c dokonanie czegokolwiek w matematyce jest bardzo trudne i wr\u0119cz graniczy z niemo\u017cliwo\u015bci\u0105. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce matematyka, owszem, wypowiada si\u0119 \u015bci\u015ble i prawdziwie, ale tylko w granicach przyj\u0119tych aksjomat\u00f3w, kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 do\u015b\u0107 ograniczony horyzont zdarze\u0144. Na szcz\u0119\u015bcie, jak kiedy\u015b napisa\u0142 Eugene Wigner, bardziej znany jako zdobywca Nagrody Nobla z fizyki, \u201eCud adekwatno\u015bci j\u0119zyka matematyki do formu\u0142owania praw fizyki jest wspania\u0142y darem, na kt\u00f3ry ani nie zas\u0142u\u017cyli\u015bmy, ani go do ko\u0144ca nie rozumiemy\u201d. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, je\u015bli jaki\u015b matematyk jest wymieniany jako laureat Nagrody Nobla, to nigdy nie z dziedziny matematyki, bowiem matematyki nie ma w spisie nagradzanych osi\u0105gni\u0119\u0107. Nawiasem do nawiasu niech b\u0119dzie pyszna anegdota, kt\u00f3r\u0105 z przyjemno\u015bci\u0105 przytocz\u0119: ot\u00f3\u017c wielki ameryka\u0144ski fizyk Richard Feynman (laureat Nagrody Nobla), przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Markiem Kacem, polskim matematykiem ze Szko\u0142y Lwowskiej, osiad\u0142ym w USA. Gdy obaj pracowali w Cornell University, pewnego razu Kac przechodzi\u0142 ko\u0142o sali, w kt\u00f3rej wyk\u0142ada\u0142 Feynman. Ten, widz\u0105c przyjaciela, g\u0142o\u015bno zawo\u0142a\u0142: \u201egdyby nie matematyka, to fizyka by\u0142aby sp\u00f3\u017aniona najwy\u017cej o tydzie\u0144!\u201d. Na co Kac odpali\u0142: \u201eo ten tydzie\u0144, w kt\u00f3rym Pan B\u00f3g stworzy\u0142 \u015bwiat\u201d.<\/p>\n

Kac napisa\u0142 te\u017c kiedy\u015b, \u017ce istniej\u0105 dwa rodzaje matematycznej kreatywno\u015bci: jedna przypomina mozolne zdobywanie szczytu, czyli rozwi\u0105zywanie problemu postawionego i opieraj\u0105cego si\u0119 przez lata, a druga polega na eksplorowaniu nowych terytori\u00f3w. Ot\u00f3\u017c moje szcz\u0119\u015bcie polega\u0142o na tym, \u017ce jeszcze na studiach trafi\u0142em na Mistrza, kt\u00f3ry eksplorowa\u0142 nowe terytoria. By\u0142 nim nieod\u017ca\u0142owany profesor Marek Kuczma, tw\u00f3rca polskiej szko\u0142y r\u00f3wna\u0144 funkcyjnych i za\u0142o\u017cyciel o\u015brodka tej dyscypliny w Katowicach. Zosta\u0142em zaproszony do uczestnictwa w seminarium z r\u00f3wna\u0144 funkcyjnych, kt\u00f3re trwa od 1963 r. Tam spotka\u0142o mnie kolejne szcz\u0119\u015bcie: pozna\u0142em wielu Przyjaci\u00f3\u0142, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ,,eksplorowanie\u201d sta\u0142o si\u0119 \u0142atwiejsze, ciekawe i przyjemne. Rozwi\u0105zywa\u0142em kolejne problemy, podsuwane przez prof. Kuczm\u0119 lub przez jego uczni\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych z przyjemno\u015bci\u0105 wymieni\u0119 mojego p\u00f3\u017aniejszego szefa, prof. Romana Gera, jego \u017con\u0119, Pani\u0105 dr Joann\u0119 Ger, prof. Zygfryda Kominka, prof. Karola Barona i wielu innych. Cz\u0119sto zostawali\u015bmy po wtorkowych seminariach, dyskutuj\u0105c o poruszanych podczas spotka\u0144 kwestiach. Zdaje mi si\u0119, \u017ce to by\u0142a najlepsza szko\u0142a zawodu. Nic nie ujmuj\u0105c dzisiejszej Szkole Doktorskiej, tamto ,,terminowanie\u201d bardzo mi odpowiada\u0142o. Od czasu do czasu prof. Kuczma pyta\u0142 ,,Co u Pana s\u0142ycha\u0107?\u201d i nie by\u0142o to pytanie o ostatnio widziany film, czy o samopoczucie. W ten spos\u00f3b profesor mobilizowa\u0142 do wysi\u0142ku i oczekiwa\u0142 w odpowiedzi rzeczowego sprawozdania z osi\u0105gni\u0119tych rezultat\u00f3w.<\/p>\n

\u017bycie badacza…<\/span><\/h3>\n

Po czterech latach obroni\u0142em prac\u0119 doktorsk\u0105 o r\u00f3\u017cniczkowalnych rozwi\u0105zaniach r\u00f3wna\u0144 funkcyjnych w przestrzeniach Banacha. P\u00f3\u017aniej, z inspiracji prof. Gera, napisa\u0142em prac\u0119 habilitacyjn\u0105 o tzw. zbiorach bazowych dla r\u00f3wna\u0144 funkcyjnych. W tzw. mi\u0119dzyczasie mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie spotka\u0107 prof. J\u00e1nosa Acz\u00e9la, p\u00f3\u017aniejszego doktora honoris causa Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, i us\u0142ysze\u0107 jego pytanie nawi\u0105zuj\u0105ce do jednego ze s\u0142ynnych Problem\u00f3w Hilberta (Dawid Hilbert w roku 1900 zaproponowa\u0142 ca\u0142\u0105 list\u0119 problem\u00f3w, wytyczaj\u0105c program dzia\u0142ania dla matematyki dwudziestowiecznej. Jednym z tych problem\u00f3w by\u0142 wspomniany wy\u017cej problem o tzw. zupe\u0142no\u015bci systemu aksjomat\u00f3w matematyki, kt\u00f3r\u0105 podwa\u017cy\u0142 Kurt G\u00f6del). Inny problem dotyczy\u0142 tzw. grup topologicznych i w tym kontek\u015bcie Acz\u00e9l pyta\u0142 o rozwi\u0105zania r\u00f3wna\u0144 pochodz\u0105cych od Nielsa Abela. Uda\u0142o mi si\u0119 poda\u0107 ci\u0105g\u0142e rozwi\u0105zania tych\u017ce r\u00f3wna\u0144, a znalezienie tego rozwi\u0105zania wi\u0105za\u0142o si\u0119 z niezwyk\u0142ym wysi\u0142kiem; w przeciwie\u0144stwie do moich koleg\u00f3w z wydzia\u0142u, nie mog\u0142em sobie pom\u00f3c eksperymentami. Musia\u0142em wszystko wymy\u015bli\u0107 ,,od zera\u201d, ale za to my\u015blenie trwa\u0142o, jak to si\u0119 teraz m\u00f3wi, 24\/7. Pami\u0119tam, \u017ce pewien zbawienny pomys\u0142 przyszed\u0142 mi do g\u0142owy na katowickim Rondzie, podczas oczekiwania na tramwaj w mro\u017any wiecz\u00f3r. Po habilitacji opiekowa\u0142em si\u0119 kilkorgiem doktorant\u00f3w, przewa\u017cnie opieraj\u0105cych swoje badania na moich wynikach dotycz\u0105cych r\u00f3wna\u0144 charakteryzuj\u0105cych tzw. odwzorowania wielomianowe.
\nPrzyznam, \u017ce wielekro\u0107 zdarza\u0142o si\u0119, i\u017c bywa\u0142em ,,nieobecny duchem\u201d \u2013 moje my\u015bli kr\u0105\u017cy\u0142y wok\u00f3\u0142 pyta\u0144, pojawiaj\u0105cych si\u0119 wci\u0105\u017c na nowo w zwi\u0105zku z matematyk\u0105. Matematyka mo\u017ce nie jest kr\u00f3low\u0105, ale z pewno\u015bci\u0105 jest jedn\u0105 z najstarszych dziedzin ludzkiej my\u015bli. Mimo to, jak stare drzewo, wci\u0105\u017c kwitnie i owocuje, a zwykli \u015bmiertelnicy wci\u0105\u017c mog\u0105 czerpa\u0107 z jej zasob\u00f3w.<\/p>\n

… i jego pasje<\/span><\/h3>\n

Mam wiele r\u00f3\u017cnych pasji, niekt\u00f3re s\u0105 zwi\u0105zane z moj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 naukow\u0105 (jak np. \u015awi\u0119to Liczby Pi, kt\u00f3re ,,sprowadzi\u0142em\u201d na Uniwersytet \u015al\u0105ski), inne ju\u017c nieco mniej, jak np. zami\u0142owanie do sportu, przechodz\u0105ce z wiekiem w nami\u0119tno\u015b\u0107 kibicowania, spotkania z przyjaci\u00f3\u0142mi, czy te\u017c zainteresowanie muzyk\u0105 klasyczn\u0105, albo moja ,,\u017cy\u0142ka\u201d dziennikarska, niegdy\u015b przejawiaj\u0105ca si\u0119 w pisaniu felieton\u00f3w do Go\u015bcia Niedzielnego i Polskiego Radia Katowice. Teraz ju\u017c jedynie ograniczam si\u0119 do udzia\u0142u w radiowych audycjach z cyklu ,,Czy to prawda, \u017ce\u2026\u201d, opowiadaj\u0105cych o przer\u00f3\u017cnych interesuj\u0105cych sprawach regionu. Poza tym czasem pisuj\u0119 artyku\u0142y takie jak ten niniejszy. I cho\u0107 trudno w to uwierzy\u0107, uwielbiam kr\u00f3tkie formy. To rzek\u0142szy, stawiam kropk\u0119 i wypowiadam sakramentalne Amen.<\/p>\n

Dzi\u0119kujemy za przeczytanie tego artyku\u0142u do ko\u0144ca<\/em><\/p>\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[vc_row css=”.vc_custom_1645781618847{background-color: #ededd5 !important;}”][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ el_class=”foto” css=”.vc_custom_1639391476373{background-color: #ededd5 !important;}”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":92,"featured_media":25308,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[492,321,592],"tags":[633,634],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25310"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/users\/92"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25310"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25310\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27247,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25310\/revisions\/27247"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25308"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25310"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25310"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25310"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}