[vc_row][vc_column]\r\n
Katowice, 4 pa\u017adziernika 2022 r.<\/p>\n
Dr hab. Adam Bodnar, prof. Uniwersytetu SWPS
\nDziekan Wydzia\u0142u Prawa w Warszawie Uniwersytetu SWPS<\/p>\n
O wolno\u015bci s\u0142owa i obowi\u0105zku przeciwstawienia si\u0119 zamachowi na niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa – refleksje w 5-t\u0105 rocznic\u0119 Kongresu Prawnik\u00f3w Polskich w Katowicach<\/strong> Wasza Magnificencjo,<\/em><\/p>\n Szanowny Panie Dziekanie, Szanowne Panie i Panowie Prodziekani,<\/em><\/p>\n Szanowne Panie i Panowie Profesorowie, <\/em><\/p>\n Drodzy Studenci, <\/em><\/p>\n Dostojni Zgromadzeni Go\u015bcie Uroczysto\u015bci, <\/em><\/p>\n <\/p>\n Chcia\u0142bym serdecznie podzi\u0119kowa\u0107 za mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyg\u0142oszenia wyk\u0142adu inauguracyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Jest to dla mnie szczeg\u00f3lny zaszczyt, bior\u0105c pod uwag\u0119 zas\u0142ugi Pa\u0144stwa Wydzia\u0142u oraz jego kadry naukowej dla obrony praworz\u0105dno\u015bci w Polsce. Zanim przejd\u0119 do moich rozwa\u017ca\u0144 pozwol\u0105 Pa\u0144stwo, \u017ce do\u0142\u0105cz\u0119 do gratulacji z\u0142o\u017conych S\u0119dziemu Prof. Krystianowi Markiewiczowi z tytu\u0142u niedawnego wyr\u00f3\u017cnienia – nagrody Judicial Independence Award, wr\u0119czonej przez Mi\u0119dzynarodowe Stowarzyszenie S\u0119dzi\u00f3w (International Association of Judges).<\/p>\n <\/p>\n Szanowni Pa\u0144stwo, <\/em><\/p>\n Pi\u0119\u0107 lat temu w Katowicach, 21 maja 2017 r., odby\u0142 si\u0119 Kongres Prawnik\u00f3w Polskich. To by\u0142o szczeg\u00f3lne wydarzenie. Do Katowic przyjecha\u0142y zast\u0119py s\u0119dzi\u00f3w, prokurator\u00f3w, adwokat\u00f3w, radc\u00f3w prawnych, nauczycieli akademickich i przedstawicieli organizacji spo\u0142ecznych z ca\u0142ej Polski. Katowice zosta\u0142y wybrane nieprzypadkowo. Ju\u017c wcze\u015bniej 3 marca 2017 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego odby\u0142a si\u0119 wa\u017cna konferencja po\u015bwi\u0119cona problemowi kryzysu praworz\u0105dno\u015bci, zw\u0142aszcza mo\u017cliwo\u015bci stosowania rozproszonej kontroli konstytucyjno\u015bci prawa.<\/p>\n <\/p>\n Kongres Prawnik\u00f3w Polskich w Katowicach mia\u0142 burzliwy przebieg. Pami\u0119tam scen\u0119, jak po s\u0142owach min. Marcina Warcho\u0142a, wiceministra sprawiedliwo\u015bci, o rzekomym komunistycznym rodowodzie polskich s\u0119dzi\u00f3w, z sali obrad w ge\u015bcie protestu wysz\u0142a spora cz\u0119\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w. Pami\u0119tam tak\u017ce, \u017ce uczestnicy na koniec Kongresu Prawnik\u00f3w Polskich mogli si\u0119 podpisa\u0107 pod apelem w obronie praworz\u0105dno\u015bci. Jedn\u0105 z os\u00f3b podpisuj\u0105cych si\u0119 by\u0142 Prof. Martin Krygier, socjolog prawa polskiego pochodzenia, pracuj\u0105cy na Uniwersytecie Nowej Po\u0142udniowej Walii, znany ekspert zajmuj\u0105cy si\u0119 teori\u0105 rz\u0105d\u00f3w prawa. Jego zdaniem tego typu protest ze strony \u015brodowisk prawniczych nie by\u0142by mo\u017cliwy w pa\u0144stwach dojrza\u0142ej demokracji. Podziwia\u0142 determinacj\u0119, a jednocze\u015bnie odwag\u0119 i godno\u015b\u0107 tego protestu.<\/p>\n <\/p>\n Kongres Prawnik\u00f3w Polskich w Katowicach zako\u0144czy\u0142 si\u0119 przyj\u0119ciem uchwa\u0142y. Zdaniem uczestnik\u00f3w Kongresu „Priorytetem wymiaru sprawiedliwo\u015bci XXI wieku powinna by\u0107 pe\u0142na realizacja prawa do s\u0105du w demokratycznym pa\u0144stwie prawa przy zapewnieniu efektywno\u015bci i szybko\u015bci post\u0119powania.\u201d<\/em> Uczestnicy Kongresu wezwali tak\u017ce do tego, aby zaprzesta\u0107 i w przysz\u0142o\u015bci unika\u0107 \u201eantagonizuj\u0105cych postaw w relacjach prawa i polityki w prowadzonych debatach.\u201d<\/em> Podkre\u015blali, \u017ce \u201echcemy dzia\u0142a\u0107 razem, a nie przeciw sobie, w imi\u0119 nadrz\u0119dnego dobra, jakim jest stabilne demokratyczne pa\u0144stwo prawne s\u0142u\u017c\u0105ce ludziom.\u201d <\/em><\/p>\n <\/p>\n Red. Mariusz Ja\u0142oszewski w artykule dla Oko.Press nazwa\u0142 Kongres \u201eKatowick\u0105 insurekcj\u0105 prawnik\u00f3w\u201d.[1]<\/strong><\/a><\/em> Kongres wywo\u0142a\u0142 mas\u0119 reakcji. Pokaza\u0142, \u017ce \u015brodowiska prawnicze mog\u0105 si\u0119 jednoczy\u0107 w obronie wsp\u00f3lnych im warto\u015bci. Unaoczni\u0142, \u017ce obro\u0144cy praworz\u0105dno\u015bci to nie s\u0105 tylko pojedyncze osoby, ale w istocie to mo\u017ce by\u0107 wr\u0119cz stutysi\u0119czna armia prawnik\u00f3w, kt\u00f3rzy doskonale rozumiej\u0105 po co i dlaczego powinni\u015bmy \u017cy\u0107 w demokratycznym pa\u0144stwie prawnym.<\/p>\n <\/p>\n Jednakowo\u017c w maju 2017 r. postulaty Kongresu Prawnik\u00f3w Polskich nie by\u0142y podzielane przez ca\u0142e polskie spo\u0142ecze\u0144stwo. Wtedy ju\u017c opad\u0142 kurz po zamachu na niezale\u017cny Trybuna\u0142 Konstytucyjny, a energia protest\u00f3w na Al. Szucha w Warszawie, organizowanych przez Komitet Obrony Demokracji, si\u0119 powoli wyczerpywa\u0142a. Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci przedstawi\u0142o i d\u0105\u017cy\u0142o do uchwalenia pierwszych ustaw dotycz\u0105cych wymiaru sprawiedliwo\u015bci, jednak\u017ce nie wywo\u0142ywa\u0142y one radykalnego oburzenia spo\u0142ecznego. Sprawy dotycz\u0105ce ustroju s\u0105d\u00f3w powszechnych czy Krajowej Rady S\u0105downictwa by\u0142y zrozumia\u0142e raczej dla specjalist\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 w lipcu 2017 r. Po tym jak Polsk\u0119 po\u017cegna\u0142 Prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych Donald Trump, partia rz\u0105dz\u0105ca postanowi\u0142a nacisn\u0105\u0107 przys\u0142owiowy peda\u0142 gazu. Przedstawiony zosta\u0142 projekt poselski nowej ustawy o S\u0105dzie Najwy\u017cszym, promowany w istocie przez Ministra Sprawiedliwo\u015bci Zbigniewa Ziobro. W najwi\u0119kszym skr\u00f3cie ustawa przewidywa\u0142a radykaln\u0105 reform\u0119 w S\u0105dzie Najwy\u017cszym \u2013 wszyscy s\u0119dziowie S\u0105du Najwy\u017cszego mieli przej\u015b\u0107 w stan spoczynku, a Minister Sprawiedliwo\u015bci m\u00f3g\u0142 wskaza\u0107, kt\u00f3rzy z nich mog\u0105 w SN pozosta\u0107. Skala potencjalnego naruszenia zasady niezale\u017cno\u015bci s\u0105downictwa by\u0142a tak wielka, \u017ce istot\u0119 ustawy mo\u017cna by\u0142o wyt\u0142umaczy\u0107 dos\u0142ownie jednym zdaniem: Minister Sprawiedliwo\u015bci dokona czystki w S\u0105dzie Najwy\u017cszym. Co wi\u0119cej, nie b\u0119dzie szans na to, aby ustawa zosta\u0142a zweryfikowana przez Trybuna\u0142 Konstytucyjny. Niezale\u017cny TK przesta\u0142 ju\u017c wtedy istnie\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Tym razem obywatele doskonale zrozumieli zagro\u017cenie. W tym czasie w Wielkiej Brytanii trwa\u0142a debata na temat Brexitu. Wielu z nas zrozumia\u0142o, \u017ce je\u015bli atak na niezale\u017cne s\u0105downictwo si\u0119 uda, to czeka nas podobna przysz\u0142o\u015b\u0107, co Wielkiej Brytanii \u2013 wyst\u0105pienie z Unii Europejskiej. Dlatego obywatele t\u0142umnie wyszli na ulice. W 200 polskich miastach odbywa\u0142y si\u0119 demonstracje. W Katowicach s\u0119dzia S\u0105du Rejonowego Katowice-Zach\u00f3d \u00a0Sebastian Kosmowski m\u00f3wi\u0142: \u201eWidz\u0119 S\u0105d Okr\u0119gowy w Katowicach, a przed nim t\u0142um ludzi, t\u0142um obywateli. Ciesz\u0119 si\u0119, bo widz\u0119, \u017ce jeste\u015bcie murem przed wymiarem sprawiedliwo\u015bci; murem, kt\u00f3ry jest nasz\u0105 opok\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142em tej w\u0142adzy (w\u0142adzy s\u0105downiczej \u2013 red.), bo w\u0142adz\u0105 jeste\u015bcie wy, suweren\u201d.<\/em>[2]<\/a><\/p>\n <\/p>\n To wtedy na demonstracjach pojawi\u0142y si\u0119 tzw. \u0142a\u0144cuchy \u015bwiat\u0142a. To w\u0142a\u015bnie wsp\u00f3\u0142praca organizacji prawniczych \u2013 Stowarzyszenia S\u0119dzi\u00f3w Polskich Iustitia, Stowarzyszenia S\u0119dzi\u00f3w Themis, Lex Super Omnia, Naczelnej Rady Adwokackiej, Krajowej Rady Radc\u00f3w Prawnych, ale tak\u017ce organizacji pozarz\u0105dowych: Helsi\u0144skiej Fundacji Praw Cz\u0142owieka, Amnesty International czy Forum Obywatelskiego Rozwoju, doprowadzi\u0142a do tego, \u017ce w trudnej chwili wszyscy stan\u0119li razem. Zostali tak\u017ce wsparci przez organizacje aktywistyczne, takie jak Akcja Demokracja czy Komitet Obrony Demokracji. Wreszcie pojawi\u0142y si\u0119 nowe organizacje \u2013 wspomnie\u0107 zw\u0142aszcza nale\u017cy o czw\u00f3rce prawnik\u00f3w, kt\u00f3rzy za\u0142o\u017cyli \u201eWolne S\u0105dy\u201d.<\/p>\n <\/p>\n Lipiec 2017 r. by\u0142 czasem zmiany. Gdyby nie wcze\u015bniejsze dzia\u0142ania, przygotowania i konsekwencja \u015brodowisk prawniczych, lipiec 2017 r. by si\u0119 nie wydarzy\u0142. Ale lipiec 2017 r. powiedzia\u0142 tak\u017ce wiele o nas oraz o naszych postawach.<\/p>\n <\/p>\n Po pierwsze, ujawni\u0142 si\u0119 wtedy w Polakach gen wolno\u015bci \u2013 gen, kt\u00f3ry tkwi w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie od czas\u00f3w Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w i powstania wolnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Gen, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do przemian demokratycznych w 1989 r., ale tak\u017ce pokaza\u0142, \u017ce Polacy potrafi\u0105 o wolno\u015b\u0107 zabiega\u0107. Nie bez przyczyny osoby popieraj\u0105ce protesty w obronie s\u0105downictwa mia\u0142y wsparcie legendarnego s\u0119dziego prof. Adama Strzembosza.<\/p>\n <\/p>\n Po drugie, dla protestuj\u0105cych by\u0142o jasne, \u017ce kwestia niezale\u017cno\u015bci s\u0105downictwa jest \u015bci\u015ble powi\u0105zana z naszym cz\u0142onkostwem w Unii Europejskiej. Nie mo\u017cna by\u0107 pa\u0144stwem cz\u0142onkowskim UE i jednocze\u015bnie narusza\u0107 podstawowe fundamenty naszej to\u017csamo\u015bci, jakim jest przywi\u0105zanie do warto\u015bci europejskich.<\/p>\n <\/p>\n Po trzecie, lipiec 2017 r. pokaza\u0142, \u017ce obywatele s\u0105 w stanie broni\u0107 wolnych s\u0105d\u00f3w, nawet je\u015bli nie zawsze s\u0105 zadowoleni z postawy indywidualnych s\u0119dzi\u00f3w czy efektywno\u015bci funkcjonowania wymiaru sprawiedliwo\u015bci. To w pewnym sensie by\u0142y protesty \u201ena kredyt\u201d. Walczymy o was – s\u0119dziowie, ale mamy nadziej\u0119, \u017ce kiedy\u015b sp\u0142acicie d\u0142ug. B\u0119dziecie ka\u017cdego dnia starali si\u0119 wciela\u0107 w \u017cycie warto\u015bci konstytucyjne oraz wykonywa\u0107 powierzon\u0105 wam w\u0142adz\u0119 rzetelnie i sumiennie. Co ciekawe, potrzeba reform s\u0105downictwa by\u0142a dostrzegana w czasie Kongresu Prawnik\u00f3w Polskich, poniewa\u017c opr\u00f3cz zagadnie\u0144 dotycz\u0105cych instytucjonalnych aspekt\u00f3w niezale\u017cno\u015bci, wiele uwagi po\u015bwi\u0119cono niezb\u0119dnym reformom zwi\u0119kszaj\u0105cym efektywno\u015b\u0107 s\u0105downictwa.<\/p>\n <\/p>\n Po czwarte, protesty lipcowe da\u0142y energi\u0119 do dalszej, d\u0142ugoletniej walki o niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa. Polska by\u0142aby w zupe\u0142nie innym miejscu dzisiaj, gdyby nie to do\u015bwiadczenie historyczne. Podejrzewam, \u017ce \u201eo wolnych s\u0105dach pami\u0119taliby tylko wolni ludzie\u201d parafrazuj\u0105c s\u0142owa Stanis\u0142awa Zab\u0142ockiego, by\u0142ego Prezesa Izby Karnej SN. Ale by\u0142oby to tylko wspomnienie, a nie rzeczywisto\u015b\u0107 przek\u0142adaj\u0105ca si\u0119 na wa\u017cne dla obywateli orzeczenia w sprawach kredyt\u00f3w frankowych, ochrony \u015brodowiska, odpowiedzialno\u015bci odszkodowawczej Skarbu Pa\u0144stwa, zatrzyma\u0144 dokonywanych przez policj\u0119 czy praw os\u00f3b LGBT+.<\/p>\n <\/p>\n Jednak\u017ce ten obraz nie mo\u017ce by\u0107 a\u017c tak s\u0142odki i kolorowy. Ostatnie 5 lat to historia wyci\u0105gania z popio\u0142\u00f3w diament\u00f3w, tak jak to przewidywa\u0142a prof. Ewa \u0141\u0119towska w czerwcu 2017 r. nawi\u0105zuj\u0105c do wiersza Cypriana Kamila Norwida (\u201eB\u0119d\u0105 popio\u0142y i zgliszcza. Ale s\u0119dziowie, kt\u00f3rych si\u0119 z nich wygrzebie b\u0119d\u0105 jak diamenty.\u201d<\/em>[3]<\/a>). Ale to tak\u017ce historia oportunizmu, lekcewa\u017cenia standard\u00f3w, przedk\u0142adania w\u0142asnej kariery nad standardy praworz\u0105dno\u015bci, czy tak\u017ce gorliwo\u015bci rewolucyjnej, kt\u00f3ra na szafocie k\u0142adzie w\u0142asny rozum i ludzk\u0105 przyzwoito\u015b\u0107.<\/p>\n <\/p>\n W wyniku protest\u00f3w w lipcu 2017 r. Prezydent Andrzej Duda zawetowa\u0142 ustawy s\u0105downicze. Ale kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przedstawi\u0142 nowe projekty zmian dotycz\u0105cych Krajowej Rady S\u0105downiczej oraz S\u0105du Najwy\u017cszego. Aby zmiany te mog\u0142y wej\u015b\u0107 w \u017cycie, konieczna by\u0142a wola polityczna. Determinacja p\u0119dz\u0105ca z pr\u0119dko\u015bci\u0105 poci\u0105gu Pendolino (ponownie fraza St. Zab\u0142ockiego), aby ustawy przeprowadzi\u0107 jak najszybciej przez Parlament i doprowadzi\u0107 do podpisu Prezydenta. Ale konieczny by\u0142 drugi czynnik \u2013 grupa prawnik\u00f3w, kt\u00f3ra gotowa by\u0142a te ustawy legitymizowa\u0107, wspiera\u0107, uzasadnia\u0107 pseudoprawniczymi wywodami, a nast\u0119pnie bra\u0107 czynny udzia\u0142 we wprowadzaniu tych zmian w \u017cycie \u2013 w obsadzaniu nowych izb w S\u0105dzie Najwy\u017cszym, w przyjmowaniu posad prezes\u00f3w s\u0105d\u00f3w w miejsce tych odwo\u0142anych faksem, w walce o miejsce w upolitycznionej Krajowej Radzie S\u0105downictwa, w uczestnictwie w ustawionych konkursach przed Krajow\u0105 Rad\u0105 S\u0105downictwa.<\/p>\n <\/p>\n Po protestach w lipcu 2017 r. mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce wszystko jest ju\u017c jasne. Wiadomo, gdzie jest jasna i ciemna strona mocy, je\u015bli mog\u0119 si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 sformu\u0142owaniem prof. Krystiana Markiewicza z konferencji z 3 marca 2017 r. Co wypada, a czego nie wypada robi\u0107 przyzwoitemu prawnikowi. A jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142a to wiara co najmniej naiwna. \u015arodowisko prawnicze nie okaza\u0142o si\u0119 tak sp\u00f3jne, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Co wi\u0119cej, wielu z tych, kt\u00f3rzy postanowili aktywnie wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w zamachu na niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa pr\u00f3bowa\u0142o zamyka\u0107 usta tym, kt\u00f3rzy protestowali. W \u015bwi\u0119toszkowaty spos\u00f3b pr\u00f3bowali przypomina\u0107 jakie s\u0105 standardy konstytucyjne, a zw\u0142aszcza Art. 178 ust. 3 Konstytucji m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce s\u0119dzia nie mo\u017ce \u201eprowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015bci publicznej nie daj\u0105cej si\u0119 pogodzi\u0107 z zasadami niezale\u017cno\u015bci s\u0105d\u00f3w i niezawis\u0142o\u015bci s\u0119dzi\u00f3w.\u201d<\/em> Uczestnictwo s\u0119dzi\u00f3w w demonstracjach i protestach, aktywne wypowiadanie si\u0119 przeciwko zmianom dotycz\u0105cym s\u0105downictwa by\u0142o przez niekt\u00f3rych prawnik\u00f3w uznawane jako godz\u0105ce w godno\u015b\u0107 s\u0119dziego i naruszaj\u0105cego jego normy etyczne. Politycy tylko zacierali r\u0119ce s\u0142ysz\u0105c tak\u0105 argumentacj\u0119.<\/p>\n <\/p>\n Co wi\u0119cej, na s\u0142owach si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142o. Do pracy ruszyli rzecznicy dyscyplinarni powo\u0142ani przez Ministra Sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3rzy za wszelk\u0105 cen\u0119 starali si\u0119 zastraszy\u0107 s\u0119dzi\u00f3w \u2013 nie tylko za ich s\u0142owa oraz za ich dzia\u0142ania, ale tak\u017ce za tre\u015b\u0107 ich orzecze\u0144. Z czasem aparat dyscyplinuj\u0105cy s\u0119dzi\u00f3w (na czele z Izb\u0105 Dyscyplinarn\u0105) zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 jak dobrze naoliwiony mechanizm. Zostali zawieszeni s\u0119dziowie Igor Tuleya oraz Pawe\u0142 Juszczyszyn, a w stosunku do wielu zosta\u0142y wszcz\u0119te bolesne post\u0119powania dyscyplinarne i post\u0119powania s\u0142u\u017c\u0105ce zawieszeniu immunitetu. Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci aran\u017cowa\u0142o afer\u0119 hejtersk\u0105 i prowadzi\u0142o nagonk\u0119 na s\u0119dzi\u00f3w protestuj\u0105cych przeciwko zmianom.<\/p>\n <\/p>\n Nie jest moim celem dokonywanie szczeg\u00f3\u0142owej analizy tego wszystkiego, co si\u0119 dzia\u0142o na przestrzeni 2017 \u2013 2022. Na ten temat napisano ju\u017c wiele artyku\u0142\u00f3w naukowych, ksi\u0105\u017cek, reporta\u017cy. Powsta\u0142 film dokumentalny Kacpra Lisowskiego i Iwony Harris \u201eS\u0119dziowie pod presj\u0105\u201d. Istnieje ogromna dokumentacja historii nadu\u017cy\u0107 i represji w stosunku do s\u0119dzi\u00f3w. Zgromadzona zosta\u0142a tak\u017ce ogromna energia ludzkiego protestu. Doceniam, \u017ce w holu Wydzia\u0142u Prawa i Administracji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 z wystaw\u0105 Piotra W\u00f3jcika na ten temat.<\/p>\n <\/p>\n Ale chcia\u0142bym zastanowi\u0107 si\u0119, w jakim miejscu jeste\u015bmy 5 lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n <\/p>\n Polska ca\u0142y czas jest pa\u0144stwem cz\u0142onkowskim Unii Europejskiej.<\/p>\n <\/p>\n Polscy s\u0119dziowie stali si\u0119 symbolem walki o praworz\u0105dno\u015b\u0107 w Unii Europejskiej. Marsz Tysi\u0105ca T\u00f3g sprzed dw\u00f3ch lat pokaza\u0142, \u017ce niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa to fundament integracji europejskiej, nale\u017c\u0105cy do kanonu warto\u015bci europejskich.<\/p>\n <\/p>\n Polscy s\u0119dziowie i adwokaci doprowadzili do wygranych licznych spraw przed Trybuna\u0142em Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki wsparciu naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy pomagali s\u0119dziom w przygotowaniu pyta\u0144 prejudycjalnych czy skarg do Trybuna\u0142u w Strasburgu. W zasadzie polskie sprawy sta\u0142y si\u0119 nowymi kamieniami milowymi wyznaczaj\u0105cymi kierunek integracji europejskiej, sta\u0142y si\u0119 szczepionk\u0105 przed zap\u0119dami populistycznymi innych pa\u0144stw cz\u0142onkowskich UE.<\/p>\n <\/p>\n Unia Europejska stworzy\u0142a nowe mechanizmy kontroli praworz\u0105dno\u015bci, zw\u0142aszcza roczne raporty o przestrzeganiu rz\u0105d\u00f3w prawa oraz mechanizm warunkowo\u015bci \u201epieni\u0105dze za praworz\u0105dno\u015b\u0107\u201d. Mechanizmy te zaczynaj\u0105 dzia\u0142a\u0107. Ponownie, powy\u017csze mechanizmy nie powsta\u0142yby, gdyby nie aktywna rola naukowc\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n Zosta\u0142y stworzone nowe mechanizmy protestu, kt\u00f3re ju\u017c teraz inspiruj\u0105c ca\u0142y \u015bwiat. Chcia\u0142bym zw\u0142aszcza zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dostrze\u017cenie znaczenia komunikacji dla zrozumienia przez spo\u0142ecze\u0144stwo, dlaczego niezale\u017cne s\u0105dy s\u0105 wa\u017cne dla obywateli \u2013 wykorzystanie rzeczywisto\u015bci wirtualnej do ilustrowania konsekwencji utraty praworz\u0105dno\u015bci (dr Konrad Maj, Uniwersytet SWPS) czy dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u201eWolnych S\u0105d\u00f3w\u201d polegaj\u0105ca na ilustrowaniu konsekwencji utraty praworz\u0105dno\u015bci z perspektywy zwyczajnego obywatela.<\/p>\n <\/p>\n \u015arodowiska prawnicze nauczy\u0142y si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ze sob\u0105 i siebie broni\u0107. Nie bez przyczyny \u017cyj\u0105cy cz\u0142onkowie i wsp\u00f3\u0142pracownicy Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w sformu\u0142owali 21 wrze\u015bnia 2021 r., z okazji 45-lecia KOR, list do Komitetu Obrony Sprawiedliwo\u015bci dzi\u0119kuj\u0105c za ich postaw\u0119 oraz za wsp\u00f3lnot\u0119 warto\u015bci. Przesz\u0142o\u015b\u0107 \u0142\u0105czy si\u0119 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105.<\/p>\n <\/p>\n S\u0119dziowie walcz\u0105cy o niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa zrozumieli, \u017ce wyst\u0119powanie w obronie niezale\u017cno\u015bci s\u0105downictwa oraz tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy, to nie tylko ich prawo, ich wolno\u015b\u0107 wynikaj\u0105ca z gwarancji wolno\u015bci s\u0142owa (art. 54 Konstytucji), ale przede wszystkim ich obowi\u0105zek. Bo kto lepiej ni\u017c s\u0119dzia jest w stanie zrozumie\u0107, dlaczego niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w jest wa\u017cna dla obrony praw obywatela przed arbitraln\u0105, kapry\u015bn\u0105, dyskrecjonaln\u0105 w\u0142adz\u0105. To w\u0142a\u015bnie rol\u0105 s\u0105d\u00f3w jest dbanie o to, aby istnia\u0142y mechanizmy odpowiedzialno\u015bci za nadu\u017cycia w\u0142adzy. Zosta\u0142o to dobitnie podkre\u015blone w wyroku Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka z 16 czerwca 2022 r. w sprawie Waldemar \u017burek przeciwko Polsce<\/em>.<\/p>\n <\/p>\n Na tej sali jest wiele os\u00f3b, kt\u00f3re z tej wolno\u015bci s\u0142owa korzysta\u0142o, ale tak\u017ce poczuwa\u0142o si\u0119 do obowi\u0105zku walki o niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa. Te osoby zap\u0142aci\u0142y swoj\u0105 cen\u0119, czasami wci\u0105\u017c j\u0105 p\u0142ac\u0105. Nie godz\u0105 si\u0119 z tym, \u017ce trzeba si\u0119 dostosowa\u0107, zrozumie\u0107 nowe czasy, podda\u0107 presji w\u0142adzy. Ryzykuj\u0105 swoje bezpiecze\u0144stwo, komfort rodziny, poczucie wygody, wyrzekaj\u0105 si\u0119 apana\u017cy i innych przywilej\u00f3w, na rzecz walki o warto\u015bci. Orzekaj\u0105 zgodnie z w\u0142asnym sumieniem i w duchu g\u0142\u0119bokiego poszanowania Konstytucji. Wypowiadaj\u0105 si\u0119 otwarcie na temat potrzeby niezale\u017cno\u015bci s\u0105downictwa. Robi\u0105 to wszystko bez jasnej perspektywy jaka przysz\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce czeka\u0107 ich za rogiem. Ale jednocze\u015bnie doskonale znaj\u0105 histori\u0119 zar\u00f3wno s\u0119dzi\u00f3w z czas\u00f3w komunistycznych, jak r\u00f3wnie\u017c s\u0119dzi\u00f3w z takich pa\u0144stw jak Turcja, kt\u00f3rzy trafiaj\u0105 do wi\u0119zie\u0144 lub s\u0105 zmuszani do ucieczki. Co wi\u0119cej nie wszyscy s\u0119dziowie \u2013 obro\u0144cy praworz\u0105dno\u015bci s\u0105 tak znani jak s\u0119dzia \u017burek, Tuleya, Juszczyszyn czy Markiewicz \u2013 presja na tych mniej znanych s\u0119dzi\u00f3w mo\u017ce pozosta\u0107 niezauwa\u017calna dla opinii publicznej. Tym bardziej nale\u017cy doceni\u0107 odwag\u0119 takich s\u0119dzi\u00f3w jak s\u0119dziowie G\u0105ciarek, Ferek, Synakiewicz, Chmielewski i wielu, wielu innych.<\/p>\n <\/p>\n Dlatego je\u015bli my\u015bl\u0119 o dzia\u0142aniach s\u0119dzi\u00f3w podejmowanych w poczuciu g\u0142\u0119bokiego obowi\u0105zku, to mam jednocze\u015bnie wra\u017cenie g\u0142\u0119bokiego dysonansu, kiedy my\u015bl\u0119 o tych, kt\u00f3rzy zamykaj\u0105 oczy na to, co si\u0119 dzieje wok\u00f3\u0142. W 2018 r. wielu prawnik\u00f3w zupe\u0142nie bezrefleksyjnie zdecydowa\u0142o si\u0119 kandydowa\u0107 do dw\u00f3ch nowych izb S\u0105du Najwy\u017cszego. Do dzisiaj co kilka tygodni s\u0142yszymy o kolejnych zast\u0119pach s\u0119dzi\u00f3w lub przedstawicieli innych zawod\u00f3w prawniczych, kt\u00f3rzy chc\u0105 awansowa\u0107 do s\u0105d\u00f3w okr\u0119gowych, apelacyjnych, s\u0105d\u00f3w administracyjnych czy S\u0105du Najwy\u017cszego. Podejmuj\u0105 tak\u0105 decyzj\u0119, tak jakby wydarzenia ostatnich lat to by\u0142a historia dotycz\u0105ca innego pa\u0144stwa \u2013 W\u0119gier, S\u0142owacji czy Turcji. Ale tutaj jest Polska, gdzie ca\u0142y czas obowi\u0105zuje ta sama Konstytucja, gdzie zwi\u0105zani jeste\u015bmy ca\u0142y czas tymi samymi Traktatami Europejskimi, a standard praw cz\u0142owieka wyznacza ca\u0142y czas ta sama Europejska Konwencja Praw Cz\u0142owieka. To jest postawa, kt\u00f3rej nie jestem w stanie zrozumie\u0107, ale tak\u017ce zaakceptowa\u0107. Je\u015bli w Polsce do zmian maj\u0105cych na celu przywr\u00f3cenie praworz\u0105dno\u015bci, to kwestia oceny tej postawy b\u0119dzie jednym z najwi\u0119kszych problem\u00f3w prawnych i etycznych, z kt\u00f3rym b\u0119dziemy musieli si\u0119 zderzy\u0107. Bo je\u015bli to zignorujemy, to nie odbudujemy etosu s\u0119dziego jako prawdziwego i odwa\u017cnego stra\u017cnika Konstytucji.<\/p>\n \u00a0<\/em><\/p>\n Szanowni Pa\u0144stwo, <\/em><\/p>\n Rozpoczynamy nowy rok akademicki. Dzisiaj na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, ale tak\u017ce na wielu innych polskich uczelniach. Mam niestety wra\u017cenie, \u017ce nie wsz\u0119dzie us\u0142yszymy podobne s\u0142owa na temat konieczno\u015bci obrony praworz\u0105dno\u015bci. Ale tym bardziej doceniam, \u017ce to Pa\u0144stwo w\u0142a\u015bnie si\u0119 zdecydowali na podj\u0119cie tego tematu i kontynuowanie misji, kt\u00f3ra zosta\u0142a tak pi\u0119knie zaakcentowana 5 lat temu. To \u015bwiadczy o Pa\u0144stwa odwadze oraz zrozumieniu wagi spraw.<\/p>\n <\/p>\n Natomiast mam przed sob\u0105 student\u00f3w i doktorant\u00f3w prawa, kt\u00f3rzy mog\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107 jakie to ma dla nich znaczenie. Chcia\u0142bym si\u0119 do Was zwr\u00f3ci\u0107 w kilku s\u0142owach.<\/p>\n <\/p>\n Po pierwsze, to co obserwujecie w \u017cyciu publicznym w kontek\u015bcie walki o niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105downictwa, to nie jest jaki\u015b abstrakcyjny sp\u00f3r, tylko walka o przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski jako pa\u0144stwa demokratycznego oraz lojalnego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego Unii Europejskiej. To jest moment historyczny, kt\u00f3ry mo\u017ce mie\u0107 prze\u0142omowe znaczenie dla nas, dla naszych dzieci i wnuk\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n Po drugie, w takich chwilach mo\u017cecie zastanawia\u0107 si\u0119 jak powinni\u015bcie reagowa\u0107 na te zagro\u017cenia. Zach\u0119ci\u0142bym Was do dw\u00f3ch rzeczy \u2013 do interesowania si\u0119 i bie\u017c\u0105cego \u015bledzenia, co si\u0119 aktualnie dzieje w wymiarze sprawiedliwo\u015bci. Ale tak\u017ce do okazywania solidarno\u015bci tym, kt\u00f3rzy s\u0105 represjonowani. Dla nich ka\u017cdy list, ka\u017cdy mail, ka\u017cda wyci\u0105gni\u0119ta d\u0142o\u0144, ka\u017cde zaproszenie na spotkanie, s\u0105 bezcenne. Bo ich walka nie mo\u017ce si\u0119 odbywa\u0107 tylko w zaciszu ich g\u0142\u00f3w oraz w przestrzeni ich rodzin.<\/p>\n <\/p>\n Po trzecie, kiedy\u015b w przysz\u0142o\u015bci tak\u017ce mo\u017cecie by\u0107 postawieni w sytuacji moralnego wyboru \u2013 kim by\u0107, jak si\u0119 zachowa\u0107, jak\u0105 drog\u0105 zawodow\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107. Chcia\u0142bym, aby\u015bcie zapami\u0119tali, \u017ce Wasi nauczyciele od 2015 r. konsekwentnie wybierali jasn\u0105 stron\u0105 mocy. Pomimo r\u00f3\u017cnych przeciwno\u015bci losu rzeczywi\u015bcie wierz\u0105 w warto\u015bci wyra\u017cone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wiar\u0119 przek\u0142adaj\u0105 w czyny. Dlatego jak b\u0119dziecie mieli w przysz\u0142o\u015bci jakiekolwiek w\u0105tpliwo\u015bci, to po prostu si\u0119gnijcie po Konstytucj\u0119, wspomnijcie s\u0142owa i czyny swoich Mistrz\u00f3w. Sami znajdziecie odpowied\u017a jak si\u0119 zachowa\u0107 oraz jak by\u0107 przyzwoitym.<\/p>\n <\/p>\n Dzi\u0119kuj\u0119 za uwag\u0119.<\/p>\n [1]<\/a> Mariusz Ja\u0142oszewski, Katowicka insurekcja prawnik\u00f3w. Ostra krytyka, ale te\u017c r\u0119ka wyci\u0105gni\u0119ta do w\u0142adzy, OKO.Press, 21 maja 2017 r., https:\/\/oko.press\/katowicka-insurekcja-prawnikow-ostra-krytyka-tez-reka-wyciagnieta-wladzy\/<\/p>\n [2]<\/a> https:\/\/www.polsatnews.pl\/wiadomosc\/2017-07-20\/wolne-sady-i-chcemy-veta-demonstracje-w-krakowie-wroclawiu-katowicach-i-innych-miastach\/<\/p>\n
\nWyk\u0142ad inauguracyjny \u2013 Wydzia\u0142 Prawa i Administracji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego<\/strong><\/p>\n