{"id":170609,"date":"2024-05-14T09:04:54","date_gmt":"2024-05-14T07:04:54","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/?p=170609"},"modified":"2024-05-14T09:04:54","modified_gmt":"2024-05-14T07:04:54","slug":"jaki-jest-kon-kazdy-widzi-ale-czy-jest-on-szczesliwy-dr-malgorzata-lubelska-sazanow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/2024\/05\/14\/jaki-jest-kon-kazdy-widzi-ale-czy-jest-on-szczesliwy-dr-malgorzata-lubelska-sazanow\/","title":{"rendered":"Jaki jest ko\u0144, ka\u017cdy widzi. Ale czy jest on szcz\u0119\u015bliwy? – dr Ma\u0142gorzata Lubelska-Sazan\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Zach\u0119camy do lektury artyku\u0142u popularnonaukowego autorstwa Pani dr Ma\u0142gorzaty Lubelskiej-Sazan\u00f3w, kt\u00f3ry zosta\u0142 opublikowany w serwisie Onet.pl<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Dr Ma\u0142gorzata Lubelska-Sazan\u00f3w<\/p>\n

Jaki jest ko\u0144, ka\u017cdy widzi. Ale czy jest on szcz\u0119\u015bliwy?<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n


\n<\/strong>Je\u017adziectwo oczami cz\u0142owieka<\/strong><\/p>\n

Wielu z nas my\u015bl\u0105c o je\u017adziectwie, widzi u\u015bmiechni\u0119t\u0105 dziewczyn\u0119 z rozwianym w\u0142osem, mkn\u0105c\u0105 na rumaku przez pola.\u00a0 Tak przynajmniej kreuje wizj\u0119 tego sportu kultura masowa. U\u015bmiechni\u0119ty ko\u0144, u\u015bmiechni\u0119ty je\u017adziec i wi\u0119\u017a, kt\u00f3ra tworzy si\u0119 mi\u0119dzy nimi \u2013 taki obraz przekazuj\u0105 popularne filmy: \u201eZaklinacz koni\u201d, \u201e\u017bycie w cuglach\u201d, \u201eMustang z dzikiej doliny\u201d, \u201eFlicka\u201d. Produkcje te, jedynie przyk\u0142adowe z ogromu film\u00f3w o tej tematyce, karmi\u0105 t\u0105 wyidealizowan\u0105 wizj\u0105 przede wszystkim dzieci. W wieku przedszkolnym z zapartym tchem \u015bledz\u0105 one konne podr\u00f3\u017ce bohaterki serii \u201eBarbie\u201d, a jako nastolatkowie ogl\u0105daj\u0105 powa\u017cniejsze filmy o je\u017adziectwie, jak \u201eNiezwyci\u0119\u017cony Secretariat\u201d lub \u201eCzas wojny\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

Zainteresowanie ko\u0144mi nie powinno dziwi\u0107, bowiem ich udomowienie mia\u0142o ogromny wp\u0142yw na rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stw. W staro\u017cytnym Egipcie konie czczono jako symbole mocy i szybko\u015bci, \u00a0a taktyka walki na koniach stworzona przez koczownik\u00f3w z Azji \u015arodkowej zmieni\u0142a bieg historii. Dzi\u0119ki koniom ludzie si\u0119 przemieszczali, realizowali marzenia i wygrywali wojny. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, gdy kr\u00f3luje sztuczna inteligencja, wi\u0119\u017a mi\u0119dzy lud\u017ami a ko\u0144mi jest nadal silna, cho\u0107 zmienia si\u0119 jej kontekst. Obecnie wsp\u00f3\u0142praca z ko\u0144mi obejmuje przede wszystkim dzia\u0142ania terapeutyczne, sport i rekreacj\u0119. Terapia z udzia\u0142em koni (hipoterapia), jest stosowana w leczeniu traum, uzale\u017cnie\u0144 i wielu zaburze\u0144, w tym autyzmu oraz depresji. Praca z ko\u0144mi – jako zwierz\u0119tami o wyj\u0105tkowej wra\u017cliwo\u015bci na emocje cz\u0142owieka – anga\u017cuje wiele r\u00f3\u017cnych zmys\u0142\u00f3w i obszar\u00f3w ludzkiego m\u00f3zgu, co stymuluje i reguluje uk\u0142ad nerwowy. R\u00f3\u017cnorodne bod\u017ace sprzyjaj\u0105 rozwojowi neuron\u00f3w oraz po\u0142\u0105cze\u0144 synaptycznych w m\u00f3zgu, co mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do jego plastyczno\u015bci i elastyczno\u015bci. Interakcje z koniem wymagaj\u0105 koordynacji wzrokowo-ruchowej, r\u00f3wnowagi, zdolno\u015bci do odczuwania pozycji w\u0142asnego cia\u0142a (propriocepcji) oraz zrozumienia j\u0119zyka cia\u0142a zwierz\u0119cia. Istniej\u0105 badania naukowe i obserwacje praktyczne sugeruj\u0105ce, \u017ce zaj\u0119cia z ko\u0144mi mog\u0105 korzystnie oddzia\u0142ywa\u0107 na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne. Obcowanie z tymi zwierz\u0119tami mo\u017ce pom\u00f3c w obni\u017ceniu poziomu kortyzolu, hormonu stresu oraz w zwi\u0119kszeniu wydzielania endorfin, kt\u00f3re s\u0105 naturalnymi antydepresantami. Brzmi wspaniale, prawda? Warto jednak zastanowi\u0107 si\u0119, co na to sam ko\u0144\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n

Czy ko\u0144 rzeczywi\u015bcie jest szcz\u0119\u015bliwy, gdy zak\u0142ada si\u0119 mu metalowe w\u0119dzid\u0142o do pyska i uciska kr\u0119gos\u0142up ci\u0119\u017carem cia\u0142a je\u017ad\u017aca? Hipoterapia broni si\u0119 pod wzgl\u0119dem moralnym. Jej wp\u0142yw na zdrowie cz\u0142owieka i antydepresyjny wymiar kontaktu z ko\u0144mi, uzasadnia ich u\u017cytkowanie pod siod\u0142em, o ile nie powoduje to dla zwierz\u0105t nadmiernych cierpie\u0144. Nale\u017cy zada\u0107 sobie pytanie, czy jazda rekreacyjna i u\u017cytkowanie koni w sporcie s\u0105 tak samo uzasadnione, jak w przypadku, gdy dzia\u0142anie to ma cel terapeutyczny. W tym miejscu, jako autorka tego tekstu, zmuszona jestem poruszy\u0107 niewygodny temat etycznego aspektu je\u017adziectwa i zburzy\u0107 wizj\u0119 konia, kt\u00f3ry sam rwie si\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy z cz\u0142owiekiem, a skacze przez przeszkody i ta\u0144czy w rytm muzyki z czystej pasji. Tak samo, jak krowy nie s\u0105 fioletowe i dojenie mechaniczne niekoniecznie przyprawia je o u\u015bmiech, tak i koni nie uszcz\u0119\u015bliwia kolejny dosiadaj\u0105cy je je\u017adziec. W dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u przedstawione zostan\u0105 blaski i cienie u\u017cytkowania koni w rekreacji i sporcie, w oparciu o naukowo i praktycznie potwierdzone fakty.<\/p>\n

 <\/p>\n

Je\u017adziectwo oczami konia<\/strong>
\nNic nie jest czarno-bia\u0142e, a zw\u0142aszcza je\u017adziectwo, kt\u00f3re pe\u0142ne jest niewyra\u017anych granic i szarych stref. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 je\u017ad\u017ac\u00f3w szanuje swoje konie i traktuje je jak partner\u00f3w. Jednak stosowanie, mniej lub bardziej, brutalnych metod treningowych, sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tego sportu niestety ju\u017c wieki temu. Dzi\u015b, cho\u0107 oficjalnie zakazano zn\u0119cania si\u0119 nad ko\u0144mi, sposoby wywierania na nie nacisku pozosta\u0142y takie same. W sytuacji, gdy ko\u0144 stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o zarobku, szybszym rozwi\u0105zaniem wydaje si\u0119 czasem u\u017cycie bardziej brutalnych metod celem uzyskania jego podporz\u0105dkowania. Sport je\u017adziecki przynosi olbrzymie zyski dla gospodarki USA i ka\u017cdego z wi\u0119kszych kraj\u00f3w w Europie, zatem ch\u0119\u0107 zwyci\u0119stwa w zawodach mo\u017ce by\u0107 dostatecznie du\u017ca, \u017ceby sk\u0142oni\u0107 wielu w\u0142a\u015bcicieli, trener\u00f3w i je\u017ad\u017ac\u00f3w do rozwa\u017cenia mniej etycznych metod treningowych. Dodatkowo, w czasie pandemii COVID-19, gdy stadniny by\u0142y jednymi z niewielu funkcjonuj\u0105cych obiekt\u00f3w sportowych, popularno\u015b\u0107 je\u017adziectwa znacznie wzros\u0142a. Zgodnie z prawami rynku wzrost zainteresowania dan\u0105 aktywno\u015bci\u0105 i zwi\u0119kszenie \u00a0popytu na ni\u0105, podwy\u017csza ryzyko lekcewa\u017cenia wymaga\u0144 obowi\u0105zuj\u0105cych dotychczas w okre\u015blonej bran\u017cy. W przypadku je\u017adziectwa oznacza to najcz\u0119\u015bciej przetrenowanie koni rekreacyjnych, obni\u017cenie standard\u00f3w szkolenia je\u017ad\u017ac\u00f3w, czy te\u017c tzw. \u201edrog\u0119 na skr\u00f3ty\u201d w celu osi\u0105gni\u0119cia podporz\u0105dkowania si\u0119 konia do stosowanych metod treningowych w kr\u00f3tszym czasie.
\nTrwa o\u017cywiona dyskusja na temat uzyskania na nowo \u201elicencji spo\u0142ecznej\u201d dla bran\u017cy je\u017adzieckiej, jako spo\u0142ecznego uznania dla je\u017adziectwa poprzez ustalenie nowych regu\u0142 etycznych stosowanych w tym sporcie. Wysoki poziom \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej, a tak\u017ce rosn\u0105ce znaczenie ruch\u00f3w wega\u0144skich i innych maj\u0105cych na celu ochron\u0119 dobrostanu zwierz\u0105t, przyczyni\u0142y si\u0119 do zakwestionowania etyczno\u015bci je\u017adziectwa. Incydent, jaki mia\u0142 miejsce podczas mi\u0119dzynarodowych zawod\u00f3w wywo\u0142a\u0142 medialn\u0105 debat\u0119 nad moralnym aspektem wykorzystywania zwierz\u0105t w sporcie. W 2023 roku grupa aktywistek i aktywist\u00f3w z \u201eAnimal Rising\u201d wbieg\u0142a na parkur, czym przerwa\u0142a zawody Grand Tour w Wielkiej Brytanii. Zachowanie to by\u0142o \u00a0niebezpieczne dla samych aktywist\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c dla koni b\u0119d\u0105cych w trakcie pokonywania parkuru, a zatem tak\u017ce dla je\u017ad\u017ac\u00f3w, ale nie spos\u00f3b odm\u00f3wi\u0107 mu efektywno\u015bci. \u00a0Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce konie sportowe wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego \u017cycia sp\u0119dzaj\u0105 w stajni \u2013 z uwagi na ryzyko kontuzji wiele z nich nie wychodzi na padoki z innymi ko\u0144mi, a niekt\u00f3re nie wychodz\u0105 wcale. O ile np. w Szwajcarii prawo narzuca obowi\u0105zek zapewnienia koniom mo\u017cliwo\u015bci przebywania na otwartej przestrzeni minimum 2 razy w tygodniu przez co najmniej 2 godziny, a w Danii codziennie przez 2 godziny, prawo polskie nie przewiduje \u017cadnych regulacji w tym zakresie. Z przeprowadzonego w 2019 roku badania przeprowadzonego przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Federacj\u0119 Je\u017adzieck\u0105 (FEI) wynika, \u017ce 75% respondent\u00f3w ma w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce dobrostanu koni wykorzystywanych w sporcie. \u017bywot konia rekreacyjnego \u2013 wykorzystywanego do nauki je\u017adziectwa \u2013 r\u00f3wnie\u017c bywa niewiele lepszy. Nie do\u015b\u0107, \u017ce wielokrotnie powtarzaj\u0105 t\u0105 sam\u0105 tras\u0119 wko\u0142o mane\u017cu, udost\u0119pniaj\u0105 grzbiet w celach zarobkowych swego w\u0142a\u015bciciela, to cz\u0119sto zmuszone s\u0105 wykonywa\u0107 t\u0119 prac\u0119 przez wiele godzin. Do tego nauka galopu polegaj\u0105ca na miarowym uderzaniu ca\u0142ym ci\u0119\u017carem cia\u0142a w siod\u0142o bywa dla zwierz\u0105t bolesna (p\u00f3\u0142 biedy, gdy ci\u0119\u017car je\u017ad\u017aca jest odpowiednio dobrany do gabaryt\u00f3w konia). Cho\u0107 brzmi strasznie, czy tak rzeczywi\u015bcie jest? Przecie\u017c konie to zwierz\u0119ta pracuj\u0105ce, a my \u2013 ludzie \u2013 te\u017c musimy zarobi\u0107 na swoje utrzymanie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Czy trzeba na nowo \u201ewymy\u015bli\u0107\u201d je\u017adziectwo? <\/strong>
\n<\/strong>Musz\u0119 zawie\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy spodziewali si\u0119 jednoznacznej krytyki je\u017adziectwa jako sportu. Cz\u0119\u015b\u0107 koni prywatnych ma zapewnion\u0105 opiek\u0119, kt\u00f3rej wielu ludzi mog\u0142oby im pozazdro\u015bci\u0107 \u2013 codzienne przebywanie w stadzie na padoku, najlepsze pasze, regularnie wykonywane masa\u017ce\u2026 A to wszystko w zamian za zaledwie kilka godzin jazdy pod siod\u0142em tygodniowo, do tego pod jednym je\u017ad\u017acem, kt\u00f3ry \u2013 b\u0119d\u0105c w\u0142a\u015bcicielem konia \u2013 zazwyczaj jest do\u015bwiadczony i obchodzi si\u0119 ze swym koniem umiej\u0119tnie. W tym aspekcie nale\u017cy te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce konie maj\u0105 naturaln\u0105 potrzeb\u0119 ruchu, kt\u00f3r\u0105 odebrali\u015bmy im poprzez ekspansywn\u0105 gospodark\u0119, uniemo\u017cliwiaj\u0105c im \u017cycie w naturze. Konieczno\u015b\u0107 zapewnienia koniom odpowiedniego ruchu jest zatem konsekwencj\u0105 odebrania im mo\u017cliwo\u015bci sta\u0142ego przemieszczania si\u0119, do kt\u00f3rego s\u0105 one przystosowane biologicznie. Dlatego wa\u017cny jest zdrowy rozs\u0105dek. Faktem jest bowiem, \u017ce rosn\u0105ca popularno\u015b\u0107 sport\u00f3w je\u017adzieckich i hodowla koni na masow\u0105 skal\u0119 przekszta\u0142ci\u0142y ten pi\u0119kny sport w dochodow\u0105 ga\u0142\u0105\u017a przemys\u0142u. Zamiast przelicza\u0107 warto\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105 tego sportu, nale\u017cy raczej potraktowa\u0107 go jak zapraszanie partnera do wsp\u00f3lnego ta\u0144ca \u2013 przy czym sztuka dresa\u017cu jest w\u0142a\u015bnie cz\u0119sto do ta\u0144ca por\u00f3wnywana. Je\u015bli je\u017ad\u017acy b\u0119d\u0105 w ten spos\u00f3b podchodzi\u0107 do swych partner\u00f3w i traktowa\u0107 ich z odpowiednim szacunkiem, wysoce prawdopodobnym jest, \u017ce one same swym zachowaniem udziel\u0105 im \u201elicencji spo\u0142ecznej\u201d, tj. oka\u017c\u0105 zaufanie i ch\u0119\u0107 do pracy. Widok na czworoboku konia o zrelaksowanej sylwetce, skoki przez przeszkody bez og\u0142owia, czy wzmacniaj\u0105ce zaufanie spacery z koniem, to coraz cz\u0119stszy widok. Wa\u017cne jednak, aby pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie wszyscy maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i empati\u0119 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 zrozumienie ko\u0144skich potrzeb, a niewielu koniom rekreacyjnym jest dane pracowa\u0107 z je\u017ad\u017acem, kt\u00f3ry robi to umiej\u0119tnie. Warto rozmawia\u0107 o tym, jak traktowa\u0107 konia, aby zapewni\u0107 mu szcz\u0119\u015bliwy \u017cywot i zwraca\u0107 uwag\u0119 na nieprawid\u0142owo\u015bci w bran\u017cy je\u017adzieckiej. Konieczne jest wprowadzenie regulowanych prawnie minimalnych standard\u00f3w \u017cyciowych dla koni, jak ma to miejsce m.in. w krajach Europy p\u00f3\u0142nocnej. Ca\u0142kowite odej\u015bcie od u\u017cytkowania konia pod siod\u0142em by\u0142oby bowiem ogromn\u0105 strat\u0105 dla ludzko\u015bci \u2013 ka\u017cdy je\u017adziec wie bowiem, \u017ce \u201enajwi\u0119ksze szcz\u0119\u015bcie na \u015bwiecie na ko\u0144skim le\u017cy grzbiecie\u201d. Czy by\u0142aby to r\u00f3wnie\u017c strata dla koni? Chyba niekoniecznie\u2026<\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zach\u0119camy do lektury artyku\u0142u popularnonaukowego autorstwa Pani dr Ma\u0142gorzaty Lubelskiej-Sazan\u00f3w, kt\u00f3ry zosta\u0142 opublikowany w serwisie Onet.pl   Dr Ma\u0142gorzata Lubelska-Sazan\u00f3w Jaki jest ko\u0144, ka\u017cdy widzi. Ale czy jest on szcz\u0119\u015bliwy? Je\u017adziectwo oczami cz\u0142owieka Wielu z nas my\u015bl\u0105c o je\u017adziectwie, widzi u\u015bmiechni\u0119t\u0105 dziewczyn\u0119 z rozwianym w\u0142osem, mkn\u0105c\u0105 na rumaku przez pola.\u00a0 Tak przynajmniej kreuje wizj\u0119 tego […]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":899,"featured_media":170610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[39],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/170609"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/899"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=170609"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/170609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170612,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/170609\/revisions\/170612"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/170610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=170609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=170609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wpia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=170609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}