Przejdź do treści

Uniwersytet Śląski w Katowicach

  • Polski
  • English
Instytut Nauk Teologicznych

Projekty indywidualne (zakończone)

Wielu pracowników Instytutu Nauk Teologicznych prowadzi indywidualną działalność naukową. Wachlarz zainteresowań badawczych jest bardzo szeroki, a projekty dotyczą praktycznie wszystkich subdyscyplin teologicznych. Nie brak również badań interdyscyplinarnych. Poniżej prezentujemy projekty zakończone, a realizowane w ramach naszego Instytutu w latach ubiegłych.

Aktualny kształt opieki duchowej w służbie zdrowia we wsp(...) Aktualny kształt opieki duchowej w służbie zdrowia we współczesnym kontekście społecznym

Realizujący: ks. dr hab. Antoni Bartoszek, prof. UŚ

Opis projektu:

Aktualny kształt opieki duchowej w służbie zdrowia we współczesnym kontekście społecznym jest elementem szerszego projektu badawczego zatytułowanego Apostolstwo chorych. Doświadczenia polskie i holenderskie – podstawy teologiczne – perspektywy duszpasterskie we współczesnym kontekście społecznym, który miałby być realizowany w oparciu o grant (albo NCN albo MNiSW) do roku 2025. Elementami tego projektu byłyby wstępna konferencja naukowa w lutym 2021, książka która miałaby charakter książki profesorskiej (rok 2022), wydanie książki zagranicą (rok 2024) oraz zorganizowanie głównej konferencji naukowej w roku 2025 z okazji 100-lecia Apostolstwa Chorych.

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Chrześcijańska wiara w spotkaniu ze światem Chrześcijańska wiara w spotkaniu ze światem

Chrześcijańska wiara w spotkaniu ze współczesnym zsekularyzowanym i ponowożytnym światem (wymiar doktrynalny, teologiczny, antropologiczny, kulturowy)

Realizujący: ks. dr hab. Sławomir Zieliński

Opis projektu:

Chodzi o podjęcie szeroko rozumianej problematyki wiary w złożonym współcześnie kontekście nowożytnym i ponowożytnym. Zostaną uwzględnione aspekty: doktrynalny, teologiczny, antropologiczny i kulturowy wiary. Podjęte zostanie zagadnienie roli i miejsca wiary w zsekularyzowanym świecie i złożonej ponowożytności. Zarówno wiarą jak i współczesnym kontekstem zainteresowana jest teologia fundamentalna w swojej podstawowej refleksji dotyczącej wiarygodności.  

Badania będą prowadzone głównie w oparciu o literaturę frankofońską. Wśród wybranych autorów znajdują się: Henri Bouillard, Joseph Moingt, Henri- Jerôme Gagey, Jean-Louis Souletie, Joseph Doré, Maurice Zundel i inni. 

W 2020 roku zostaną podjęte badania dotyczące „logiki wiary” (H. Bouillard) i „wiary krytycznej” (J. Moingt) oraz wiary jako relacji (M. Zundel) w złożonym kontekście ponowożytności 
i społeczności zsekularyzowanych. Duża część bibliografii została już skompletowana. Konsultacja pozostałych publikacji wymagać będzie m.in. pobytu w bibliotece Instytutu katolickiego 
w Paryżu oraz w Bibliotece uniwersyteckiej i kantonalnej we Fryburgu (Szwajcaria). 

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Dialog kultur w Europie. Wezwanie dla szkolnego nauczania re(...) Dialog kultur w Europie. Wezwanie dla szkolnego nauczania religii

Realizujący: ks. dr hab. Roman Buchta, prof. UŚ

Opis projektu: 

Dialog międzykulturowy wyraża się poprzez zrozumienie dla różnych poglądów i praktyk religijnych, zwiększenie uczestnictwa i wolności dokonywania wyborów życiowych, równości i szacunku dla ludzkiej godności, pobudzanie procesów twórczych oraz promowanie możliwości ludzi i społeczeństw do wzrostu i transformacji poprzez pełen szacunku dialog z innymi. Celem projektu jest poszukiwanie metod wychowania dzieci i młodzieży do tak rozumianego dialogu międzykulturowego, jak również szukanie nowych dróg i sposobów jego nawiązywania. Szczególną szansą dla urzeczywistnienia się postulowanego dialogu może stać się szkolne nauczanie religii. Troska o respektowanie jego społeczno-kulturowych, religijnych i prawnych uwarunkowań, właściwych dla poszczególnych krajów europejskich, jawi się jednak jako prawdziwe wyzwanie.  

W ramach realizacji projektu w dniach od 15-19 kwietnia 2020 r. odbędzie się w Wiedniu XIX Europejskie Forum Nauczania Religii w Szkołach, w którym potwierdziło swój udział ponad 40 naukowców oraz osób odpowiedzialnych za nauczenie religii w szkołach z 11 krajów Europy. Kolejne, XX Forum zaplanowano w dniach od 7-11 kwietnia 2021 w Bratysławie.

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Działalność abp. Józefa Gawliny Działalność abp. Józefa Gawliny
left img

Działalność abp. Józefa Gawliny, Protektora Polskiej Emigracji i duszpasterzy emigracyjnych wywodzących się z diecezji katowickiej w warunkach okupacyjnych i powojennych

Realizujący: ks. dr hab. Damian Bednarski

Opis projektu:

Celem projektu jest kontynuowanie i uzupełnianie wiedzy na temat działalności wywodzących się z diecezji katowickiej duszpasterzy polskiej emigracji. W pierwszym rzędzie chodzi o abp. Józefa Gawlinę, który przez piętnaście lat (1949-1964) pełnił urząd Protektora Polskiej Emigracji. Szczególnie dużo wysiłku włożył on w umacnianie i rozbudowę struktur Polskich Misji Katolickich w wielu krajach od Europy po Australię. Nowe możliwości odkryć naukowych powstają w związku z szerszym otwarciem zasobów Apostolskiego Archiwum Watykańskiego. Papież Franciszek zdecydował o udostępnieniu historykom dokumentów z czasów pontyfikatu papieża Piusa XII. Dotychczas mieliśmy wgląd jedynie do archiwaliów sprzed drugiej wojny światowej. Poszerzone otwarcie zbiorów watykańskich nastąpiło 1 marca 2020 roku. W związku z tym, że działalność bp. Gawliny na polu opieki nad polskimi żołnierzami i emigrantami dotyczy zwłaszcza okresu po wrześniu 1939 roku pojawia się szansa odkrycia wielu cennych i nieznanych materiałów.

Ponadto badania obejmują również działalność innych duszpasterzy emigracyjnych wywodzących się z diecezji katowickiej. Wielu z nich było bliskimi współpracownikami abp. Józefa Gawliny. Znaleźli się oni poza Polską na skutek różnych okoliczności: jedni posłani do pracy wśród emigrantów, inni jako kapelani wojskowi opuścili Polskę po kampanii wrześniowej 1939 roku, albo nie wrócili do ojczyzny po 1945 roku jako byli więźniowie obozów koncentracyjnych. Z tego grona duchownych należałoby wymienić choćby: Adama Kocura (przedwojenny prezydent Katowic, a po wojnie duszpasterz w Niemczech), Tomasza Reginka, Feliksa Sołtysiaka, Alfreda Botora, Józefa Wójcika, Mariana Majewskiego, Jana Brandysa, Szczepana Wesołego, Henryka Czornego, Stanisława Cynara, Józefa Myrdę, Alojzego Waleczka, Alberta Stephana, Jana Szymałę, Franciszka Winczowskiego, Ignacego Siwca, Józefa Matuszka i Walerego Jasińskiego.

Projekt zakłada dotarcie do Archiwum Apostolskiego Watykańskiego, archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie, archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech, archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku oraz archiwum Polonijnego Seminarium Duchownego w Orchard Lake. Wyniki badań opublikowane zostaną w artykułach naukowych i monografii.

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Od 2021 r. temat badawczy realizowany jest zespołowo.

Jezus jako egzegeta w świetle czwartej Ewangelii Jezus jako egzegeta w świetle czwartej Ewangelii

Realizujący: ks. dr Dawid Ledwoń

Opis projektu:

Punktem wyjścia do badań nad zaproponowanym tematem jest zawarta w J 1,18 wypowiedź ewangelisty, w której za pomocą użytego w aoryście strony medialnej czasownika ἐξηγέομαι określa funkcję Jezusa jako wyjaśniającego i doprowadzającego do Ojca. Wspomniany termin stanowi klasyczny przypadek hapax legomenon – nie tylko w ramach Ewangelii Jana, ale także całego zbioru określanego mianem Pism Janowych. Podstawowym problemem badawczym w ramach zaproponowanego studium jest ustalenie, gdzie we wskazanym tekście oraz w jaki sposób i przy pomocy jakich innych terminów Jezus wyjaśnia Boga. Wreszcie należy także odpowiedzieć na pytanie o to, co jest treścią tej nauki i jakie konsekwencje w życiu adresatów przynosi w świetle czwartej Ewangelii przyjęcie lub odrzucenie wspomnianego orędzia? 

Podstawowym narzędziem badawczym w proponowanym studium egzegetyczno-teologicznym, które zmierza do rozwiązania podjętych problemów badawczych jest podejście synchroniczne, zorientowane na tekst w jego ostatecznej, to znaczy krytycznie ustalonej i kanonicznej postaci. Jego celem jest delimitacja tekstu zmierzająca do precyzyjnego wyodrębnia przedmiotu badań, następnie analiza literacka, obejmująca badanie syntaktyki teksu oraz jego warstwy semantycznej i teologicznej.  

Realizacja projektu zakłada przeprowadzenie kwerendy bibliotecznej w Bibliotece Papieskiego Instytutu Biblijnego w Rzymie oraz konsultację naukową podczas Sympozjum Stowarzyszenia Biblistów Polskich we Włocławku (21-23.09.2020).

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Renowacyjny i profetyczny wymiar nauczania moralnego ks. Jan(...) Renowacyjny i profetyczny wymiar nauczania moralnego ks. Janusza Nagórnego (1950-2006)

Realizujący: ks. dr Wojciech Surmiak

Opis projektu:

Temat badawczy wpisuje się w dotychczasowe badania naukowe poświęcone posoborowej odnowie i profetycznemu wymiarowi teologii moralnej śp. Ks. prof. Janusza Nagórnego (1950-2006). Badania wpisują się w analizę 16 punktu soborowego Dekretu o formacji kapłańskiej, który wyznaczył kierunki odnowy teologii moralnej oraz ich realizacji w nauczaniu lubelskiego profesora. Kierunkami tymi są troska o wzmocnienie teologii moralnej jako subdyscypliny teologicznej, jej metodologii, ubiblijnienia, teologizacji, antropologicznego, agapetologicznego, wokacyjnego i wreszcie społecznego wymiaru.

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Teologia pism Janowych. Symbolika i metaforyka biblijna Teologia pism Janowych. Symbolika i metaforyka biblijna

Teologia pism Janowych. Symbolika i metaforyka biblijna

Realizujący: dr Beata Urbanek

Opis projektu:

Projekt kontynuuje badania pism Janowych. W ubiegłym roku ukończony został komentarz do czwartej Ewangelii, który ukaże się w 2020. Wygłoszono też dwa referaty (Listy Jana i Apokalipsa), które są przygotowywane do druku. Janowej Ewangelii poświęcony będzie kolejny artykuł. Zagadnienia symboli i metafor biblijnych podjęte zostaną w artykule do VV, a przede wszystkim przy opracowywaniu zebranych materiałów do książki habilitacyjnej pod roboczym tytułem Metaforyka rodzinna w ukazywaniu relacji między Bogiem i Jezusem a wierzącymi w pismach Janowych. W celu uzupełnienia bibliografii zaplanowano kwerendy biblioteczne w Biblicum i na KUL-u.

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2020

Kanoniczny wymiar przygotowania do małżeństwa Kanoniczny wymiar przygotowania do małżeństwa

Realizujący: dr Monika Gwóźdź

Opis projektu:

Papież Benedykt XVI w swoim przemówieniu do członków Trybunału Roty Rzymskiej w 2011 roku nauczał, że „prawo do zawarcia małżeństwa zakłada, że można i zamierza się je naprawdę zawrzeć, a więc w prawdzie jego istoty, zgodnie z tym, czego uczy Kościół. Nikt nie może rościć sobie prawa do ceremonii ślubnej”. W związku z powyższym przed dopuszczeniem nupturientów do wyrażania aktu zgody konieczne jest zweryfikowanie przekonań narzeczonych na temat przyjmowanych zobowiązań i upewnienie się, że nic nie stoi na przeszkodzie do zawarcia małżeństwa. Celem jest bowiem doprowadzenie do zawarcia ważnego małżeństwa, które charakteryzuje się jednością i nierozerwalnością, ukierunkowane jest na dobro małżonków oraz zrodzenie i wychowanie potomstwa i jako takie zostało między ochrzczonymi podniesione do godności sakramentu.
W ramach realizacji projektu uwaga pozostaje skupiona na takich zagadnieniach jak: potrzeba odpowiedzialnego przygotowania do małżeństwa, sposób przeprowadzania rozmów kanoniczno-duszpasterskich w świetle Dekretu ogólnego Konferencji Episkopatu Polski o przeprowadzeniu rozmów kanoniczno-duszpasterskich z narzeczonymi przed zawarciem małżeństwa kanonicznego, który wszedł w życie 1 czerwca 2020 roku, a także weryfikacja przekonań na temat przyjmowanych zobowiązań oraz ocena zdolności nupturientów do wyrażenia aktu zgody między innymi w kontekście wchodzącej w życie 1 stycznia 2021 roku nowej klasyfikacji chorób i zaburzeń ICD-11.

Okres realizacji: 01.01.2021 – 31.12.2021

Teologia Ewangelii Marka w "Wyjaśnieniu do Ewangelii Marka"(...) Teologia Ewangelii Marka w "Wyjaśnieniu do Ewangelii Marka" Teofylakta z Ochrydy

Realizujący: dr Monika Czarnuch-Sodzawiczny

Opis projektu:

Celem projektu jest opracowanie wyników badań dotyczących pierwszego
greckiego komentarza do Ewangelii Marka. Komentarz ten powstał ponad
dziesięć wieków po drugiej Ewangelii i uznawany jest za kompilację
powstałych wcześniej wyjaśnień do fragmentów Ewangelii Marka oraz do
Ewangelii Mateusza. Przeprowadzone badania potwierdzają oryginalność
wyjaśnień Biskupa Ochrydy w odniesieniu do teologii Ewangelii.
Przez innych komentujących Ewangelia Marka była pomijana, gdyż
traktowano ją jako skrót dzieła Mateusza. Teofylakt odróżnia się od nich,
gdyż podejmuje się komentowania Ewangelii Marka, choć wcześniej
podał już interpretację Ewangelii Mateusza. Wartość tej interpretacji i
zgodność z teologią Ewangelii Marka widoczna jest w sposobie
odnoszenia się Teofylakta do treści właściwych Ewangelii Marka. Biskup
Ochrydy sam odnotowuje specyfikę komentowanej Ewangelii przez
porównanie jej z pozostałymi i przez wyraźne wskazanie na
charakterystyczne tylko dla niej treści oraz odnosi się do słów, wyrażeń
czy perykop nieobecnych w innych Ewangeliach.

Okres realizacji: 01.01.2021 – 31.12.2021

Współczesny wymiar moralny życia chrześcijańskiego Współczesny wymiar moralny życia chrześcijańskiego

Współczesny wymiar moralny życia chrześcijańskiego – perspektywa amerykańska

Realizujący: dr Aleksandra Kłos-Skrzypczak

Opis projektu: 

W ramach badań realizujący będzie uczestniczyć w zajęciach szkoły letniej w Boston College prowadzonych przez profesora teologii moralnej w terminie 13-31 lipca 2020 roku. Temat zajęć, The Moral Dimension of the Christian Life, stanowi podstawę rozdziału IV książki habilitacyjnej, którą realizujący przygotowuje. Temat publikacji, jak i jej plan zostały przygotowane w oparciu o wcześniejsze konsultacje naukowe prowadzone na Catholic University of America w Waszyngtonie. To właśnie jezuicka uczelnia w Bostonie została wspomniana podczas waszyngtońskich konsultacji jako ośrodek wywierający istotny wpływ na kształt amerykańskiej teologii moralnej, głównie za sprawą teologów pracujących w School of Theology and Ministry w Boston College. 

Podczas wizyty realizujący przeprowadzi konsultacje naukowe z jednym z czołowych amerykańskich teologów moralistów, Jamesem F. Keenanem, wykładowcą Boston College. Pierwsze konsultacje, drogą mailową, zostały poczynione ponad rok temu. Podczas spotkania realizujący poszerzy wiedzę oraz omówi wyprowadzane w ramach prac nad habilitacją wnioski, teorie. Profesor Keenan to nie jedyny wykładowca, z którym realizujący planuje się spotkać podczas pobytu. Celem prowadzonych na Boston Collage badań jest odbycie konsultacji naukowych również z innymi, znakomitymi wykładowcami teologii.  

Istotny punkt to kwerenda biblioteczną, którą realizujący odbędzie podczas pobytu w Boston Collage.  Realizujący zweryfikował zasoby biblioteczne School of Theology and Ministry i znalazł kilkadziesiąt pozycji, których opracowanie znacznie wzbogaci przygotowywany materiał habilitacyjny.  

Wnioski z badań prowadzonych podczas szkoły letniej w Boston College będą miały zastosowanie w pracy dydaktycznej aplikującego. Chodzi o sposób prowadzenia zajęć, formę przedstawienia opracowanego materiału, model współpracy ze studentami. Ku temu przyczynią się nie tylko rozmowy z wykładowcami Boston College, ale również fakt uczestnictwa w prowadzonych przez nich zajęciach. 

Okres realizacji: 01.01.2020 – 31.12.2021

Wykorzystanie informacji o postaciach biblijnych w epistolog(...) Wykorzystanie informacji o postaciach biblijnych w epistolografii św. Hieronima

Realizujący: ks. dr Maciej Basiuk

Opis projektu:

Rok 2020 jest 1600 rocznicą śmierci św. Hieronima (niektórzy przyjmują, że był nią rok ubiegły – wynik rozbieżności przyjmowanej dacie śmierci), co wydaję się dobrą okazją, aby przyjrzeć się działalności tego wielkiego egzegety. Wśród jego spuścizny literackiej znajduje się również spory zbiór listów adresowanych do różnych osób i mających różnych charakter (od bardziej prywatnych po małe dzieła z zakresu egzegezy tekstów biblijnych). W ramach projektu badawczego spuścizna epistolarna św. Hieronima zostanie poddana badaniu pod kątem obecności w niej postaci biblijnych i pełnionych przez nie funkcji. Podjęte działania naukowe zostaną przeprowadzone w dwóch etapach. 

Na pierwszym, głównym celem badawczym będzie kwestia materialnej obecności postaci biblijnych w różnego typu listach, aby uzyskać odpowiedź na dwa pytania: 

  • Czy we wszystkich rodzajach listów św. Hieronima znajdują się odwołania do postaci biblijnych? 
  • W listach o jakim charakterze Książę Egzegetów najczęściej przywołuje bohaterów biblijnych? 

Drugi etap zostanie poświęcony badaniu funkcji jaką pełnią postacie biblijne w korespondencji św. Hieronima, a także sposobom stosowanych do nich odniesień. 

Efektem przeprowadzonych badań będzie publikacja (lub publikacje) prezentująca ich wyniki zamieszczona w formie artykułu w czasopiśmie naukowym. 

Okres realizacji: 01.01.2021 – 31.12.2021

O wpływie kapłanów na rozwój sylwetki duchowej Siostry M(...) O wpływie kapłanów na rozwój sylwetki duchowej Siostry Marii Dulcissimy Hoffmann SMI

„Daj im bogaty połów aż do końca”. O wpływie kapłanów na rozwój sylwetki duchowej Siostry Marii Dulcissimy Hoffmann SMI – „Oblubienicy Krzyża”

Realizujący: ks. dr hab. Henryk Olszar, prof. UŚ

Opis projektu: 

Okres realizacji projektu: 

01.01.2021 – 31.12.2021

Jezus jako Nauczyciel w czwartej Ewangelii Jezus jako Nauczyciel w czwartej Ewangelii

Jezus jako Nauczyciel w czwartej Ewangelii

Realizujący: ks. dr Dawid Ledwoń

Opis projektu: 

 

Okres realizacji projektu: 

01.01.2021 – 31.12.2021

Kerygmatyczny wymiar pieśni w pontyfikalnych celebracjach w(...) Kerygmatyczny wymiar pieśni w pontyfikalnych celebracjach w Archikatedrze Chrystusa Króla w Katowicach

Kerygmatyczny wymiar pieśni w pontyfikalnych celebracjach w Archikatedrze Chrystusa Króla w Katowicach

Realizujący: ks. dr Bartosz Zygmunt

Opis projektu: 

 

Okres realizacji projektu: 

01.01.2021 – 31.12.2021

Wychowanie moralne w rodzinach mieszanych wyznaniowo Wychowanie moralne w rodzinach mieszanych wyznaniowo

Wychowanie moralne w rodzinach mieszanych wyznaniowo

Realizujący: ks. dr Tomasz Gwoździewicz

Opis projektu: 

 

Okres realizacji projektu: 

01.01.2021 – 31.12.2021

return to top