Przejdź do treści

Uniwersytet Śląski w Katowicach

  • Polski
  • English
Instytut Nauk Teologicznych

Zespoły badawcze (aktualne)

W ramach instytutu Nauk Teologicznych prace badawcze prowadzi kilka zespołów zajmujących się różnorodną tematyką teologiczną. Poniżej prezentujemy podejmowane przez nie tematy badawcze, członków zespołów, plany naukowe oraz efekty ich pracy.

Duszpasterstwo rodzin polskich w Niemczech po 2004 r. Duszpasterstwo rodzin polskich w Niemczech po 2004 r.

Nazwa zespołu badawczego: Duszpasterstwo rodzin w Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech po 2004 r.

Kierownik: ks. prof. dr hab. Ireneusz Celary

Członkowie zespołu:

  1. ks. dr hab. Bogdan Biela, prof. UŚ

Opis projektu:  

Szczególny wymiar w duszpasterskiej misji Kościoła ma duszpasterstwo migrantów. Należy je bowiem przystosować do sytuacji ludzi oderwanych od swych korzeni, żyjących z dala od macierzystej społeczności. W centrum działań  duszpasterskich powinny być  rodziny, które przede wszystkim dbają o kulturę, język ojczysty, w którym migranci wyrażają swoją wiarę. Wśród migrantów europejskich coraz większą grupę stanowią Polacy, którzy najczęściej emigrują z przyczyn ekonomicznych. Realizowany projekt ma na celu charakterystykę   duszpasterstwa rodzin polskich migrantów w Niemczech po 2004 roku (czyli po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej). W tym celu zostanie przeprowadzona kwerenda naukowa i badania w Niemczech i Polsce. Efektem pracy będzie przygotowana do druku publikacja naukowa. W rozdziale pierwszym przewidziano opis kontekstualnych uwarunkowań duszpasterstwa polskich rodzin w Niemczech, w drugim omówienie działalności  Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech (w latach 2004-2019), a  trzecim zaś wskazanie nowych wyzwań dla polonijnego duszpasterstwa rodzin w tym kraju. 

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2022

 

Kierunki zmian we współczesnej teologii homiletycznej Kierunki zmian we współczesnej teologii homiletycznej

Nazwa zespołu badawczego: Teologia homiletyczna

Kierownik: ks. prof. dr hab. Leszek Szewczyk (Wydział Teologiczny)

Członkowie zespołu:

  1. Bartłomiej Kuźnik, dr, adiunkt WTL UŚ
  2. Idzi Soroburski, mgr lic., doktorant WTL UŚ
  3. Paweł Zygmunt, mgr, doktorant WTL UŚ

Opis projektu:

W najnowszych publikacjach homileci wskazują na priorytetową rolę homilii w przepowiadaniu słowa Bożego, akcentują mistagogiczny wymiar homilii. Szeroko omawiane są zagadnienia z zakresu homiletyki formalnej, zwłaszcza zaś retorycznego wymiaru przepowiadania. Ciągle natomiast aktualny jest postulat prowadzenia badań recepcji nauki Kościoła na temat przepowiadania słowa Bożego w polskiej praktyce kaznodziejskiej. Celem planowanych badań jest określenie kierunków rozwoju najnowszej teologii homiletycznej oraz stopnia poszukiwania nowych sposobów skutecznego głoszenia Ewangelii. Badania zespołu polegają na analizie stopnia dostosowania teorii i praktyki kaznodziejskiej do dokonujących się zmian kulturowych, antropologicznych i społecznych. Coraz bardziej zauważalne procesy sekularyzacyjne mają znaczny wpływ na teologię homiletyczną. Jej zadaniem jest wypracowanie – w świetle analizy aktualnej sytuacji – zasad i dyrektyw, dzięki którym kościelna posługa słowa może skutecznie wypełniać swoją misję. Powyższe zagadnienia są przedmiotem badań zespołu. Wymiernym efektem badań będą publikacje monografii i artykułów naukowych zaadresowanych do teologów, duszpasterzy, katechetów oraz wszystkich zainteresowanych problematyką przepowiadania słowa Bożego. 

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2022

Polemika z gnostycyzmem w „Adversus haereses” Ireneusza (...) Polemika z gnostycyzmem w „Adversus haereses” Ireneusza z Lyonu

Nazwa zespołu badawczego: Zespół studiów nad gnostycyzmem i doktrynami pokrewnymi

Kierownik: ks. dr hab. Andrzej Uciecha, prof. UŚ (Wydział Teologiczny)

Członkowie zespołu:

  1. ks. dr Wojciech Kamczyk (Wydział Teologiczny)
  2. dr Przemysław Piwowarczyk (Wydział Humanistyczny)
  3. dr Agata Sowińska (Wydział Humanistyczny)

Opis projektu:

Celem poszukiwań w obszarze projektu badawczego Polemika z gnostycyzmem w „Adversus haereses” Ireneusza z Lyonu jest wieloaspektowa analiza treści wskazanego dyskursu pod względem teologiczno-historycznym, filologicznym, jak i teoretycznoliterackim z uwzględnieniem specyfiki antyheretyckiego ujęcia Ireneusza z Lyonu. Badania prowadzone są w kontekście następujących zagadnień:

  1. Natura środowiska społeczno-teologicznego, kontekst historyczno-religijny powstania dzieła, w którym ukształtowały się podstawowe argumenty polemiki ze szkołami gnostyckimi;
  2. Herezja jako faktor stymulujący rozwój ortodoksji w środowisku przemian religijnych, politycznych i społeczno-kulturowych;
  3. Metody argumentacji stosowane w syntezach wczesnochrześcijańskich skierowanych przeciwko herezjom;
  4. Metody formalno-literackie w polemikach z heretykami.

Projekt badawczy Polemika z gnostycyzmem w „Adversus haereses” Ireneusza z Lyonu jest kontynuacją badań nad gnostycyzmem sensu stricto oraz nad jego wpływem na szeroko pojętą kulturę i literaturę pierwszych wieków po Chrystusie. Dotychczasowe publikacje członków zespołu – o tematyce związanej ściśle z projektem – ukazały się w serii „Studia Antiquitatis Christianae. Series Nova”, która jest głównym nośnikiem wydawniczym zespołu.

 

Wykaz dotychczasowych publikacji w serii „Studia Antiquitatis Christianae. Series Nova” związanych z zespołem i projektem:

  1. „Apokaliptyka w pismach gnostyckich”. Wstęp: W. Myszor, P. Piwowarczyk. Przekład i komentarz: W. Myszor, A. Sowińska. Indeks: W. Kamczyk. Red. A. Sowińska. Katowice 2017 – StAC.SN 19
  2. „Biblioteka z Nag Hammadi. Kodeks IX”. Wstępy, przekłady z j. koptyjskiego i komentarze: W. Myszor. Red. i indeksy: W. Kamczyk. Katowice 2019 – StAC.SN 21
  3. Wincenty Myszor, Selected studies on gnosticism, red. A. Uciecha, indeksy P. Piwowarczyk, Katowice 2020 – StAC.SN 23 (angielskie tłumaczenia wybranych artykułów ks. prof. Wincentego Myszora)

Okres realizacji projektu:  

01.02.2020 – 31.12.2022

Soteriologia biblijna w kontekście judaizmu i świata greck(...) Soteriologia biblijna w kontekście judaizmu i świata grecko-rzymskiego

Nazwa zespołu badawczego: Soteriologia biblijna

Kierownik: ks. prof. dr hab. Artur Malina

Członkowie zespołu: 

  1. Łukasz Bergel (doktorant Wydziału Teologicznego UŚ) 

Opis projektu:

Celem badań jest pogłębienie zrozumienia wybranych aspektów historycznego rozwoju teologii biblijnej Nowego i Starego Testamentu, ze szczególnym uwzględnieniem stanowiącej jej zwornik soteriologii. Teksty wybierane do badań pod kątem związku z tym zakresem teologii biblijnej stanowią przedmiot analiz diachronicznych i synchronicznych, ukierunkowanych zarówno na odkrycie ich znaczenia w określonym momencie historycznym i kontekście społecznym, zwłaszcza judaizmu okresu Drugiej Świątyni i świata grecko-rzymskiego, jak i na zdeterminowanie ich funkcji świadectwa objawienia Bożego. Wymiernym efektem badań będą publikacje monografii i artykułów naukowych zaadresowanych do biblistów oraz upowszechnianie wyników badań w postaci praktycznych wprowadzeń w znaczenie tejże teologii dostępnych dla przedstawicieli innych dyscyplin teologicznych, dla których Biblia jest fundamentalnym źródłem. 

Okres realizacji projektu:  

01.02.2020 – 31.12.2024

W służbie komunii: małżeństwa i rodziny, Kościoła, sp(...) W służbie komunii: małżeństwa i rodziny, Kościoła, społeczeństw i narodów

Nazwa zespołu badawczego: Prawo – kultura – integracja

Kierownik: ks. dr hab. Andrzej Pastwa, prof. UŚ

Członkowie Zespołu:

  1. ks. prof. dr hab. Józef Budniak
  2. ks. dr Przemysław Sawa

Opis projektu:

Celem zadania badawczego jest odkrycie „na nowo” i pogłębienie prawdy, że prawo i jego kultura stanowią ważny czynnik partycypacji, uwspólnotowienia, jednoczenia w różnorodności, a szerzej – humanizacji świata (personalizacji człowieka i personalizacji świata w relacji do człowieka). Badania ukierunkowane będą ku „ekumenicznej” identyfikacji i komunikacji prawd/wartości/praw i obowiązków, które współcześnie należy uznać za istotne dla obrony i promocji godności osoby (człowieka i chrześcijanina), chrześcijańskiej tożsamości małżeństwa i rodziny, jak również obecności „ducha” chrześcijańskiego we wspólnotach i społecznościach lokalnych, społeczeństwach i narodach oraz systemach prawnych państw jednoczącej się Europy. Realizacji wymienionego celu służyć będzie przyjęty „klucz” metodologiczny: paradygmat „spotkania” myśli Wschodu i Zachodu (spotkania na interdyscyplinarnym polu badań przedmiotowej problematyki, głównie przedstawicieli kościelnej myśli prawnej i teologów ekumenistów). 

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2022

Współczesna relektura tradycyjnej soteriologii chrześcija(...) Współczesna relektura tradycyjnej soteriologii chrześcijańskiej. Wybrane aspekty

Nazwa zespołu badawczego: Soteriologia współczesna

Kierownik: ks. dr hab. Jacek Kempa, prof. UŚ

Członkowie zespołu: 

  1. Mgr Izabela Skrobak 
  2. Mgr lic. Justyna Kapłańska 
  3. Mgr Adrian Morawiec 
  4. Mgr Izabela Rączka 

Opis projektu:

Projekt obejmuje prace doktorantów i ich promotora/opiekuna naukowego. Wyróżniające się w nim indywidualne projekty poszczególnych osób stanowią elementy cząstkowe wskazujące na większą całość, zgodną z zadeklarowanym tematem badawczym, choć oczywiście nie wyczerpują jej. W przewidywanym wspólnym działaniu chodzi w dłuższej perspektywie o wypracowanie wątków współczesnej recepcji i interpretacji tradycyjnej soteriologii. Wspólny zakres badawczy obejmuje zatem identyfikację treści tradycyjnej soteriologii a także dyskusję możliwości jej interpretacji. Pod względem metodologicznym poszczególne projekty indywidualne w wielu miejscach są do siebie podobne; fakt ten umożliwia współpracę i czyni ją potrzebną. W perspektywie jednego roku przewidziana jest lektura odpowiednich źródeł, udział w dyskusji na forum wewnętrznym zespołu oraz na sympozjach, przygotowanie publikacji. Konkretyzacja elementów indywidualnych projektu wspólnego przedstawia się następująco: 

  • Soteriologia Ruchu Światło-Życie (Justyna Kapłańska): Na podstawie obfitego materiału źródłowego Ruchu (wraz z pismami założyciela i kolejnych „liderów”) przygotowywana jest odpowiedź na pytanie, jaką soteriologię (i dalej: chrystologię) przedstawia Ruch, jak korzysta przy tym z tradycyjnej nauki. Wagę takich badań uzasadnia szerokie oddziaływanie społeczno-kościelne Ruchu. 
  • Język soteriologii. Studium teologiczno-lingwistyczne (na podstawie twórczości teologicznej Wacława Hryniewicza) (Izabela Skrobak): Próba nowatorskiego opracowania niezbadanego dotąd w sposób dogłębny języka polskiej soteriologii, sprowadzająca się do wykorzystania lingwistycznych kompetencji w analizie pism jednego z najważniejszych współczesnych teologów, zajmujących się soteriologią, ma na celu doprowadzić do sformułowania teologicznych wniosków i przyczynić się przede wszystkim do rozwoju teologicznej refleksji nad językiem teologii, z nadzieją na inspirujące implikacje w polskich interdyscyplinarnych, lecz najczęściej filologicznych badaniach nad językiem religijnym. 
  • Katolicka recepcja soteriologii Lutra (Adrian Morawiec): w najbliższym roku projekt obejmuje badanie samej soteriologii Lutra i jej teologicznej dyskusji. Katolicka recepcja pozostaje zadaniem na kolejny okres. Chodzi zatem o pogłębienie znajomości stanu badań nad soteriologią Lutra i samodzielną pracę ze źródłami.  
  • Recepcja paradygmatu gnozeologicznego w soteriologii współczesnej (Jacek Kempa). Celem w tym roku jest pogłębienie analizy tytułowego paradygmatu w historii teologii ze szczególnym uwzględnieniem autorów schyłku średniowiecza i wybranych nowożytnych.  

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2022

Działalność abp. Józefa Gawliny, Prorektora Polskiej Emi(...) Działalność abp. Józefa Gawliny, Prorektora Polskiej Emigracji i duszpasterzy emigracyjnych wywodzących się z diecezji katowickiej w warunkach okupacyjnych i powojennych

Nazwa zespołu badawczego: Kościół górnośląski wobec emigracji

Kierownik: ks. dr hab. Damian Bednarski

Członkowie zespołu: 

  1. ks. prof. dr hab. Jerzy Myszor 
  2. ks. dr Michał Kłakus 

Opis projektu:

Celem projektu jest kontynuowanie i uzupełnianie wiedzy na temat działalności wywodzących się z diecezji katowickiej duszpasterzy polskiej emigracji. W pierwszym rzędzie chodzi o abp. Józefa Gawlinę, który przez piętnaście lat (1949-1964) pełnił urząd Protektora Polskiej Emigracji. Szczególnie dużo wysiłku włożył on w umacnianie i rozbudowę struktur Polskich Misji Katolickich w wielu krajach od Europy po Australię. Nowe możliwości odkryć naukowych powstają w związku z szerszym otwarciem zasobów Apostolskiego Archiwum Watykańskiego. Papież Franciszek zdecydował o udostępnieniu historykom dokumentów z czasów pontyfikatu papieża Piusa XII. Dotychczas mieliśmy wgląd jedynie do archiwaliów sprzed drugiej wojny światowej. Poszerzone otwarcie zbiorów watykańskich nastąpiło 1 marca 2020 roku. W związku z tym, że działalność bp. Gawliny na polu opieki nad polskimi żołnierzami i emigrantami dotyczy zwłaszcza okresu po wrześniu 1939 roku pojawia się szansa odkrycia wielu cennych i nieznanych materiałów.

Ponadto badania obejmują również działalność innych duszpasterzy emigracyjnych wywodzących się z diecezji katowickiej. Wielu z nich było bliskimi współpracownikami abp. Józefa Gawliny. Znaleźli się oni poza Polską na skutek różnych okoliczności: jedni posłani do pracy wśród emigrantów, inni jako kapelani wojskowi opuścili Polskę po kampanii wrześniowej 1939 roku, albo nie wrócili do ojczyzny po 1945 roku jako byli więźniowie obozów koncentracyjnych. Z tego grona duchownych należałoby wymienić choćby: Adama Kocura (przedwojenny prezydent Katowic, a po wojnie duszpasterz w Niemczech), Tomasza Reginka, Feliksa Sołtysiaka, Alfreda Botora, Józefa Wójcika, Mariana Majewskiego, Jana Brandysa, Szczepana Wesołego, Henryka Czornego, Stanisława Cynara, Józefa Myrdę, Alojzego Waleczka, Alberta Stephana, Jana Szymałę, Franciszka Winczowskiego, Ignacego Siwca, Józefa Matuszka i Walerego Jasińskiego.

Projekt zakłada dotarcie do Archiwum Apostolskiego Watykańskiego, archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie, archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech, archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku oraz archiwum Polonijnego Seminarium Duchownego w Orchard Lake. Wyniki badań opublikowane zostaną w artykułach naukowych i monografii.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2022

W pierwszym roku realizacji badań tematem zajmował się indywidualnie ks. dr hab. Damian Bednarski.

Ku dialogowi (między)kulturowemu. Kształcenie nauczycieli (...) Ku dialogowi (między)kulturowemu. Kształcenie nauczycieli religii

Nazwa zespołu badawczego: Edukacja religijna wobec przemian religijno-kulturowych w Europie

Kierownik: ks. dr hab. Roman Buchta, prof. UŚ

Członkowie zespołu: 

  1. prof. dr hab. Anna Zelma – Wydział Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
  2. ks. prof. dr hab. Wojciech Cichosz – Wydział Teologiczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 

Opis projektu:

Tematyka dialogu kulturowego w dobie dynamicznie rozwijającej się technologii komunikacyjnej wymaga uwagi. Szczególnie jest to ważne w kontekście unifikującej globalizacji, tworzenia się ponadnarodowych struktur, w opozycji do których zachodzą procesy przeciwstawne: akceleracji i fragmentaryzacji życia społecznego, a wszystko to w obrębie społeczeństw wielokulturowych. Tematyka dialogu kulturowego w warunkach komunikacji międzykulturowej zachodzi w oparciu o podstawowe założenia fenomenologicznej koncepcji tożsamości kulturowej. Każda kultura postrzega rzeczywistość w inny, charakterystyczny dla siebie sposób, wykształcając odmienne paradygmaty przekonań, zbiory wartości i postaw, tradycje i zwyczaje. To sprawia, że multikulturalizm, transkulturowość, dialog międzyreligijny, ekumenizm czy też regionalizm dotyczą wszystkich.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2022 – 31.12.2023

Rodzina w katolickich kościołach wschodnich. Ujęcie teolo(...) Rodzina w katolickich kościołach wschodnich. Ujęcie teologiczno-kanoniczne

Nazwa zespołu badawczego: Rodzina w katolickich kościołach wschodnich

Kierownik: dr Monika Gwóźdź

Członkowie zespołu: 

  1. dr Aleksandra Kłos-Skrzypczak

Opis projektu:

Realizacja wskazanego tematu badawczego skupi się na interdyscyplinarnym opracowaniu zagadnienia rodziny w katolickich kościołach wschodnich. Aktualna sytuacja rodziny wymaga poszerzonej analizy z uwzględnieniem różnych perspektyw, dlatego przedmiotem naszego zainteresowania jest katolicka rodzina wschodnia, która swoje zadania realizuje w oparciu o analogiczne jak w kościele rzymskokatolickim zasady wiary, jednak inną tradycję i odrębne przepisy. Celem stanie się ukazanie wartości wspólnie uznanych i praktykowanych oraz zwrócenie uwagi na praktyczne różnice, co może stanowić wartość dodaną we współczesnej walce o tradycyjny model rodziny.
Miejscem prowadzenia badań i odbycia stażu badawczego stanie się zagraniczny ośrodek naukowy, z którym w wymienionym celu nawiązano kontakt w październiku 2021 roku. Celem podejmowanej aktywności jest próba wypełnienia warunków koniecznych do spełnienia w ramach starań o awans naukowy.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2022 – 31.12.2023

Wartość życia ludzkiego u jego kresu Wartość życia ludzkiego u jego kresu

Nazwa zespołu badawczego: Wartość życia ludzkiego u jego kresu

Kierownik: ks. dr Tomasz Gwoździewicz

Członkowie zespołu: 

  1. dr Monika Gwóźdź

Opis projektu:

W ramach realizacji zaproponowanego tematu uwaga zostanie skupiona na interdyscyplinarnym opracowaniu zagadnień związanych z wartością życia ludzkiego ze szczególnym akcentem położonym na jego zakończenie. Wymieniony temat badawczy wydaje się aktualny nie tylko ze względu na swoją uniwersalność, ale obecnie zauważalną praktyczną potrzebę pogłębienia i usystematyzowania wiedzy w wyznaczonym zakresie (godność człowieka, wartość życia ludzkiego, choroba, środki wczesnoporonne, aborcja, eutanazja, kara śmierci, śmierć, szacunek wobec zwłok, pochówek, kary za przerwanie życia). W dobie rozszerzającej swoje wpływy koncepcji antropologicznej jaką stanowi transhumanizm konieczne jest kompleksowe pochylenie się nad wartością życia ludzkiego, a wyraźną potrzebę podjęcia wskazanego tematu ujawniają regularnie podnoszone w debatach społecznych kwestie prawa do przerywania życia ludzkiego w formie aborcji oraz eutanazji.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2022 – 31.12.2023

return to top