Przejdź do treści

Uniwersytet Śląski w Katowicach

  • Polski
  • English
Instytut Nauk Teologicznych
Logo Europejskie Miasto Nauki Katowice 2024

Zespoły badawcze (aktualne w 2023 roku)

W ramach instytutu Nauk Teologicznych prace badawcze prowadzi kilka zespołów zajmujących się różnorodną tematyką teologiczną. Poniżej prezentujemy podejmowane przez nie tematy badawcze, członków zespołów, plany naukowe oraz efekty ich pracy.

Kierunki zmian we współczesnej teologii homiletycznej Kierunki zmian we współczesnej teologii homiletycznej

Nazwa zespołu badawczego: Teologia homiletyczna

Kierownik: ks. prof. dr hab. Leszek Szewczyk (Wydział Teologiczny)

Członkowie zespołu:

  1. Bartłomiej Kuźnik, dr, adiunkt WTL UŚ
  2. Mateusz Włosek, mgr lic., doktorant Szkoła Doktorska

Opis projektu:

W najnowszych publikacjach homileci wskazują na priorytetową rolę homilii w przepowiadaniu słowa Bożego, akcentują mistagogiczny wymiar homilii. Szeroko omawiane są zagadnienia z zakresu homiletyki formalnej, zwłaszcza zaś retorycznego wymiaru przepowiadania. Ciągle natomiast aktualny jest postulat prowadzenia badań recepcji nauki Kościoła na temat przepowiadania słowa Bożego w polskiej praktyce kaznodziejskiej. Celem planowanych badań jest określenie kierunków rozwoju najnowszej teologii homiletycznej oraz stopnia poszukiwania nowych sposobów skutecznego głoszenia Ewangelii. Badania zespołu polegają na analizie stopnia dostosowania teorii i praktyki kaznodziejskiej do dokonujących się zmian kulturowych, antropologicznych i społecznych. Coraz bardziej zauważalne procesy sekularyzacyjne mają znaczny wpływ na teologię homiletyczną. Jej zadaniem jest wypracowanie – w świetle analizy aktualnej sytuacji – zasad i dyrektyw, dzięki którym kościelna posługa słowa może skutecznie wypełniać swoją misję. Powyższe zagadnienia są przedmiotem badań zespołu. Wymiernym efektem badań będą publikacje monografii i artykułów naukowych zaadresowanych do teologów, duszpasterzy, katechetów oraz wszystkich zainteresowanych problematyką przepowiadania słowa Bożego. 

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2026

Soteriologia biblijna w kontekście judaizmu i świata greck(...) Soteriologia biblijna w kontekście judaizmu i świata grecko-rzymskiego

Nazwa zespołu badawczego: Soteriologia biblijna

Kierownik: ks. prof. dr hab. Artur Malina

Członkowie zespołu: 

  1. Łukasz Bergel (doktorant Wydziału Teologicznego UŚ) 

Opis projektu:

Celem badań jest pogłębienie zrozumienia wybranych aspektów historycznego rozwoju teologii biblijnej Nowego i Starego Testamentu, ze szczególnym uwzględnieniem stanowiącej jej zwornik soteriologii. Teksty wybierane do badań pod kątem związku z tym zakresem teologii biblijnej stanowią przedmiot analiz diachronicznych i synchronicznych, ukierunkowanych zarówno na odkrycie ich znaczenia w określonym momencie historycznym i kontekście społecznym, zwłaszcza judaizmu okresu Drugiej Świątyni i świata grecko-rzymskiego, jak i na zdeterminowanie ich funkcji świadectwa objawienia Bożego. Wymiernym efektem badań będą publikacje monografii i artykułów naukowych zaadresowanych do biblistów oraz upowszechnianie wyników badań w postaci praktycznych wprowadzeń w znaczenie tejże teologii dostępnych dla przedstawicieli innych dyscyplin teologicznych, dla których Biblia jest fundamentalnym źródłem. 

Okres realizacji projektu:  

01.02.2020 – 31.12.2024

W służbie komunii: małżeństwa i rodziny, Kościoła, sp(...) W służbie komunii: małżeństwa i rodziny, Kościoła, społeczeństw i narodów = At the Service of Communion: of Marriage and Family, the Church, Society and Nations

Nazwa zespołu badawczego: Prawo – kultura – integracja = Law – Culture – Integration

Kierownik: ks. dr hab. Andrzej Pastwa, prof. UŚ

Członkowie Zespołu:

  1. h. c. Prof. PhDr. Pavol Dancák, University of Presov, Slovakia
  2. Prof. Dr hab. Damián Němec, Palacký University in Olomouc, Czech Republic
  3. ks. dr Przemysław Sawa, adiunkt WTL UŚ

Opis projektu:

Celem zadania badawczego jest odkrycie „na nowo” i pogłębienie prawdy, że prawo i jego kultura stanowią ważny czynnik partycypacji, uwspólnotowienia, jednoczenia w różnorodności, a szerzej – humanizacji świata (personalizacji człowieka i personalizacji świata w relacji do człowieka). Badania ukierunkowane będą ku „ekumenicznej” identyfikacji i komunikacji prawd/wartości/praw i obowiązków, które współcześnie należy uznać za istotne dla obrony i promocji godności osoby (człowieka i chrześcijanina), chrześcijańskiej tożsamości małżeństwa i rodziny, jak również obecności „ducha” chrześcijańskiego we wspólnotach i społecznościach lokalnych, społeczeństwach i narodach oraz systemach prawnych państw jednoczącej się Europy. Realizacji wymienionego celu służyć będzie przyjęty „klucz” metodologiczny: paradygmat „spotkania” myśli Wschodu i Zachodu (spotkania na interdyscyplinarnym polu badań przedmiotowej problematyki, głównie przedstawicieli kościelnej myśli prawnej i teologów i filozofów). 

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2025

Współczesna relektura tradycyjnej soteriologii chrześcija(...) Współczesna relektura tradycyjnej soteriologii chrześcijańskiej. Wybrane aspekty

Nazwa zespołu badawczego: Soteriologia współczesna

Kierownik: ks. dr hab. Jacek Kempa, prof. UŚ

Członkowie zespołu: 

  1. Mgr lic. Izabela Skrobak 
  2. Mgr lic. Justyna Kapłańska 
  3. Mgr Małgorzata Witkowska

Opis projektu:

Projekt obejmuje prace doktorantów i ich promotora/opiekuna naukowego. Wyróżniające się w nim indywidualne projekty poszczególnych osób stanowią elementy cząstkowe wskazujące na większą całość, zgodną z zadeklarowanym tematem badawczym, choć oczywiście nie wyczerpują jej. W przewidywanym wspólnym działaniu chodzi w dłuższej perspektywie o wypracowanie wątków współczesnej recepcji i interpretacji tradycyjnej soteriologii. Wspólny zakres badawczy obejmuje zatem identyfikację treści tradycyjnej soteriologii a także dyskusję możliwości jej interpretacji. Pod względem metodologicznym poszczególne projekty indywidualne w wielu miejscach są do siebie podobne; fakt ten umożliwia współpracę i czyni ją potrzebną. W perspektywie jednego roku przewidziana jest lektura odpowiednich źródeł, udział w dyskusji na forum wewnętrznym zespołu oraz na sympozjach, przygotowanie publikacji. Konkretyzacja elementów indywidualnych projektu wspólnego przedstawia się następująco: 

  • Soteriologia Ruchu Światło-Życie (Justyna Kapłańska): Na podstawie obfitego materiału źródłowego Ruchu (wraz z pismami założyciela i kolejnych „liderów”) przygotowywana jest odpowiedź na pytanie, jaką soteriologię (i dalej: chrystologię) przedstawia Ruch, jak korzysta przy tym z tradycyjnej nauki. Wagę takich badań uzasadnia szerokie oddziaływanie społeczno-kościelne Ruchu. 
  • Język soteriologii. Studium teologiczno-lingwistyczne (na podstawie twórczości teologicznej Wacława Hryniewicza) (Izabela Skrobak): Próba nowatorskiego opracowania niezbadanego dotąd w sposób dogłębny języka polskiej soteriologii, sprowadzająca się do wykorzystania lingwistycznych kompetencji w analizie pism jednego z najważniejszych współczesnych teologów, zajmujących się soteriologią, ma na celu doprowadzić do sformułowania teologicznych wniosków i przyczynić się przede wszystkim do rozwoju teologicznej refleksji nad językiem teologii, z nadzieją na inspirujące implikacje w polskich interdyscyplinarnych, lecz najczęściej filologicznych badaniach nad językiem religijnym. 
  • Soteriologia Nouvelle Théologie i jej znaczenie dla Soboru Watykańskiego II (Małgorzata Witkowska)
  • Recepcja paradygmatu gnozeologicznego w soteriologii współczesnej (Jacek Kempa). Celem w tym roku jest pogłębienie analizy tytułowego paradygmatu w historii teologii ze szczególnym uwzględnieniem autorów schyłku średniowiecza i wybranych nowożytnych.  

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2023

Działalność abp. Józefa Gawliny, Prorektora Polskiej Emi(...) Działalność abp. Józefa Gawliny, Prorektora Polskiej Emigracji i duszpasterzy emigracyjnych wywodzących się z diecezji katowickiej w warunkach okupacyjnych i powojennych

Nazwa zespołu badawczego: Kościół górnośląski wobec emigracji

Kierownik: ks. dr hab. Damian Bednarski, prof. UŚ

Członkowie zespołu: 

  1. ks. prof. dr hab. Jerzy Myszor (emeryt, UŚ)
  2. ks. dr Michał Kłakus (Toulon, Francja)

Opis projektu:

Celem projektu jest kontynuowanie i uzupełnianie wiedzy na temat działalności wywodzących się z diecezji katowickiej duszpasterzy polskiej emigracji. W pierwszym rzędzie chodzi o abp. Józefa Gawlinę, który przez piętnaście lat (1949-1964) pełnił urząd Protektora Polskiej Emigracji. Szczególnie dużo wysiłku włożył on w umacnianie i rozbudowę struktur Polskich Misji Katolickich w wielu krajach od Europy po Australię. Nowe możliwości odkryć naukowych powstają w związku z szerszym otwarciem zasobów Apostolskiego Archiwum Watykańskiego. Papież Franciszek zdecydował o udostępnieniu historykom dokumentów z czasów pontyfikatu papieża Piusa XII. Dotychczas mieliśmy wgląd jedynie do archiwaliów sprzed drugiej wojny światowej. Poszerzone otwarcie zbiorów watykańskich nastąpiło 1 marca 2020 roku. W związku z tym, że działalność bp. Gawliny na polu opieki nad polskimi żołnierzami i emigrantami dotyczy zwłaszcza okresu po wrześniu 1939 roku pojawia się szansa odkrycia wielu cennych i nieznanych materiałów.

Ponadto badania obejmują również działalność innych duszpasterzy emigracyjnych wywodzących się z diecezji katowickiej. Wielu z nich było bliskimi współpracownikami abp. Józefa Gawliny. Znaleźli się oni poza Polską na skutek różnych okoliczności: jedni posłani do pracy wśród emigrantów, inni jako kapelani wojskowi opuścili Polskę po kampanii wrześniowej 1939 roku, albo nie wrócili do ojczyzny po 1945 roku jako byli więźniowie obozów koncentracyjnych. Z tego grona duchownych należałoby wymienić choćby: Adama Kocura (przedwojenny prezydent Katowic, a po wojnie duszpasterz w Niemczech), Tomasza Reginka, Feliksa Sołtysiaka, Alfreda Botora, Józefa Wójcika, Mariana Majewskiego, Jana Brandysa, Szczepana Wesołego, Henryka Czornego, Stanisława Cynara, Józefa Myrdę, Alojzego Waleczka, Alberta Stephana, Jana Szymałę, Franciszka Winczowskiego, Ignacego Siwca, Józefa Matuszka i Walerego Jasińskiego.

Projekt zakłada dotarcie do Archiwum Apostolskiego Watykańskiego, archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie, archiwum Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech, archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku oraz archiwum Polonijnego Seminarium Duchownego w Orchard Lake. Wyniki badań opublikowane zostaną w artykułach naukowych i monografii.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2020 – 31.12.2023

W pierwszym roku realizacji badań tematem zajmował się indywidualnie ks. dr hab. Damian Bednarski.

Ku dialogowi (między)kulturowemu. Kształcenie nauczycieli (...) Ku dialogowi (między)kulturowemu. Kształcenie nauczycieli religii

Nazwa zespołu badawczego: Edukacja religijna wobec przemian religijno-kulturowych w Europie

Kierownik: ks. dr hab. Roman Buchta, prof. UŚ

Członkowie zespołu: 

  1. prof. dr hab. Anna Zelma – Wydział Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
  2. ks. prof. dr hab. Wojciech Cichosz – Wydział Teologiczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 

Opis projektu:

Tematyka dialogu kulturowego w dobie dynamicznie rozwijającej się technologii komunikacyjnej wymaga uwagi. Szczególnie jest to ważne w kontekście unifikującej globalizacji, tworzenia się ponadnarodowych struktur, w opozycji do których zachodzą procesy przeciwstawne: akceleracji i fragmentaryzacji życia społecznego, a wszystko to w obrębie społeczeństw wielokulturowych. Tematyka dialogu kulturowego w warunkach komunikacji międzykulturowej zachodzi w oparciu o podstawowe założenia fenomenologicznej koncepcji tożsamości kulturowej. Każda kultura postrzega rzeczywistość w inny, charakterystyczny dla siebie sposób, wykształcając odmienne paradygmaty przekonań, zbiory wartości i postaw, tradycje i zwyczaje. To sprawia, że multikulturalizm, transkulturowość, dialog międzyreligijny, ekumenizm czy też regionalizm dotyczą wszystkich.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2022 – 31.12.2023

Wartość życia ludzkiego u jego kresu Wartość życia ludzkiego u jego kresu

Nazwa zespołu badawczego: Wartość życia ludzkiego u jego kresu

Kierownik: ks. dr Tomasz Gwoździewicz

Członkowie zespołu: 

  1. dr Monika Gwóźdź

Opis projektu:

W ramach realizacji zaproponowanego tematu uwaga zostanie skupiona na interdyscyplinarnym opracowaniu zagadnień związanych z wartością życia ludzkiego ze szczególnym akcentem położonym na jego zakończenie. Wymieniony temat badawczy wydaje się aktualny nie tylko ze względu na swoją uniwersalność, ale obecnie zauważalną praktyczną potrzebę pogłębienia i usystematyzowania wiedzy w wyznaczonym zakresie (godność człowieka, wartość życia ludzkiego, choroba, środki wczesnoporonne, aborcja, eutanazja, kara śmierci, śmierć, szacunek wobec zwłok, pochówek, kary za przerwanie życia). W dobie rozszerzającej swoje wpływy koncepcji antropologicznej jaką stanowi transhumanizm konieczne jest kompleksowe pochylenie się nad wartością życia ludzkiego, a wyraźną potrzebę podjęcia wskazanego tematu ujawniają regularnie podnoszone w debatach społecznych kwestie prawa do przerywania życia ludzkiego w formie aborcji oraz eutanazji.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2022 – 31.12.2023

Kaznodziejstwo internetowe w Polsce 2022/2023 Kaznodziejstwo internetowe w Polsce 2022/2023

Nazwa zespołu badawczego: Kaznodziejstwo internetowe w Polsce 2022/2023

Kierownik: ks. prof. dr hab. Ireneusz Celary

Członkowie zespołu:

dr hab. Grzegorz Łęcicki, prof. UKSW

Opis projektu:

Analiza treści i formy wybranych kazań głoszonych podczas Mszy św. transmitowanych w Internecie na kanale YouTube w roku liturgicznym cyklu C II. Studium z zakresu teologii pastoralnej oraz teologii komunikacji i mediów. Podstawowe założenie: sprawdzenie zgodności postulatów programu duszpasterskiego „Wierzę w Kościół Chrystusowy” z praktyką kaznodziejskiego przepowiadania. Metoda – teolingwistyka medialna; analiza ok. 52-54 homilii niedzielnych + świątecznych. Kryteria główne pastoralne: czy homilia spełnia warunki homilii – czy dotyczy 2/3 czytań z dnia (czy innych perykop), czy są odniesienia do programu duszpasterskiego „Wierzę w Kościół”. Kryteria co do formy medialnej: długość (w przybliżeniu np. do 5 minut, do 10 min, powyżej 10 minut); ton głosu, gestykulacja, figury retoryczne, komunikatywność języka.

.

Okres realizacji projektu:  

01.01.2023 – 31.12.2024

Prawo rzymskie w wybranej literaturze okresu patrystycznego Prawo rzymskie w wybranej literaturze okresu patrystycznego

Nazwa zespołu badawczego: Prawo rzymskie w wybranej literaturze okresu patrystycznego

Kierownik: ks. dr Wojciech Kamczyk

Członkowie zespołu:

ks. dr Andrzej Sacher, Wydział Prawa Kanonicznego, UKSW

Opis projektu:

Chrześcijaństwo pierwszych wieków rozwijało się w świecie cywilizacji rzymskiej, odznaczającej się wysokim stopniem organizacji politycznej, społecznej, ekonomicznej, prawnej, terytorialnej i intelektualnej. Wiele elementów dziedzictwa tej cywilizacji przejęło, w tym elementy kultury prawnej. Podejmowane badania naukowe dotyczyć będą wpływu prawa rzymskiego na kształtowanie się wybranych rozstrzygnięć dyscyplinarnych Kościoła w starożytności i wczesnym średniowieczu, a także obecności niektórych pojęć tegoż prawa w wybranej literaturze patrystycznej.

 

Okres realizacji projektu:

01.01.2023 – 31.12.2023

return to top