2026
„Sekrety Apulii”. Kazimiera Alberti. Wstęp, przypisy, indeksy osobowe oraz indeksy nazw geograficznych: Janina Janas, Mariusz Jochemczyk, Miłosz Piotrowiak. Przekład: Sandra Strugała, Małgorzata Ślarzyńska, tłumaczenie przejrzał Marcin Wyrembelski
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2026. ISBN 978-83-226-4657-1
Książka Kazimiery Alberti stanowi znakomity przykład literatury gatunkowej: to z werwą napisany reportaż podróżny. Sekrety Apulii stanowią drugie ogniwo czteroelementowego cyklu, któremu na imię „Italia nieznana”. I jako takie należy bez wątpienia do światowego dziedzictwa, które możemy oznaczyć etykietą: literatura „Grand Tour”. Pielgrzymki pisarzy do źródeł kultury śródziemnomorskiej stanowiły od wieków element formujący świadomość jednostki oraz decydowały o wyskalowaniu poznawczych horyzontów osoby wybitnej. Jak zauważają włoscy krytycy (tuż po publikacji kolejnych tomów włoskiego cyklu), pisarstwo Alberti sytuuje się po stronie dojrzałej refleksji filozoficznej związanej z określeniem miejsca człowieka postwojennego w kulturze i przestrzeni „zdruzgotanej”. Alberti pozostaje tu w absolutnej europejskiej awangardzie – łącząc medytację nad krajobrazem, obserwację ludzi i obiektów dziedzictwa z refleksją historiozoficzną i poetycką wrażliwością diagnozy. Zbliża się w tym do pomnikowych dokonań np. P. P. Pasoliniego (por. La lunga strada di sabbia) czy G. Piovene.
„Czwarta przyroda Orzegowa: laboratorium artystyczne”. Redakcja: Grzegorz Olszański, Jerzy Kasperek, Marta Tomczok, Paweł Tomczok
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2026. ISBN 978-83-226-4704-2
Tom powstał w ramach projektu poświęconego aktywizacji społeczności lokalnych, zielonej transformacji oraz rozpoznawaniu dziedzictwa antropocenu. Książka łączy obrazy, poezję i wspomnienia mieszkańców Orzegowa. Opowiada o dzielnicy ukształtowanej przez kopalnię „Karol”, koksownię „Gotthard”, przemysłowe zniszczenia i deindustrializację, ale także przez niezwykłą siłę lokalnej wspólnoty, która własną twórczością ocala pamięć o swoim miejscu. W tomie znalazły się m.in. poemat Konrada Ciury „Moja degrengolada”, cykl „Pamiętam”, wspomnienia członków Towarzystwa Przyjaciół Orzegowa oraz historia Orzegowskiej Grupy Twórców Kultury „Czapla”. To wielogłosowa opowieść o pamięci, środowisku, przemianach Śląska i sztuce, która staje się sposobem budowania odporności miejsca na zapomnienie.
„Słowa dla klimatu. Laboratorium nowego języka”. Bartosik Łukasz, Agnieszka Bernaś-Sobieraj, Magdalena Ochwat, Katarzyna Radzikowska, Piotr Skubała
Stowarzyszenie Trenerskie Organizacji Pozarządowych. Warszawa 2026. ISBN 978-83-969330-7-2
„Słowa dla klimatu. Laboratorium nowego języka” to karty edukacyjne i książeczka dla edukatorki_edukatora. Całość opiera się na mieszance uważnej refleksji i kreatywnego eksperymentu. Zestaw jest złożony z dwóch uzupełniających się części: Talia „Słowa dla klimatu” to zbiór pojęć i metafor, które już funkcjonują, ale rzadziej pojawiają się w głównym nurcie. Hasła i pytania do refleksji pozwalają oswoić złożone zjawiska i dostrzec mniej dominujące perspektywy. Talia „Laboratorium nowego języka” to zaproszenie do słowotwórczej zabawy, budowania całkiem nowego słownika i nadawania nazw temu, co dotąd wydawało się niewyobrażalne. Dołączona do kart książeczka zawiera propozycje ćwiczeń – od cichych rozmów po spacery słowotwórcze – i wskazówki metodyczne.
„Bądź na B1! Trening czyni mistrza. Nowy zbiór zadań z języka polskiego dla poziomu B1”. Wioletta Hajduk-Gawron, Magdalena Krzyżostaniak, Agnieszka Madeja
Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas. Kraków 2026. ISBN 978-83-242-4175-0
Formuły testów i egzaminów ciągle się zmieniają. Jest jednak dokument, do którego odwołują się wszystkie oficjalne testy i którego ustalenia respektują – to Europejski System Opisu Kształcenia Językowego. Kiedy pracowałyśmy nad zbiorem zadań Bądź na B1! Trening czyni mistrza. Nowy zbiór zadań z języka polskiego dla poziomu B1, brałyśmy pod uwagę przede wszystkim zapisy tego dokumentu – również jego najnowszej, nieprzetłumaczonej jeszcze na polski wersji: Council of Europe (2020), Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume, Council of Europe Publishing, Strasbourg. W naszej książce starałyśmy się zaproponować jak najwięcej typów zadań. Część z nich możesz znaleźć w aktualnie obowiązujących modelach testów, a inne są nową propozycją, zgodną z kierunkiem zmian sygnalizowanych przez wyżej wymienione dokumenty. Formuła testów może się zmieniać, ale opis kompetencji, czyli tego, co potrafisz zrobić w danym języku na określonym poziomie, pozostaje bez zmian. Dlatego jesteśmy przekonane, że zaproponowane przez nas ćwiczenia pomogą Ci przygotować się przede wszystkim do codziennej komunikacji w języku polskim, ale – jeżeli będzie taka potrzeba – również do każdego rodzaju egzaminu czy testu na poziomie B1.
„Ćwiczenia z wyobraźni teologicznej”. Ryszard Koziołek
Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2026. ISBN 978-83-8396-300-6
Nie pamiętam, kiedy po raz pierwszy wyruszyłem, aby uprawiać kłusownictwo na terytorium teologii. A może zawsze tam byłem, jak każdy, kto karmił się od dzieciństwa opowieściami biblijnymi, pieśniami, modlitwami, obrazami, a wszystkie one dotyczyły „istot, które są zawsze. Są, bo są. Wyobrazić sobie po prostu nie mogłem ani [takiej istoty] początku, ani też jej końca. […] Należała do nas, a my do niej, ani my od niej, ani ona od nas nie mogła się odłączyć” (wierzcie czy nie, ale to Maria Konopnicka w Naszej szkapie). Wobec przestrzeni, która nieuchronnie otwierała się tu przed umysłem, wyobraźnia stawała się niezbędna. A tę najlepiej pobudzała literatura. Podziwiana, a później studiowana i badana, okazywała się robić to samo, co umysł nastolatka rozczarowanego abstrakcją dogmatów i monotonią liturgii – konkurować z teologią. To był przez wieki inspirujący spór, który przynosił owoce obu stronom. Ale na naszych oczach przechodzi właśnie do archiwum. Obawiam się, że bez heretyckiej mocy literatury, która przez wieki ożywiała przesłanie ewangeliczne, przyjdzie czas amnezji czy też „erozji wyobraźni religijnej” – jak to nazywał Czesław Miłosz.
Zebrane w tej książce eseje to efekt wieloletniej, osobistej spłaty długu, jaki moja wyobraźnia zaciągnęła w spekulującej teologicznie literaturze. Ale jest to również nostalgiczny protest przeciw wymieraniu języków Księgi, które przez wieki współtworzyły wielkie literackie dzieła.
Autor
„Myślenie (z) przyrodą”. Anna Kopaczewska, Agnieszka Kozłowska, Magdalena Ochwat
Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach. Katowice 2026. ISBN 978-83-68440-21-8
Publikacja, którą oddajemy w Wasze ręce, została zaprojektowana jako proces przejścia od diagnozy edukacji terenowej do jej praktykowania, od rozpoznania barier wychodzenia poza mury szkoły do zaproponowania konkretnych narzędzi i rozwiązań metodycznych. Struktura książki nie jest przypadkowa — wynika z przekonania, że odpowiedzialne projektowanie działań edukacyjnych musi być poprzedzone uważnym wsłuchaniem się w potrzeby osób, które tę edukację realizują na co dzień. W pierwszej części przedstawiamy wyniki badań dotyczących edukacji prowadzonej poza murami szkoły. Interesowało nas, jak nauczycielki i nauczyciele postrzegają edukację terenową, jakie widzą w niej możliwości, ale też jakie bariery i obawy ją ograniczają. Zebrany materiał pokazuje, że choć świadomość znaczenia kontaktu z przyrodą oraz edukacji środowiskowej jest wysoka, to w praktyce realizacja zajęć terenowych bywa utrudniona przez brak czasu, wsparcia instytucjonalnego, odpowiedniej infrastruktury czy gotowych, przetestowanych narzędzi dydaktycznych. Druga część publikacji stanowi odpowiedź na zdiagnozowane potrzeby w obszarze edukacji terenowej. Proponujemy narzędzia i metody, które mogą wspierać w prowadzeniu edukacji terenowej – zarówno w przestrzeniach przyrodniczych, jak i w środowiskach miejskich czy postindustrialnych. Prezentujemy praktykę kąpieli leśnych jako przykład pracy opartej na uważności, spowolnieniu i wielozmysłowym doświadczaniu. Pokazujemy również autorskie narzędzie – karty do rozmowy z rzeką – które umożliwiają inicjowanie relacyjnych, międzygatunkowych spotkań w przestrzeni miejskiej. Publikacja ta jest zaproszeniem do zmiany perspektywy – do myślenia o edukacji jako procesie, który może i powinien wykraczać poza mury instytucji.
„Wierz i czytaj: rozmowy o literaturze i wierze”. Ryszard Koziołek, Roman Bielecki OP
Wydawnictwo W Drodze. Poznań 2026. ISBN 978-83-7906-954-5
Jedyna książka, w której Święci Piotr i Paweł spotykają się z Victorem Frankensteinem, a Adam i Ewa z Wilhelmem z Baskerville. Literacka podróż od stalinowskiej Moskwy po amerykańskie Południe czasów Wielkiego Kryzysu, od płonącego Rzymu i prześladowań chrześcijan po ogarnięty dżumą Oran. Klasyka literatury na nowo odczytana w rozmowach profesora Ryszarda Koziołka i dominikanina Romana Bieleckiego, którzy w znanych historiach szukają nieoczywistych inspiracji teologicznych i pokazują, że literatura może być narzędziem do obsługi duszy.
Pomysł na rozmowy zebrane w tej książce zrodził się z wielkiej pasji autorów do literatury i próby spojrzenia na nią przez pryzmat tego, co fundamentalne i uniwersalne.
Rozmowom prof. Koziołka i o. Bieleckiego towarzyszyło przekonanie, że autentyczna sztuka nie musi wyrażać się w formach wyłącznie religijnych. Może jednak łączyć element pokrewieństwa ze światem wiary, również w sytuacjach głębokiego rozłamu między codziennym doświadczeniem, a prawdą teologii.
Autorzy Wierz i czytaj stawiają pytania (udzielając na nie od razu odpowiedzi) o to, do jakiego stopnia można żyć w pokoju ze sobą po popełnieniu określonych czynów? Jakie mechanizmy kierują człowiekiem przy wyborze dobra i zła? Jak czytać literaturę, odnajdując w niej ziarna Pisma Świętego i tezy świętych? Co można zyskać dzięki twórczości pisarzy i poetów? W jaki sposób odnaleźć i wydobyć to, co najgłębiej ukryte w człowieku? Czemu służą lektury mówiące o różnego rodzaju okrucieństwach (w tym chrześcijańskich), kruchości egzystencji, słabości człowieka? Co to znaczy stać się jak dziecko?… I wiele, wiele innych.
Stefan Grabiński: „Problemat Czelawy”. Edycja dla średnio zaawansowanych (poziom B1 / B2). Zaadaptowała i opracowała Wioletta Hajduk-Gawron
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2026. ISBN 978-83-226-4644-1 Seria: Czytaj po polsku: materiały pomocnicze do nauki języka polskiego jako obcego. T. 19
Problemat Czelawy S. Grabińskiego – nowela z gatunku fantastyki grozy z 1920 roku, wydana w zbiorze nowel Szalony pątnik. To historia braci syjamskich, którzy operacyjnie rozłączeni żyli na przemian – jeden w nocy, drugi w dzień, bo mieli tylko jedną duszę. Natura tej duszy zależała od cielesnych uwarunkowań: w jednym ciele przemawiała inteligencja psychologa – profesora Czelawy, a w drugim ciele była brutalnym opryszkiem – Stachurem. Psycholog wieczorem zapadał w kataleptyczny sen, a wtedy z jego pracowni wychodził Stachur. Naukowiec na swoich wykładach wykorzystywał nocne doświadczenia Stachura do zilustrowania pewnych teorii na temat zwyrodniałych zachowań człowieka. Cała historia jest opowiedziana przez byłego studenta profesora, prowadzącego prywatny gabinet psychologiczny, do którego przychodzi żona Czelawy, pani Wanda, podejrzewająca się o halucynacje. Młody doktor podejmuje się śledztwa i pomaga w rozwiązaniu problemu pani Wandy. Koncept fabuły noweli Problemat Czelawy koresponduje z tematem ikonicznego tekstu z literatury anglosaskiej Roberta Stevensona Doktor Jekyll i pan Hyde (The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde, 1886), choć prawdopodobnie Grabiński nie znał tej historii. W 1985 roku na podstawie opowiadania został nakręcony film Problemat profesora Czelawy (reż. Zygmunt Lech). Opracowanie wpisuje się w ideę serii „Czytaj po polsku”, tekst noweli został zaadaptowany do poziomu językowego B1/B2 oraz zaopatrzony w ćwiczenia doskonalące kompetencje językowe oraz kulturowe.
„Pozytywiści i choroby”. Redakcja: Tadeusz Bujnicki, Ireneusz Gielata, Agnieszka Kuniczuk
Seria: Ars medica ac humanitas. Wydawnictwo Fundacja Terytoria Książki. Gdańsk 2026. ISBN: 978-83-7908-293-3
Sprawy zdrowia, higieny, zwalczania chorób i epidemii były dla pozytywistów kluczowe. Według ich przekonania postęp cywilizacyjny zakłada nie tylko wykształcenie, ale i zdrowie całego społeczeństwa. I to niezależnie od jego rozwarstwienia. Dlatego problemy chorób i ich leczenia mieszczą się w założeniach pracy u podstaw. Obecność tematów maladycznych nie dziwi więc w publicystyce pozytywistów. Zastanawiać może natomiast zasadnicza przemiana w wyborze bohaterów i głównych postaci w ówczesnej prozie. Lekarz, obok inżyniera, to nowa i z reguły pozytywna kreacja literacka.
W okresie pozytywistycznym kategoria choroby mieści w sobie nie tylko zagadnienia biograficzne, ale również artystyczne, publicystyczne oraz światopoglądowe – wszystkim tym aspektom poświęcona jest ta książka.
„Zadziwienie i interpretacja, czyli literatury uczymy się ciągle. Ze Stanisławem Lemem rozmawia Mateusz Nowak”. Redakcja i opracowanie naukowe: Piotr Gorliński-Kucik i Paweł Jędrzejko, przedmowa: Stanisław Bereś.
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2026. ISBN 978-83-226-4508-6
Zadziwienie i interpretacja, czyli literatury uczymy się ciągle to zbiór rozmów, które Mateusz Nowak przeprowadził ze Stanisławem Lemem w latach 1992–2004 – prawdopodobnie jedna z ostatnich premierowych książek pisarza. Część wywiadów ukazała się wcześniej w prasie, trzonem tomu jest jednak dotąd niepublikowana rozmowa Stanisław Lem jako znawca literatury. Książka ukazuje pisarza swobodnego, bezkompromisowego w ocenach, sięgającego do przeszłości, a zarazem przenikliwie komentującego współczesność – literaturę, politykę, technologię. Starannie opracowana krytycznie przez Piotra Gorlińskiego-Kucika i Pawła Jędrzejkę oraz opatrzona wstępem wybitnego lemologa Stanisława Beresia stanowi wyjątkowe świadectwo intelektualne ostatnich spotkań Nowaka z autorem Solaris w zaciszu jego krakowskiego gabinetu.
