publikacje 2023
Monika Białek, Dariusz Rott: Radio zmieni ciężar gatunkowy człowieka: o audycjach radiowych Starego Doktora – Janusza Korczaka
Wydawnictwo Naukowe Instytut Kultury Regionalnej i Badań Literackich im. Franciszka Karpińskiego, Siedlce 2023. ISBN 978-83-66597-81-5, ss. 113.
Autorzy próbują „ocalić od zapomnienia” mało znany obszar działalności pedagoga – dziennikarstwo i felietonistykę radiową i jego dokonania, uznawane za arcydzieła narracji radiofonicznej.
Felietony Korczaka zasługiwały na refleksję badawczą nie tylko ze względu na dokonania pisarza i kontekst historyczny, ale też dlatego, że powstawały w czasach rozkwitu polskiej radiofonii, gdy radio było medium dominującym, gdy kształtowały się radiowe formy językowe, realizacje gatunkowe i modele komunikacyjne.
Monografia M. Białek i D. Rotta to interesujące przedsięwzięcie, wypełniające lukę w dotychczasowych badaniach. (z recenzji prof. dr hab. Barbary Bogołębskiej – prof. em. Uniwersytetu Łódzkiego).
Opracowanie: Jerzy Axer, Ryszard Koziołek, wstęp Tadeusz Bujnicki; Henryk Sienkiewicz: Ogniem i mieczem
Wydawnictwo Ossolineum. Wrocław 2023. ISBN: 978-83-66257-48-1, ss. CCXXIIV + 1086.
Autorzy omówienia poza analizą samego dzieła przybliżyli tło historyczne, nie unikając przy tym tematu napiętych relacji między poszczególnymi grupami etnicznymi na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. We Wstępie czytamy: Powstanie Chmielnickiego w Sienkiewiczowskim ujęciu to dramat dziejowy o konsekwencjach sięgających w daleką przyszłość. Wojna staje się bratobójczą walką, w której występują przeciwko sobie także Rusini. Motyw rozdarcia wewnątrz wspólnoty narodowej, którą w mniejszym stopniu dzieli położenie socjalne czy wyznawana religia, a w większym – stosunek do trwałości „wielkiej” Rzeczypospolitej, wielokrotnie powraca w powieści.
przekład i opracowanie: Marian Kisiel; Lew Karsawin: Poemat o śmierci
Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”. Katowice 2023. ISBN: 978-83-8183-177-2, ss. 128
Lew Karsawin (1882–1952) to jeden z najwybitniejszych filozofów i metafizyków rosyjskich Srebrnego Wieku. Po rewolucji bolszewickiej wywieziony z Rosji sowieckiej na tzw. „statku filozofów”, znalazł schronienie na Litwie. Po aneksji Litwy przez ZSRR, pozbawiony możliwości pracy na uniwersytecie, oskarżony o zdradę, został zagłodzony w stalinowskim łagrze. Poemat o śmierci uważany jest za dzieło wielkiej rangi, nie tylko jako utwór filozoficzny, ale także jako literacki esej. Stawiany jest obok innego dzieła Karsawina – Noctes Petropolitanes. Tekst napisany osobniczym idiolektem, jest przykładem realizacji eseistyki Srebrnego Wieku, samo dzieło zaś dopełnieniem rozważań na temat śmierci, jakie czynili współcześni Karsawinowi – Mikołaj Bierdiajew, Wasilij Rozanow, Władimir Sołowjow czy Lew Szestow.
Joanna Kisiel: Szymborska po Pawlikowskiej. Dialogi mimowolne
Wydawnictwo Naukowe Śląsk. Katowice 2023. ISBN: 978-83-8183-181-9, ss. 70.
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Wisława Szymborska – dwie najbardziej wpływowe poetki XX wieku – nie stały się jak dotąd bohaterkami studium porównawczego. Ta publikacja zaprasza do analizy i interpretacji wybranych wierszy obu autorek w poszukiwaniu miejsc wspólnych, wzajemnie z sobą korespondujących, podejmujących także najczęściej niezamierzony i zazwyczaj nieoczywisty dialog. Porównaniu warto poddać nade wszystko dwa projekty kobiecego odczuwania i uwarunkowania odmienności portretów kobiecych w twórczości obu poetek. Ich zupełnie różne poetyki i odległe od siebie poetyckie wrażliwości na pewnym poziomie lektury okazują się zaskakująco zbieżne. W lekturze porównawczej szczególnie ważne stają się zarówno miejsca wyraźnie polemiczne (np. Album Szymborskiej), jak i zdarzenia wyjątkowej bliskości głosu (np. Przy winie Szymborskiej). Obydwie autorki pozostają jednak – nade wszystko – głęboko zanurzone w egzystencji, twórczo zdziwione jednoczesną niezwykłością i zwyczajnością istnienia i – co istotne – na różne sposoby badają napięcie między możliwością literackiego kostiumu i imperatywem prostoty w poszukiwaniu nienazwanej/nienazywalnej prawdy ludzkich uczuć.
Ryszard Koziołek: Czytać, dużo czytać
Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2023. ISBN: 978-83-8191-642-4, ss. 256.
Rzecz, która nie przestaje zachwycać, to skromne piękno zadrukowanej strony. Książka wydaje się najbardziej ubogą ze sztuk. Fotografia, film, malarstwo, muzyka dysponują nieskończenie bardziej sugestywnymi środkami przedstawiania świata. A literatura? Czarne znaczki na papierze. Ale kiedy wpuścić je w nasze umysły, potrafią tam dokonać cudów. Pracują w naszych głowach najskuteczniej i najciekawiej ze wszystkich znaków, jakimi opisujemy świat – przekonuje w nowym tomie esejów Ryszard Koziołek. Odkrywa w nim przed czytelnikami transformującą moc literatury, która pozwala nam budować i wzbogacać nie tylko nasz własny świat, ale też kształtować mądre, dojrzałe społeczeństwo. Ta polityczna moc literatury – budowanie wspólnoty, otwieranie przestrzeni dyskusji, łączenie doświadczeń – jest dla niego równie ważna, jak jej działanie na wyobraźnię. Na nowo więc opowiada nam o tym, na czym polega kunszt powieściowy Tokarczuk i Pilcha, dlaczego Harry Potter pozwala nam wrócić do dzieciństwa i napełnić świat zasadami moralnymi, a wreszcie jak za pomocą literatury rozmawiać o tym, co politycznie niepoprawne.
Mariusz Jochemczyk, Józef Olejniczak, Miłosz Piotrowiak: Myśleć Kafką. Teksty i konteksty.
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2023. ISBN:978-83-226-4302-0, ss. 266.
Kafki i jego dzieła nie da się interpretować w jednoznaczny sposób, nie da się jego tekstów przyporządkować do któregokolwiek z nurtów literatury (czy szerzej – sztuki) nowoczesnej. Taka jednoznaczna interpretacja oraz ścisłe przyporządkowanie byłyby unieruchomieniem potencji i dynamiki ciągle w tym dziele tkwiących. Stałby się Kafka wtedy jeszcze jednym zasuszonym motylem na szpilce w szklanej gablocie kolekcjonera motylich trupów. Zafascynowanego, to prawda, światem natury i biegającego po łąkach z siatką… Tego chcieliśmy w szkicach zebranych w niniejszej książce uniknąć. Czy się udało? Esej jest przybliżaniem się, „krążeniem wokół”, jest świadectwem podejmowania prób przybliżania się, także prób oswajania. Ruch myśli odbywa się tu zasadniczo w ramach dwóch odrębnych obiegów intelektualnych. Tom stanowi bowiem całość dwudzielną – łączącą szczegółowy ogląd wybranych utworów Franza Kafki (ujęcie interpretacyjne) z szerokim przeglądem tematów kontekstowych (doświadczenie somatyczne, pacyfizm i stosunek do wojny, transformacje, przepływy-wpływy, metamorfozy, aporie, paradoksy współczesnej wiedzy itd.).
Przeł: Marian Kisiel; Lew Tołstoj: O miłości i śmierci
Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”. Katowice 2023. ISBN: 978-83-8183-164-2, ss. 64
Myśli Lwa Tołstoja (i innych autorów) zostały zaczerpnięte z jego notatników. Nie sposób powiedzieć, aby miały one jakiś swój kanoniczny kształt. Spotykamy je w rozmaitych wariantach, w stale zmienianych zapiskach, czynionych regularnie i z wytrwałością, a później zamkniętych w kompilacjach, które przybrały następujące tytuły: Na każdy dzień, Krąg lektur, Droga życia (to najważniejszy zbiór owych notatek z różnych miejsc). Czytelnik może przeczytać te myśli — w różnych układach — w najpełniejszym, dziewięćdziesięciotomowym rosyjskim wydaniu pism Lwa Tołstoja (1935–1958), w tomach 41–42 (Krąg lektur), 43–44 (Na każdy
dzień), 45 (Droga życia).
dzień), 45 (Droga życia).
