publikacje 2024
Grażyna Maroszczuk: Rozmowy z pisarzem. Tematy, konteksty, alternacje
Wydawnictwo Naukowe Śląsk. Katowice 2024. ISBN: 978-83-8183-222-9 . Seria: Spotkania z Literaturą. Seria nowa, 4
Od czasów Platona ranga dialogu i różnorodnych, współczesnych form aktywności komunikacyjnych człowieka zachęca do interpretacji, przyczyniając się do popularności medialnych, dwuautorskich przedsięwzięć takich, jak: „wywiady-rzeki”, „rozmowy z… pisarzami” i „pamiętniki mówione”. Amplituda czytelniczego zainteresowania „książkami złożonymi z rozmów” jest chwiejna. Niezmiennie ciekawy pozostaje jednak potencjał kreacyjny prezentowanych w książce spotkań z Kazimierzem Braunem, Andrzejem Stasiukiem i Wiesławem Myśliwskim.
opracowanie: Dariusz Pawelec; Witold Wirpsza: Morderca i inne opowiadania
Instytut Mikołowski. Mikołów 2024. ISBN 978-83-65250-89-6. Seria: Biblioteka Arkadii – Pisma katastroficznego, nr 230.
Z bogatej i wielowymiarowej twórczości Witolda Wirpszy najsłabiej pamiętamy dziś chyba jego opowiadania – niesłusznie, gdyż są to teksty dorównujące poziomem jego powieściom, a w niektórych wypadkach nawet je przewyższające. Przed podjęciem ostatecznej decyzji o emigracji zdołał Wirpsza opublikować w kraju dwa tomy krótkich form narracyjnych: zbiór Stary tramwaj i inne opowiadania (1955) oraz książkę Morderca (1966). Zwłaszcza prozy z tego drugiego zbioru cechują się wysokimi walorami artystycznymi i inwencyjnym potraktowaniem pozornie konwencjonalnej, ponadczasowej tematyki, co czyni je atrakcyjnymi także dla współczesnego czytelnika. Wskazałbym tu zwłaszcza na otwierające tę publikację doskonałe Dziecko, które jawi się dziś jako tekst fascynujący i zdecydowanie wyprzedzający czas swego powstania. Niektóre opowiadania Wirpszy – w tym groteskowy, uniwersalny w swej wymowie Pojedynek – nie były do tej pory przedrukowywane ani wznawiane; rozproszone po numerach czasopism wydawanych w Paryżu („Kultura”), Londynie („Wiadomości”) czy Berlinie („Archipelag”) pozostają szerzej nieznane. Do innych, jakiś czas temu przypomnianych – myślę tu o apokryficznym Na piasku i satyrycznym Grzybie – z całą pewnością wciąż warto wracać. Z kolei z nowelą Pierwszy krok na parterze i z obecnymi dotąd jedynie w literaturoznawczym obiegu autobiograficznymi Zapiskami datowanymi, bez porządku w nowym wydawnictwie można zetknąć się po raz pierwszy (Piotr Bogalecki).
opracowanie: Marian Kisiel; Arnold Słucki: Poezje zebrane
Tom I: 1956-1966. ISBN 978-83-65250-85-8. Seria: Biblioteka Arkadii – Pisma katastroficznego, nr 228. Tom II: 1966-1972. ISBN 978-83-65250-86-5. Seria: Biblioteka Arkadii – Pisma katastroficznego, nr 229. Instytut Mikołowski. Mikołów 2024.
Nakładem Instytutu Mikołowskiego ukazały się dwa tomy „Poezji zebranych” Arnolda Słuckiego, które opracował oraz opatrzył wstępem i notą edytorską prof. dr hab. Marian Kisiel. To pierwsza tego typu edycja utworów zapomnianego dzisiaj poety, aktywnie uczestniczącego w życiu literackim kraju do roku 1968. Słucki urodził się w roku 1920 w rodzinie żydowskiej. Po emigracji do Izraela (1968-70) zamieszkał w Berlinie Zachodnim, gdzie zmarł w roku 1972. Jego poezja, osadzona w kulturze żydowskiej, ma charakter hermetyczny, pełna jest ciemnych wizji i szyfrów. „Czytana po latach – pisze Marian Kisiel – w swoim kształcie intelektualnym, poezja Arnolda Słuckiego prowokuje do intelektualnych rozmyślań, ale także do pytań o sens wiersza, sposób wersyfikacji, relację miedzy językiem mówionym a językiem kultury. Czytelnik poszukujący odpowiedzi na trudne pytania spotka się tu z wieloma zagadkami, których być może nawet nie rozwikła”.
opracowanie Dariusz Rott, Tadeusz Serocki, Tadeusz Grajpel Vetter Daniel: Islandia albo krótkie opisanie wyspy Islandyji
Muzeum Badań Polarnych. Puławy 2024. ISBN 978-83-960827-0-4, s. 93.
Muzeum Badań Polarnych w Puławach opublikowało bibliofilską, limitowaną edycję utworu Daniela Vettera pt. Islandia albo Krótkie opisanie wyspy Islandyji (pierwodruk wydano w Lesznie w 1638 r.). Edycja obejmuje faksymile pierwodruku, transkrypcję i komentarz autorstwa prof. Dariusza Rotta z Instytutu Polonistyki Uniwersyetu Śląskiego oraz tekę zawierającą 27 drzeworytów z dzieła Olausa Magnusa Dzieje ludów północy (1555 r.) przygotowane przez drzeworytnika Tadeusza Grajpela, prowadzącego Pracownię Badań i Edukacji Historycznej. Całość bibliofilskiego wydania opracował poligraf i wydawca Tadeusz Serocki, współtwórca Wydawnictwa „Bernardinum”, który m.in. brał udział w opracowaniu faksymile pelplińskiej Biblii Gutenberga oraz faksymilowych edycji dzieł Mikołaja Kopernika. Publikacja została dedykowana inicjatorowi, założycielowi i pierwszemu dyrektorowi Muzeum Badań Polarnych w Puławach dr. Andrzejowi Piotrowskiemu (zm. 2022), a ukazała się dzięki wsparciu Ambasady Islandii w Polsce.
Ze wstępu:
Istotą obecnej propozycji edytorskiej jest wydanie tego starodruku w wyjątkowej, unikatowej, limitowanej wersji bibliofilskiej. Ponowna edycja pozwala nam dziś uświadomić sobie, jaka wiedza geograficzna o Islandii była znana w Polsce już kilkaset lat temu i co ważne, w języku polskim, czyli jako wydanie dostępne dla sporej rzeszy ówczesnych czytelników. Tekst nie jest obszerny, liczy bo wiem 28 kart, ale zwięźle — w nowoczesnym, jak na siedemnaste stulecie, układzie tematycznym — opisuje obyczaje, religię, życie codzienne, sposób zdobywania pożywienia, florę i faunę, w tym zwierzęta morskie, wyjątkowy klimat, również zadziwiające dla przybysza zjawiska jak wulkany i gejzery. W oryginale nie ma ilustracji, a materiał graficzny jest bardzo skromny. Nowatorskim założeniem przy ponownym wydaniu tekstu Vettera jest uzupełnienie go częścią ikonograficzną. Źródłem ilustracji jest niezwykle popularne przez kilkaset lat, od pierwszego wydania w roku 1555, dzieło wybitnego uczonego Olausa Magnusa Dzieje ludów północy […] Idea wydania polega na stworzeniu unikatowej edycji — cymelium w podziale na trzy części, czyli osobno oprawiony tekst, faksymile oryginału oraz teka z grafikami odbitymi na czerpanym papierze. Ważna jest oczywiście translacja oryginału i przypisy, jak również w stosownych miejscach tekstu odnośniki do konkretnych drzeworytów.
Adam Regiewicz, Dariusz Rott: Filolog na pięciolinii. Dwugłos polonistyczny
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Jana Długosza. Częstochowa 2024. ISBN:978-83-67984-07-2, ss. 198. Seria: Głośne Pióra
Proponowany w książce dwugłos nie jest bynajmniej eseistycznym potpourri, ale dyskursem polifonicznym, w którym dwie niezależne linie interpretacyjne stykają się w wielu miejscach i budują wspólną harmonię. Obaj autorzy spotykają się w sposobie czytania wydarzeń muzycznych jako osobistego do świadczenia. Przyjęta przez nich antropologiczna zasada doświadczenia daje niezwykle ważną, bo osobistą, perspektywę lektury. Stoi za nią także duch komparatystyki – każda ze stron ma możliwość wypowiedzenia swoich racji. Chociaż obaj autorzy są […] specjalistami w zakresie literatury dawnej, pozwalają wybrzmieć swoim muzycznym fascynacjom, dać im dojść do głosu. Literatura i muzyka przenikają się na kartach tej książki. Obie są ważne. Bez obu trudno wyobrazić sobie współczesną refleksję humanistyczną. Bez którejkolwiek z nich nie byłoby tej książki” – Fragment Intro
Magdalena Bąk: Romantyczni wojażerowie. Mickiewicza i Słowackiego listy z/o podróży
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2024. ISBN: 978-83-226-4377-8, ss. 317.
Celem książki jest przeanalizowanie wyłaniających się z korespondencji Mickiewicza i Słowackiego oryginalnych poglądów na istotę i wartość podróżowania. Wiek XIX, który można bez ryzyka przesady, nazwać wiekiem podróży, która staje się w tym czasie potrzebą, modą, a nawet przymusem, wykształcił wiele rodzajów podróżowania i różne typy podróżników, z których wielu utrwaliło swoje przeżycia w popularnym gatunku podróży. Mickiewicz i Słowacki swoje refleksje teoretyczne – pozwalające na rekonstrukcję ich stosunku do tego fenomenu epoki – zawarli przede wszystkim w korespondencji, która jest w tej książce poddawana interpretacji z wykorzystaniem narzędzi z zakresu travel writing studies.
Marian Kisiel: Mały cmentarz
Instytut Mikołowski. Mikołów 2024. ISBN: 978-83-65250-65-0, ss. 142.
Mały cmentarz jest dziennikiem czasu pandemii. Zawiera zapiski, wspomnienia, fragmenty tłumaczeń, wypisy z lektur, komentarze, aforyzmy, nekrologi i inne formy fragmentaryczne, „grobki myśli”, jak nazywa je autor, układające się w osobisty diariusz z okresu pomiędzy styczniem 2020 a lipcem 2022.
„Jestem płaczką, czy korespondentem działu obituariów?” – zapytuje autor w jednej z refleksji nad postacią gatunkową swojego dzieła, które w początkowym zamyśle nie miało być wcale dziennikiem.
