prof. dr hab. Aleksandra Niewiara
https://orcid.org/0000-0002-5230-8547
Zainteresowania badawcze:
Aleksandra Niewiara jest prof. dr. hab. nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa i magistrem filologii polskiej. Zajmuje się lingwistyką kulturową i kognitywną, językoznawstwem historycznym i porównawczym, aksjologią lingwistyczną, zagadnieniami pamięci i tożsamości zbiorowej. Trzon jej badań stanowi opis przekształceń polskich stereotypów narodowych. Jest autorką kilku monografii i licznych artykułów z tej dziedziny przygotowanych m.in. w ramach międzynarodowych projektów badawczych: „Wzajemne uprzedzenia między Polakami i Rosjanami” (Polski Instytut Spraw Międzynarodowych), „Imagining the Turk” (Uniwersytet w Lubljanie) i własnego projektu (Narodowy Program Rozwoju Humanistyki) pt. „Opis stereotypów narodowych jako kategorii pamięci kolektywnej w dyskursie tożsamościowym Polaków”. Za pracę naukową otrzymała kilka nagród Rektora Uniwersytetu Śląskiego oraz dwie nagrody Ministra do spraw szkolnictwa wyższego: w 1997 r. – nagrodę zbiorową za udział w ogólnopolskim grancie KBN „Język polski w czasie II wojny światowej” (kierownik grantu: prof. Irena Bajerowa) oraz w 2022 r. – nagrodę indywidualną za prace z zakresu imagologii i pamięci zbiorowej.
Jest członkiem Komitetu Językoznawstwa i Komitetu Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, członkiem Komisji Etnolingwistycznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, współpracownikiem Komisji Etyki Słowa przy Polskiej Akademii Umiejętności.
Monografie:
- Wyobrażenia o narodach w pamiętnikach i dziennikach z XVI-XIX wieku. Katowice 2000: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego; handle.net/20.500.12128/33921
- Moskwicin –Moskal – Rosjanin w dokumentach prywatnych. Portret. Łódź 2006: Ibidem.
- Kształty polskiej tożsamości. Potoczny dyskurs narodowy w perspektywie etnolingwistycznej (XVI-XX wiek). Katowice 2009: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego; handle.net/20.500.12128/3919
- Imagologia – pamięć zbiorowa – umysł i kultura. Katowice 2019: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego; – handle.net/20.500.12128/20578
- My i Inni – ewolucja wyobrażeń. Polski dyskurs prasowy w świetle imagologii i pamięci zbiorowej. Katowice 2020: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego; handle.net/20.500.12128/22814
Wybrane artykuły:
- Trójwymiarowa etniczna mapa Mińszczyzny w antroponimach literackich Sergiusza Piaseckiego, „Ling Varia” 2025, nr 2 (40), s. 293–307; https://journals.akademicka.pl/lv/pl/article/view/6325/6369
- „Niebezpieczne sensy”. Badania dyskursu epok dawnych w kontekście teorii poznania kulturowego. Z problematyki źródeł i metod. „Język Polski” 2023, CIII nr 4, s. 65-76; https://jezyk-polski.pl/index.php/jp/article/view/247
- Dziedzictwo dyskursu okresu transformacji w polszczyźnie jako dokument doświadczeń i kształtowania się postaw społecznych, „Roczniki Humanistyczne” 2023, LXXI, z. 7 , s. 21-33; https://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rh/article/view/166
- Wesół był Polak. Z rozważań nad pojęciami kluczowymi kultury polskiej. Antonimia i pojęcia spolaryzowane. W: Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy. Red. M. Pastuch, M. Siuciak. Katowice 2018. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 703–713; handle.net/20.500.12128/16914
- Słowa klucze kultury jako nazwy pojęć wyrazistych o wysokim stopniu utrwalenia a zagadnienia synonimii leksykalnej, „LingVaria” 1 (2017), s. 233-252; handle.net/20.500.12128/18728
- Od polskich słów do polskich zdań. W poszukiwaniu słów kluczy do polskiej kultury. „Forum Lingwistyczne” 2014, nr 1, s. 65-75; handle.net/20.500.12128/1809
- Wody płyną. Piję wodę. Pierwotne i prototypowe konceptualizacje rzeki w językach indoeuropejskich. W: Urzeczenie : locje literatury i wyobraźni, red. M. Jochemczyk, M. Piotrowiak. Katowice 2013, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 15–42; handle.net/20.500.12128/2877
