Nakładem Wydawnictwa Śląsk ukazały się kolejne tytuły w serii Spotkania z Literaturą. Seria Nowa. Redaktorką serii katowickiego oddziału Komisji Historycznoliterackiej Polskiej Akademii Nauk jest dr hab. Joanna Kisiel, prof. UŚ.
Łukasz Górnicki, jeden z najwybitniejszych pisarzy renesansowych i twórca wzoru klasycznej prozy w języku polskim, za życia oddał drukarskiej prasie tylko część napisanych przez siebie dzieł. Opublikowanie po jego śmierci pozostałych w rękopisie utworów można łączyć z „sensacyjnymi” losami jego traktatu politycznego pt. Rozmowa Polaka z Włochem, który padł łupem literackiego złodzieja w marcu 1616 roku. W sierpniu tegoż roku synowie pisarza, Jan i Łukasz, ujawnili dokonanie plagiatu przez szlachcica z ziemi przemyskiej, wydając traktat w wersji poprawionej przez ojca.
Należy przypuszczać, iż przedsięwzięta przez braci edytorska aktywność w obronie praw autorskich rodzica, zaowocowała wznowieniem i wydobyciem z manuskryptów innych dzieł Górnickiego, za co największą zasługę należy przypisać Łukaszowi – synowi. Choć potomek renesansowego pisarza przejawiał ambicje literackie, to jednak w pamięci potomności zapisał się jako wydawca dzieł rodzica. I właśnie w tej roli podzielił jego los, stając się ofiarą literackiego złodzieja…
Dorobek literacki Wojciecha Albińskiego (1935–2015) jest objętościowo skromny. Składa się nań sześć książek wypełnionych krótkimi opowiadaniami. Większość z nich dotyczy spraw afrykańskich – fenomenów, które zaistniały w Republice Południowej Afryki i Botswanie na przełomie XX wieku i kolejnego stulecia, choć autor nie stronił od przedstawiania rzeczywistości bardziej odległej. Chodzi o sprawy – warto podkreślić – jakie wydarzyły się między ludźmi; pisarza interesowały doświadczenia egzystencjalne, zwłaszcza te, które pozwoliły mu zapytać o kondycję człowieka. To nieledwie „personalistyczne”, skupione na problematyce moralnej spojrzenie przesądza o oryginalności prozy Albińskiego. Ponadto pisarzowi zależało na uchwyceniu południowoafrykańskiej codzienności/zwyczajności – poza jakąkolwiek egzotyką, bez dwuznacznych ekscytacji odmienną (z punktu widzenia białego człowieka) przestrzenią kulturową czy obyczajowością. Albiński pisał o sprawach Czarnego Lądu tak, jak je na co dzień widział, acz niekoniecznie przeżywał, gdyż najchętniej wchodził w rolę zdystansowanego obserwatora. A fakt, że w Afryce Południowej spędził blisko 40 lat, pracując jako geolog i geometra, przydaje jego opowieściom niezwykłej wiarygodności.
Monografia poświęcona twórczości dwóch wybitnych, lecz wciąż niedostatecznie rozpoznanych poetów XX wieku, których droga artystyczna biegła poza głównymi nurtami literackimi i ideologicznymi. Józef Łobodowski i Marian Czuchnowski to pisarze „nieprzynależni” – niepokorni indywidualiści, którzy w swoich wierszach mierzyli się z katastrofą historii, samotnością jednostki oraz dramatem duchowego i politycznego wyobcowania.
Spróbowałem w niniejszej książce opisać to, co najbardziej fascynujące w poezji Leśmiana: przemianę jako zasadę istnienia – świata, człowieka, natury i miłości. Przejawiającą się chociażby w niezwykłym, barwnym i ostrym obrazie czerwonego maku, który staje się krwistym kogutem, a także w intensywnych splotach natury wydarzających się w ogrodzie, lesie, kosmosie i – w człowieku; szczególnie w miłości. W czasie lektury okazało się, iż owe metamorfozy wnikają w jego wierszach coraz głębiej w Byt i tekst: człowiek staje się nie tylko innym baśniowym czy mitycznym kształtem, lecz okazuje się istnieniem wielopunktowym, a świat zaczyna bytować na granicy nicości. Przemiana dzieje się w samej materii, w fundamencie istnienia. Najbardziej fascynujące są te metamorfozy, które docierają do kresu: albo w niepowstrzymanym, kosmicznym locie ognistego wozu, gdy wszystko przestaje być sobą (Eliasz), albo blisko, u kresu poznania; dotykamy nagiego Bytu, który okazuje się Tłem, poza jakimkolwiek kształtem, „białym obłokiem z liliową przekreską” (Zwiewność). Możemy wtedy świat zobaczyć na nowo i poczuć, jak stajemy się kimś innym.
Od autora
W publikacji tej liryka kameralna, należąca do ostatniego okresu twórczości Bolesława Leśmiana, odczytywana jest jako „poezja żalu”, wyrastająca z trudnego do przyjęcia rozpoznania – utraty dostępu do przeszłości. Przedmiotem oglądu staje się psychosomatycznie odczuwany brak. Pióro poety podąża tu tropem doświadczenia egzystencjalnego, a prawda emocjonalna uwiarygodnia od strony psychologicznej chwyty literackie i dyskretny artyzm wypowiedzi na temat przeżywanej straty. Bohater omawianej liryki mierzy się z bezradną rozpaczą, by opowiedzieć się po stronie przeszłości – a w związku z tym i dzisiejszej pustki – jako istotnej części własnego życia.
