Projekty indywidualne (aktualne w 2026 roku)
Wielu pracowników Instytutu Nauk Teologicznych prowadzi indywidualną działalność naukową. Wachlarz zainteresowań badawczych jest bardzo szeroki, a projekty dotyczą praktycznie wszystkich subdyscyplin teologicznych. Nie brak również badań interdyscyplinarnych. Poniżej prezentujemy projekty aktualnie realizowane w ramach naszego Instytutu.
Nazwa projektu badawczego: Uwarunkowania życia duchowego
Realizujący: ks. dr Krzysztof Matuszewski
Opis projektu:
Projekt dotyczy badań związków psychologicznych uwarunkowań funkcjonowania człowieka z jego życiem duchowym.
Poszukiwania mają charakter interdyscyplinarny, skoncentrowany wokół relacji między duchowością a psychoterapią – zwłaszcza dysfunkcyjnymi schematami funkcjonowania (terapia schematów oraz poznawczo-behawioralna) a życiem religijnym. Każde doświadczenie duchowe człowieka może być oddolnie modyfikowane przez dezadaptacyjne schematy. Np. schemat osłabionej autonomii i braku dokonań związany z wczesnymi doświadczeniami w środowisku rodzinnym i szkolnym oraz niezaspokojeniem podstawowych potrzeb emocjonalnych może sprzyjać nadmiernemu perfekcjonizmowi w życiu religijnym (styl kompensacyjny) lub małym zaangażowaniem, wycofaniem czy (styl unikania). W badaniach istotne będzie poszukiwanie, jakie treści religijne mogą wzmacniać lub modyfikować schemat. Wykorzystanie pomocniczej roli psychologii w rozumieniu i kształtowaniu życia duchowego (np. w ramach towarzyszenia, kierownictwa duchowego czy w innym kontekście duszpasterskim może sprzyjać bardziej właściwemu rozłożeniu akcentów
w kształtowaniu duchowości konkretnego człowieka.
Okres realizacji projektu:
01.01.2021 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Interseksualizm. Studium teologicznomoralne
Realizujący: ks. dr Wojciech Surmiak
Opis projektu:
Okres realizacji projektu:
01.01.2021 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Teologia pism Janowych
Realizujący: dr Beata Urbanek
Opis projektu:
Okres realizacji projektu:
01.01.2021 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Pisma Janowe
Realizujący: ks. dr Dawid Ledwoń, prof. UŚ
Opis projektu:
Celem podejmowanych prac egzegetycznych, wpisanych w rozwój soteriologii biblijnej, są wieloaspektowe badania Pism Janowych w ujęciu synchronicznym. Przedmiot szczególnego zainteresowania stanowią zagadnienia znajdujące się na styku rozwijanej w nich paterologii i chrystologii. Wpisują się w nie następujące tematy badawcze:
1. Jezus jako pielgrzym w czwartej Ewangelii
2. Nawrócenie w czwartej Ewangelii
3. Świadectwo Ojca w Ewangelii Jana w świetle najnowszych badań egzegetycznych.
Poszczególne etapy studium w przyjętej wyznacza: delimitacja tekstu zmierzająca do precyzyjnego wyodrębnia przedmiotu badań, następnie analiza literacka, która obejmuje badanie syntaktyki teksu oraz jego warstwy semantycznej i teologicznej. Realizacja projektu zakłada przeprowadzenie kwerendy bibliotecznej w Bibliotece Papieskiego Instytutu Biblijnego w Rzymie (1-10.09.2022) oraz konsultację naukową podczas trzydniowego Sympozjum Stowarzyszenia Biblistów Polskich (19-21.09.2022).
Okres realizacji projektu:
01.01.2022 – 31.12.2029
Nazwa projektu badawczego: Troska chrześcijan różnych wyznań o globalizację solidarności
Realizujący: Ks. dr Tomasz Gwoździewicz
Opis projektu:
Projekt ma za zadanie ukazać solidarność jako zasadę życia społecznego o której realizację zabiegają różne wspólnoty chrześcijańskie. Solidarność na płaszczyźnie społecznej, międzynarodowej a także religijnej są konieczne we współczesnym świecie i pozwalają na zaangażowanie na rzecz budowania dobra wspólnego. Projekt szczególnie zwróci uwagę na etycznomoralny wymiar solidarności, ukazując deformacje w jej realizacji a także perspektywy budowania pokoju, rozwoju społeczeństw i moralności w oparciu o tę kategorię życia społecznego.
Okres realizacji projektu:
01.01.2023 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Małżeństwa bliźniąt syjamskich
Realizujący: Dr Monika Gwóźdź
Opis projektu:
W ramach realizacji wskazanego wyżej tematu uwaga zostanie skupiona na interdyscyplinarnym opracowaniu zagadnień związanych z prawem do zawarcia małżeństwa przez osoby zrośnięte ciałami czyli bliźnięta nierozdzielone nazywane bliźniętami syjamskimi. Dorosłych bliźniąt syjamskich jest stosunkowo niewiele, jednak ich podmiotowa odrębność, a jednocześnie fizyczna jedność wymaga pogłębionej analizy prawa do zawarcia małżeństwa w świetle cywilnych i religijnych porządków prawnych. Szczególnych akcent położony będzie na analizę norm kanonicznych obowiązujących w Kościele katolickim.
Okres realizacji projektu:
01.01.2023 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Współczesna eklezjologia, duchowość i ekumenizm
Realizujący: Ks. dr Przemysław Sawa
Opis projektu:
Projekt zakłada badania w zakresie współczesnej eklezjologii, duchowości chrześcijańskiej oraz ekumenizmu.
Wśród głównych obszarów badawczych znajdują się:
- Nowe perspektywy rozumienia Kościoła i ich teologiczne uzasadnienie.
- Drogi odnowy Kościoła proponowane przez papieży „nowej ewangelizacji”: Jana Pawła II, Benedykta XVI, Franciszka oraz perspektywy rozwoju ich myśli.
- Przejawy i treść współczesnych zjawisk w chrześcijańskiej duchowości. Opis, teologia, ocena, wyzwania.
- Współczesne formy ewangelikalizmu i pentekostalizmu: zjawiskowość, teologia, historia i współczesność, wyzwania pastoralne.
- Katolicyzm ewangelikalny jako przetrzeń ekumenizmu Ducha ze wspólnotami ewangelikalnymi, pentekostalnymi i Nowymi Kościołami Charyzmatycznymi.
- Dialog ekumeniczny z Kościołami historycznymi i Kościołami wyboru (wolnymi): teologia i duchowość.
- Transpozycja pojęć i praktyk ewangelikalnych na grunt katolicki.
Okres realizacji projektu:
01.01.2023 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Warszawska Szkoła Apologetyczna (1956-1992) a teologia (kontekstualność i interdyscyplinarność)
Realizujący: Ks. dr hab. Sławomir Zieliński
Opis projektu:
Projekt badawczy prezentuje dwa nurty: pierwszy wskazuje na oryginalność i znaczącą rolę Warszawskiej Szkoły Apologetycznej (1956-1992) oraz jej relację do teologii (i ewentualnie do innych dyscyplin akademickich). Jak wskazywał twórca apologetyki klasycznej Ambroise Gardeil (Crédibilité et apologétique, 1908), apologetyka nie jest filozofią ani teologią. Ze względu na swoją specyfikę i szczególność metody jest odrębną dyscypliną akademicką pozostająca w relacji do myśli filozoficznej i teologicznej oraz innych dyscyplin (m.in. religioznawstwa). Warszawska Szkoła Apologetyczna, znana jest w Polsce i za granicą szczególnie poprzez apologetyczną działalność jej założyciela Wincentego Kwiatkowskiego (Apologetyka totalna) oraz innych współpracowników (m.in. R. Paciorkowski, W. Hładowski, T. Gogolewski, J. Myśków, W. Tabaczyński). W kontekście rodzących się obecnie tendencji powrotu do „nowej apologii” warto pochylić się nad głównymi ideami i wymiarami apologetyki uprawianej na dawnej Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie.
Drugim nurtem projektu jest podkreślenie specyfiki współczesnej teologii wraz z jej kontekstualnością, interdyscyplinarnością czy też transdyscyplinarnością. List apostolski papieża Franciszka „Ad theologiam promovendam” zachęca do przemyślenia teologii w wyżej wymienionych aspektach. Biskup Rzymu wskazuje na zmianę dotychczasowego modelu uprawiania teologii oraz poszukiwania nowego paradygmatu przy jednoczesnym zachowaniu aktualnych fundamentów.
Okres realizacji projektu:
01.01.2025 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Teologia moralna na przełomie XX i XXI wieku – perspektywa amerykańska
Realizujący: dr Aleksandra Kłos-Skrzypczak
Opis projektu:
Teologia moralna podchodzi do kwestii ludzkich ze stanowiska kreowanego przez wiarę i doświadczenie, za pośrednictwem Pisma Świętego i tradycji chrześcijańskiej.
Celem podejmowanych prac jest próba przedstawienia zmian, które nastąpiły w amerykańskiej teologii moralnej w ciągu ostatnich kilku dekad. W toku prowadzonych badań dokonana zostanie analiza źródeł czołowych amerykańskich teologów moralistów, tzn.:
- Janet Smith
- James E. Keenan
- Richard A. McCormick
- Charles Curran
Okres realizacji projektu:
01.01.2024 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Rok liturgiczny – historia obliczania daty Wielkanocy od Nicei po współczesność – propozycja daty jedności”, o którą apeluje Papież Franciszek
Realizujący: ks. dr Bartosz Zygmunt
Opis projektu:
Projekt jest próbą odpowiedzi na apel Papieża Franciszka o „datę jedności” wygłoszony na zakończenie tygodnia ekumenicznego z dnia 25.01.2025 poprzez:
a) analizę historii ustalania daty Wielkanocy
b) analizę reguły ustalania daty Wielkanocy z Nicei (w 1700 rocznicę Soboru Nicejskiego),
c) analizę metod obliczania Wielkanocy,
d) porównanie tradycyjnych dat Wielkanocy obliczonych algorytmem Gaussa (z poprawkami Jonesa, Butchera i Meeusa) z datami obliczonymi na podstawie najnowszych efemeryd udostępnionych przez NASA Horizons w okresie 1900-3000,
e) analizę błędów i problemów wykrytych w algorytmie Gaussa (Jonesa / Butchera / Meussa) podczas obliczeń oraz propozycję korekty.
f) propozycję ekumenicznego rozwiązania problemu różnych dat Wielkanocy i propozycję „daty jedności”, o którą apeluje Papież Franciszek.
Okres realizacji projektu:
24.03.2025 – 24.03.2026
Nazwa projektu badawczego: Współczesne reinterpretacje dogmatów mariologicznych
Realizujący: Dr hab. Anna Woźnica, prof. UŚ
Opis projektu:
Projekt badawczy ma na celu analizę i interpretację współczesnych przemian w rozumieniu oraz teologicznym ujęciu kluczowych dogmatów dotyczących Maryi w chrześcijaństwie. W centrum uwagi znajdują się zwłaszcza dogmaty o Niepokalanym Poczęciu (1854) i Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny (1950), które – choć należą do fundamentów katolickiej doktryny – podlegają dziś nowym odczytaniom w kontekście zmian kulturowych, ekumenicznych oraz feministycznej krytyki teologicznej.
Główne cele projektu:
1. Krytyczna analiza współczesnych reinterpretacji – zbadanie, w jaki sposób teologowie (zarówno katoliccy, jak i protestanccy czy prawosławni) oraz współczesne ruchy religijne modyfikują tradycyjne rozumienie mariologii.
2. Kontekst ekumeniczny – prześledzenie, jak różne Kościoły chrześcijańskie (katolicyzm, prawosławie, protestantyzm) odnoszą się do mariologii i czy możliwe są wspólne płaszczyzny dialogu.
3. Wyzwania feministyczne i genderowe – zbadanie w jaki sposób współczesna teologia feministyczna kwestionuje lub przekształca tradycyjne nauczanie o Maryi, np. poprzez krytykę pasywnego modelu świętości.
4. Wpływ kultury i filozofii – analiza, jak współczesna filozofia (np. postmodernizm, fenomenologia) oraz kultura popularna (film, literatura) wpływają na recepcję dogmatów maryjnych.
Metodologia:
a) analiza tekstów teologicznych – studium współczesnych publikacji, dokumentów kościelnych oraz debat akademickich;
b) badania jakościowe – wywiady z teologami, duchownymi i wiernymi na temat ich rozumienia roli Maryi;
c) studium przypadków – analiza konkretnych przypadków reinterpretacji (np. teologia wyzwolenia a mariologia, Maryja w ruchach charyzmatycznych);
d) perspektywa porównawcza – zestawienie tradycyjnej doktryny z nowymi nurtami teologicznymi.
Znaczenie projektu:
Badanie ma istotny wkład w dialog ekumeniczny i współczesną teologię, pokazując, jak dogmaty maryjne mogą być rozumiane w sposób dynamiczny, bez utraty swojej tożsamości, ale z uwzględnieniem zmieniającego się świata.
18.08.2025 – 31.12.2029
Nazwa projektu badawczego: Chrześcijańskie kody symboliczne jako narzędzie interpretacji rzeczywistości społecznej. Zarys metody i jej zastosowanie w Katolickiej Nauce Społecznej
Realizujący: Ks. dr hab. Arkadiusz Wuwer, prof. UŚ
Opis projektu:
| Celem projektu jest opracowanie i wdrożenie autorskiego zestawu narzędzi hermeneutycznych – Chrześcijańskich Kodów Symbolicznych (CKS) – służących analizie najważniejszych wyzwań współczesnej cywilizacji. Narzędzia te, zakorzenione w tradycji Katolickiej Nauki Społecznej (KNS), tworzą spójne ramy interpretacyjne, które mogą pomóc w przywróceniu wspólnego „języka sensu” w zsekularyzowanym dyskursie publicznym.
Projekt odpowiada na kryzys hermeneutyczny poprzez budowę wielowymiarowej matrycy analitycznej. Pozwala ona konfrontować dwanaście kluczowych kodów symbolicznych (np. Creatio ut Donum, Dispensatio, Sabbatum, Incarnatio) z czterema fundamentalnymi obszarami współczesnej rzeczywistości: Naturą, Kulturą, Techniką i Wirtualnością. Każdy z tych obszarów jest analizowany w trzech perspektywach:
Opracowany model pełni dwie funkcje:
Głównym celem projektu jest pokazanie, że Katolicka Nauka Społeczna oferuje spójny i realistyczny system interpretacyjny, który pozwala przezwyciężyć współczesne formy redukcjonizmu (biologicznego, ekonomicznego, cyfrowego) oraz dostarcza narzędzi do humanizacji technosfery i infosfery. Projekt wnosi istotny wkład w rozwój teologii społecznej i socjologii wiedzy, wprowadzając nowy język opisu relacji między sacrum a profanum oraz praktyczne narzędzia dla edukacji, polityki i duszpasterstwa. Innowacyjność przedsięwzięcia polega na połączeniu autorskiej metody badawczej (Matryca 3P) z polemiką wobec kontrapunktów sekularnych. Analiza prowadzona w odniesieniu do czterech kluczowych obszarów współczesności – Natury, Kultury, Techniki i Wirtualności – pozwala na wypracowanie konkretnych wniosków i rekomendacji możliwych do wdrożenia w praktyce społecznej. |
01.01.2026 – 31.12.2030
Nazwa projektu badawczego: Kościół pierwszego tysiąclecia – ludzie, wydarzenia, teologia
Realizujący: Ks. dr Wojciech Kamczyk
Opis projektu:
Badania naukowe koncentrują się na działalności wybranych, wczesnochrześcijańskich pisarzy kościelnych, którzy posiadali istotny wpływ na rozwój chrześcijaństwa, zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie (m. in. Augustyn z Hippony, Awit z Vienne). Celem pracy jest poszukiwanie odpowiedzi na pytania: jak w badanym okresie kształtowała się doktryna chrześcijańska, życie Kościoła, w jaki sposób przedstawiciele wspólnot chrześcijańskich reagowali na wyzwania swoich czasów, w jakim zakresie uwarunkowania te wpłynęły na rozwój ich przekonań, poglądów i idei. Celem badań będzie wykazanie wpływu wybranych pisarzy chrześcijańskie starożytności na rozwój doktryny, duszpasterstwa i dyscypliny prawnej Kościoła.
Okres realizacji projektu:
01.01.2026 – 31.12.2026
Nazwa projektu badawczego: Trójgłos papieża Franciszka, papieża Leona XIV i patriarchy Bartłomieja I o wspólnej dacie Wielkanocy: analiza oficjalnych wypowiedzi i ich implikacje dla dialogu katolicko-prawosławnego
Realizujący: Ks. dr Bartosz Zygmunt
Opis projektu:
….
Okres realizacji projektu:
01.04.2026 – 31.12.2027