Na łamach czasopisma Nature Communications ukazał się artykuł pt. „500-year paleoclimate record inferred from Greenland Juniper wood contextualizes current climate warming” przygotowany przez międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem dr hab. Magdaleny Opały-Owczarek, prof. UŚ. W artykule przedstawiono 500-letnią rekonstrukcję zmienności temperatur letnich w południowej Grenlandii, opartą na rocznych przyrostach drewna jałowca grenlandzkiego.
Jałowce (Juniperus communis) rosnące w surowych warunkach południowej Grenlandii reagują bardzo silnie na temperaturę lata. Analiza szerokości ich słojów rocznych oraz mikroskopowej budowy drewna, pozwoliła na rekonstrukcję letnich temperatur od XVI wieku do współczesności. Opracowana rekonstrukcja dendrochronologiczna jest jedną z najdłuższych dla całej Arktyki. W zebranym materiale zidentyfikowano ślady ekstremalnych ochłodzeń, związanych z dużymi erupcjami wulkanicznymi, m.in. Laki (1783) i Tambora (1815). Tradycyjne przekazy ustne mówiące o „roku, w którym nie było lata” w historii Inuitów stanowią przejaw zbiorowej pamięci o ekstremalnych ochłodzeniach po erupcjach. Po raz pierwszy w Arktyce znaleziono zapis dendrochronologiczny tych zdarzeń. Było to możliwe dzięki odkryciu tzw. przyrostów niebieskich (blue rings), stanowiących biologiczne „blizny”, które powstają w czasie gwałtownych spadków temperatury w okresie letnim.
Nowatorstwo przedstawionych badań wiązało się również z wykorzystaniem nie tylko żywych jałowców, ale przede wszystkim drewna historycznego, zdeponowanego w herbariach i muzeach przez uczestników historycznych wypraw Arktycznych. Dzięki kwerendzie muzealnej udało się odnaleźć w terenie miejsca badań prowadzonych przez dawne ekspedycje i ponownie pobrać próby do badań, dzięki czemu skonstruowana skala dendrochronologiczna posiada bardzo wysoką wiarygodność i będzie punktem odniesienia do innych tego typu analiz prowadzonych poza północną granicą lasu. Najważniejszy wniosek z badań wskazuje, że ostatnie dekady są najcieplejszym okresem w analizowanych pięciu stuleciach, a współczesne ocieplenie jest zjawiskiem bezprecedensowym, wyraźnie wykraczając poza naturalną zmienność klimatu.
Badania wykonano w ramach grantu NCN Sonata pt. Rekonstrukcja warunków klimatycznych Arktyki przed okresem pomiarów instrumentalnych na podstawie analizy dendrochronologicznej roślinności krzewinkowej i historycznych kolekcji botanicznych. Prace nad publikacją prowadzono w czasie stażu na University of Cambridge, dzięki wsparciu programu Inicjatywa Doskonałości Badawczej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach – Priorytetowe Obszary Badawcze POB3.
Źródło: Opała-Owczarek, M., Büntgen, U., Owczarek, P., Lange, Ch., 2025. 500-year paleoclimate record inferred from Greenland Juniper wood contextualizes current climate warming. Nature Communications 16, 11665. https://doi.org/10.1038/s41467-025-66842-1
