Uniwersytet Śląski w Katowicach

Nazwa zespołu: Diastrofizm i geozagrożenia
Lider zespołu: dr Krzysztof Gaidzik

Skład zespołu:
dr hab. Justyna Ciesielczuk, prof. UŚ
dr Anna Abramowicz
dr Andrzej Tyc
mgr Marta Woszczycka (doktorantka)


Temat: Aktywność stref orogenicznych. Zapożarowanie zwałowisk po eksploatacji węgla

Praca zespołu będzie przebiegała dwukierunkowo.
Szczegółowej analizie zostanie poddana aktywność tektoniczna zaznaczająca się zarówno na granicach płyt litosferycznych, jak i w obszarach wewnątrzpłytowych w wybranych obszarach na świecie. Wszechstronnym badaniom paleo- i archeosejsmologicznym zostanie poddana aktywność uskoków sejsmogenicznych oraz sprzężona z nią aktywność wulkaniczna/termalna. Badania obejmować będą również wybrane aspekty ewolucji rzeźby w strefach aktywnych tektonicznie.
Drugim kierunkiem działania zespołu będzie analiza i wizualizacja danych geologicznych i środowiskowych w systemach GIS oraz czasowo-przestrzenna charakterystyka pożaru zwałowisk odpadów po eksploatacji węgla kamiennego w regionie śląskim. Ponadto podjęte zostaną badania procesów dedolomityzacji i związanej z nimi speleogenezy w środkowej Słowenii z implikacjami dla zrozumienia początkowych etapów mineralizacji siarczkowej w południowej Polsce.

Lider zespołu: dr hab. Małgorzata Nita, prof. UŚ

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Przemiany roślinności w czwartorzędzie ze szczególnym uwzględnieniem zmian środowiska oraz wpływu człowieka na krajobraz roślinny w holocenie

Badania prowadzone głównie metodą analizy pyłkowej dotyczyć będą przemian roślinności w czwartorzędzie, zachodzących pod wpływem zmian klimatu (interglacjał mazowiecki). Badania obejmą także analizę zmian roślinności w holocenie, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu działalności człowieka na środowisko przyrodnicze. Planowane zadania badawcze dotyczyć będą przede wszystkim holoceńskich przemian roślinności na terenie wschodniej części Niecki Włoszczowskiej ze szczególnym uwzględnieniem rolniczej działalności człowieka na tym obszarze.

Nazwa zespołu: Hydromorfologia i procesy fluwialne
Lider zespołu: dr hab. Agnieszka Czajka

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Wpływ antropopresji na przebieg procesów fluwialnych

1. Identyfikacja i poznanie mechanizmów prowadzących do dostosowania się koryt rzecznych do warunków silnej antropopresji.
2. Wpływ regulacji koryt, regulacji przepływów, eksploatacji kruszyw z koryt i równin zalewowych, zmian w morfologii i zagospodarowaniu zlewni na przebiegprocesów fluwialnych i hydromorfologię rzek.
3. Analiza wpływu osiadania terenu na obszarze Górnego Śląska na hydromorfologię koryt rzecznych.
4. Prognoza popowodziowej akumulacji metali ciężkich i mikroplastiku w osadach dennych czaszy Zbiornika Racibórz.
5. Przemiany ekosystemów, w tym systemów fluwialnych rzeki Zarafszan, w ramach niedawno podpisanego memorandum o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Ślaskim a Uniwersytetem w Samarkandzie (Uzbekistan).

Nazwa zespołu: Lód i kriosfera
Lider zespołu: prof. dr hab. Wojciech Dobiński

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Globalne i regionalne występowanie składników kriosfery

Przedmiotem pracy naukowej będzie podejmowanie zagadnień badawczych z zakresu regionalnego i globalnego funkcjonowania składników kriosfery: lodu, lodowców i wieloletniej zmarzliny, w celu odnajdywania nieznanych prawidłowości w ich występowaniu i funkcjonowaniu w środowisku przyrodniczym na Ziemi i poza nią.

Lider zespołu: dr hab. Renata Dulias, prof. UŚ

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Holoceńskie procesy rzeźbotwórcze w różnych geosystemach

Problematyka badawcza obejmuje rozpoznanie i interpretację zapisu holoceńskich procesów rzeźbotwórczych w osadach różnych geosystemów strefy umiarkowanej i śródziemnomorskiej - eolicznych, stokowych, rzecznych i plażowych. Badania będą prowadzone w obszarach o różnych uwarunkowaniach przyrodniczych i poddanych zróżnicowanej antropopresji, w tym na obszarach dotkniętych deforestacją oraz zurbanizowanych i (po)górniczych.
W pracach badawczych wykorzystane będą różne metody geomorfologiczne i sedymentologiczne, a także datowania radiowęglowe, datowania cezem, analizy palinologiczne. Rekonstrukcje będą obejmować rozwój rzeźby w holocenie, ze szczególnym uwzględnieniem ostatniego tysiaclecia, a zwłaszcza okresu antropocenu.

Nazwa zespołu: Skutki zmian klimatycznych
Lider zespołu: dr hab. Małgorzata Falarz, prof. UŚ

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Wpływ zmian klimatu na działalność człowieka

Badania w zakresie klimatologii stosowanej będą dotyczyły negatywnych i pozytywnych skutków współczesnych zmian klimatu w różnych dziedzinach życia i działalności człowieka. Szczegółowe analizy zostaną przeprowadzone w zakresie wpływu pogody i klimatu na samopoczucie człowieka (warunki bioklimatyczne), działalność rolniczą (warunki agroklimatyczne) i uprawianie sportów zimowych.

Nazwa zespołu: Nowe minerały
Lider zespołu: prof. dr hab. Evgeny Galuskin

Skład zespołu:
prof. dr hab. Irina Galuskina
dr Rafał Juroszek
dr Dorota Środek
dr Arkadiusz Krzątała
dr Katarzyna Skrzyńska

Temat: Nowe minerały

Temat badawczy obejmuje szereg konkretnych projektów realizowanych lub planowanych do realizacji, których glównym celem jest odkrycie i opisanie nowych i rzadkich minerałów. M.in. są to projekty związane z badaniami mineralogicznymi skał wysokotemperaturowych metamorficznych i metasomatycznych z lokalizacji w Izraelu, Palestynie, Jordanii, Rosjii, Niemczech, Bułgarii, Macedonii Północnej oraz meteorytów. Próbki skał zbierane w trakcie prac terenowych są intensywnie badane, co ciągle owocuje nowymi odkryciami. Ich szybkie opracowanie jest niezbędne do przygotowania konkursowych projektów w warunkach bardzo wysokiej międzynarodowej konkurencji w dziedzinie mineralogii podstawowej. Kierunek badań zespołu odpowiada priorytetowym obszarom badawczym UŚ (POB 5): "Badanie fundamentalnych właściwości natury". Głównym rezultatem realizacji planowanych badań będzie poszerzenie naszej wiedzy na temat składu Ziemi. Otrzymane dane będą wykorzystane w publikacjach naukowych oraz trafią do baz danych o światowym zasięgu.

Nazwa zespołu: Petrochronologia i petrologia eksperymentalna
Lider zespołu: prof. dr hab. Aleksandra Gawęda

Skład zespołu:
dr hab. Krzysztof Szopa, prof. UŚ
dr hab. Ashley Gumsley
dr Rafał Warchulski, prof. UŚ
dr Tomasz Krzykawski
dr Krzysztof Kupczak
dr inż. Hakim Rabia

Temat: Petrochronologia wydarzeń geologicznych i petroarcheologia procesów metalurgicznych

Członkowie zespołu pracują na szeroko-pojętymi problemami definiowania, diagnozowania przebiegu i datowania wydarzeń geologicznych z przeszłości Ziemi oraz eksperymentalnego określania parametrów krystalizacji i topienia cząstkowego/całkowitego dla stopów syntetycznych/sztucznych oraz naturalnych. Dodatkowo, prowadzimy badania z zakresu petroarcheologii na bazie żużli hutniczych i materiałów ceramicznych z różnych okresów rozwoju procesów metalurgicznych oraz wpływu historycznych i współczesnych stanowisk metalurgicznych na środowisko.

Nazwa zespołu: Kriosfera i Geoinformacja
Lider zespołu: dr hab. Bartłomiej Szypuła, prof. UŚ

Skład zespołu:
prof. dr hab. Jacek Jania
dr hab. Bogdan Gądek
dr hab. Mariusz Grabiec, prof. UŚ
dr hab. inż. Małgorzata Błaszczyk, prof. UŚ
dr Michał Laska
dr Andrzej Tyc
dr Michał Ciepły
dr inż. Elżbieta Łepkowska
dr Dariusz Ignatiuk
dr Agnieszka Piechota
mgr Natalia Łatacz (doktorantka)
mgr Dawid Saferna (doktorant)
mgr Dominik Cyran (doktorant)
mgr Katarzyna Stachniak (doktorantka)

Temat: Funkcjonowanie i transformacja środowisk polarnych, górskich i wyżynnych w warunkach zmian klimatu oraz nasilającej się antropopresji

Zespół Kriosfera i Geoinformacja cechuje interdyscyplinarność oraz zróżnicowanie tematyki naukowej i obszarów badań. Osoby tworzące zespół posiadają wieloletnie doświadczenie w rozpoznawaniu funkcjonowania i zmian środowisk polarnych, górskich i wyżynnych w warunkach zmieniającego się klimatu i nasilającej się antropopresji stosując metody geofizyczne, geodezyjne, teledetekcyjne i GIS.
Zespół realizuje badania w obszarach polarnych skupiając się na zagadnieniach badawczych dotyczących a) ablacji frontalnej lodowców uchodzących do morza, b) bilansu masy lodowców, c) hydrologii przedpoli lodowców, d) ruchu lodowców, e) struktury wewnętrznej lodowców, f) wpływu zmian klimatycznych na systemy glacjalne.
Badania środowisk wysokogórskich dotyczą: a) termiki gruntu, b) wentylacji pokryw gruzowych i jej implikacji środowiskowych, c) morfodynamiki stoków skalnych i usypiskowych, d) współczesnych zagrożeń stokowych: obrywów skalnych i lawin śnieżnych, e) rozwoju krasu podmorenowego, f) termiki i zlodzenia jezior, oraz g) wpływu zmian klimatu na ekosystemy górskie i działalność człowieka.
Badania obszarów wyżynnych są skupione przede wszystkim na geomorfologicznych skutkach działalności człowieka.

Nazwa zespołu: Minerologia i geochemia środowiskowa
Lider zespołu: prof. dr hab. Janusz Janeczek

Skład zespołu:
prof. dr hab. Monika Fabiańska
dr hab. Mariola Jabłońska, prof. UŚ
dr hab. Danuta Smołka-Danielowska, prof. UŚ
dr hab. Ádám Nádudvari
dr Anna Abramowicz
dr Tomasz Krzykawski
dr Arkadiusz Krzątała
mgr inż. Mirosław Szczyrba
mgr Pamela Gałka (doktorantka)
mgr Tetiana Kalinichenko (doktorantka)

Temat: Badania mineralogiczne i geochemiczne w aspekcie ich wykorzystania w ochronie środowiska oraz określaniu wpływu zanieczyszczeń przemysłowych na zdrowie człowieka


Zanieczyszczenia pyłowe i gazowe troposfery w warstwie mieszania i ich oddziaływanie na środowisko i zdrowie ludzi. Badania porównawcze technik pomiarowych in situ i remote sensing z wykorzystaniem platformy „balonowej”, lidaru i ceilometru. Badanie zasięgu pionowego i lateralnego zanieczyszczeń powietrza z wykorzystaniem balonu załogowego oraz mobilnego laboratorium naziemnego w celu walidacji modeli numerycznych. Badania minerałów i zawierających je materiałów potencjalnie niebezpiecznych dla ludzi (azbesty i azbestopodobne). Badanie minerałów i skał – potencjalnych barier migracji metali promieniotwórczych i potencjalnie toksycznych. Aspekty mineralogiczne i geochemiczne składowania odpadów przemysłowych (np. promieniotwórczych, pogórniczych, itp.). Analiza produktów spalania/współspalania biomasy i paliw kopalnych w aspekcie ich gospodarczego wykorzystania.

Nazwa zespołu: Zespół ds. jakości paliw stałych oraz badań środowiskowych
Lider zespołu: dr hab. Iwona Jelonek, prof. UŚ

Skład zespołu:
dr hab. inż. Agnieszka Drobniak, prof. UŚ
dr Zbigniew Jelonek

Temat: Badania paliw kopalnych, biopaliw stałych oraz próbek środowiskowych

Zainteresowanie zasobami odnawialnymi, takimi jak biopaliwa stałe w tym min. pellet drzewny, rośnie w Unii Europejskiej. Jednak oprócz odnawialnych źródeł energii jakim są biopaliwa stałe istnieją zasoby paliw kopalnych w tym węgla koksowego, który nieprzerwalnie od 2011 roku jest na liście surowców strategicznych Unii Europejskiej (https://www.gov.pl/web/klimat/wegiel-koksowy-oraz-miedz-jako-surowce-krytyczne-dla-ue) który również wymaga oceny jakości nim trafi do utylitarnego zastosowania. Kolejnym biopaliwem stałym jest węgiel drzewny, który powinien spełniać najbardziej rygorystyczne normy jakości, ponieważ ma on bezpośredni kontakt z żywnością. Ponadto badania popiołów powstałych w wyniku spalania w/w paliw stałych jest jak najbardziej zasadny, ponieważ popioły takie mogą być wykorzystywane np. jako nawóz o bardzo wysokiej jakości. Pozostałe próbki środowiskowe w tym próbki z osadników, gleby i wody potraktować należy jak marker o stanie w jakim jest środowisko naturalne w wyniku jego eksploracji przez użytkowników min. terenów pogórniczych oraz rekreacyjno-sportowych.
W celu realizacji założonych zadań na lata 2026-2028 przedmiotem badań podstawowych objęte zostaną paliwa stałe w tym węgiel koksowy pozyskany z dostępnych pokładów GZW, pozostałości po eksploatacji surowców energetycznych (osadniki i hałdy), biopaliwa stałe: pellet drzewny węgiel drzewny, RDF i SRF oraz popioły powstałe w wyniku ich spalania a także próbki gleby i wody pobrane zostaną z terenów rekreacyjno-sportowych. Dla wszystkich próbek wykonane zostaną analizy petrograficzne oraz chemiczne w celu wyodrębnienia zanieczyszczeń występujących w paliwach stałych, popiołach oraz glebie a także pod kątem zawartości pierwiastków krytycznych. Otrzymane wyniki będę opublikowane w czasopismach o wysokim IF oraz zaprezentowane na konferencjach o międzynarodowym zasięgu.

Lider zespołu: dr Marta Kondracka

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Zastosowanie metod geofizycznych w monitoringu i ocenie zagrożeń środowiskowych

Działania zespołu obejmują 3 zadania badawcze:
1. Prowadzone badania geofizyczne m.in. w rejonie Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie potwierdzają przestrzenne zróżnicowanie permafrostu oraz jego stopniową degradację, szczególnie w strefach przybrzeżnych i dolinach polodowcowych. W ramach działań zespołu określona zostanie przestrzenna ocena stopnia degradacji permafrostu na terenach niezlodowaconych (strefa przybrzeżna) oraz stanu permafrostu (jego rozwój lub degradacje) na terenach do niedawna jeszcze zlodowaconych (przedpole lodowca).
2. Działania zespołu obejmują także badania nad wpływem składowania odpadów powęglowych na Spitsbergenie. Do tej pory nie stosowano zestawu pomiarów geofizycznych ERT oraz IP z zamiarem określenia skażenia gruntów na terenie Spitsbergenu. Przeprowadzone pomiary w 2024 r. poszerzają stosowalność pomiarów geofizycznych ukierunkowanych na skażenia gruntów w rejonach polarnych. Pomiary pilotażowe umożliwią rozpoczęcie wnioskowania także na temat wpływu topnienia wieloletniej zmarzliny na migrację zanieczyszczeń z odpadów powęglowych. A pomiary powtórzone w warunkach zimowych mogłyby wyjaśnić kiedy i jak przeprowadzać badania celem określenia skażenia oraz potwierdzić miąższość warstwy czynnej, a tym samym głębokość występowania permafrostu w okresie letnim.
3. W ramach działań zespołu podejmowane będą także badania z zakresu zastosowania metod geofizycznych w problemach środowiskowych związanych m.in. z osuwiskami (rozpoznanie budowy) oraz dalszymi pracami nad badaniem śródlądowych wydm parabolicznych oraz stworzeniem modelu ich ewolucji poprzez rozpoznanie zapisów sedymentologicznych na podstwie badań GPR.

Nazwa zespołu: Klimat i zmiany klimatu
Lider zespołu: prof. dr hab. Ewa Łupikasza

Skład zespołu:
dr hab. Zuzanna Bielec-Bąkowska, prof.UŚ
dr hab. Magdalena Opała-Owczarek, prof.UŚ
dr Quoc Bao Pham
dr Artur Widawski
dr Łukasz Małarzewski
dr Aleksandra Renc
dr Wojciech Pilorz

Temat: Zmiany i zmienność klimatu w różnych skalach przestrzennych i czasowych

Problematyka badawcza zespołu obejmuje rekonstrukcję warunków klimatycznych w przeszłości, współczesne zmiany i zmienność klimatu oraz projekcje przyszłego klimatu w Polsce, Arktyce, Europie oraz w wybranych regionach Azji. Szczególną uwagą objęte są ekstremalne zjawiska pogodowe, tj. ekstrema termiczne, opadowe, zjawiska konwekcyjne oraz susze. Kontynuowane są również badania nad reakcją opadów deszczu i śniegu na współczesne ocieplenie oraz zmiany cyrkulacji atmosfery z uwzględnieniem pionowych profili termiczno-wilgotnościowych.
Odrębnym zagadnieniem badawczym jest klimat miasta, zwłaszcza zjawisko powierzchniowej wyspy ciepła oraz wyspy chłodu. Aktualnie prowadzone są badania nad potencjałem wyspy chłodu do mitygacji miejskiej wyspy ciepła. Nowa problematyka badawcza obejmuje również sporządzanie map ryzyka oraz badania koncentracji alergenów w atmosferze.
W badaniach korzystamy z danych pomiarowych, gridowych jak i satelitarnych oraz z nowoczesnych metod statystycznych, w tym uczenia maszynowego. Ponadto, prowadzony jest monitoring pogody oraz zanieczyszczeń powietrza w uniwersyteckiej stacji meteorologicznej. Wyniki pomiarów są na bieżąco udostępniane online (https://us.edu.pl/instytut/inoz/stacja-meteo/). Ponadto, pracownicy zespołu prowadzą zajęcia dotyczące zagadnień z zakresu klimatologii i meteorologii, w tym zmian klimatu dla zarówno dla uczniów szkół podstawowych, ponadpodstawowych jak i dla dorosłych.

Nazwa zespołu: Promieniotwórczość naturalna i antropogeniczna w geosferach
Lider zespołu: dr hab. Dariusz Malczewski, prof. UŚ

Skład zespołu:
dr Maria Dziurowicz
prof. dr hab. Jerzy Żaba

Temat: Promieniotwórczość naturalna i antropogeniczna w geosferach

Problematyka badawcza zespołu obejmie:
1. Zagadnienia związane z pomiarami i interpretacją promieniotwórczości naturalnej i antropogenicznej oznaczanej w:
(a) minerałach, skałach i glebach z obszaru Polski i lokalizacji globalnych, (b) wód i piasków wybrzeża Morza Bałtyckiego i innych akwenów;
2. Spektroskopię mossbauerowską termicznie rekrystalizowanych faz metamiktycznych i innych próbek geologicznych;
3. Przeprowadzenie testowych badań promieniotwórczości naturalnej beta emitowanej z minerałów metamiktycznych i wybranych skał;
4. Kontynuacja pomiarów ekshalacji radonowych w wybranych strefach uskokowych Sudetów.

Nazwa zespołu: Rekonstrukcje zmian środowiska
Lider zespołu: prof. dr hab. Ireneusz Malik

Skład zespołu:
dr hab. Jolanta Burda, prof.UŚ
dr hab. Maria Fajer, prof.UŚ
dr hab. Tadeusz Molenda, prof.UŚ
dr hab. Maciej Waga
dr hab. Małgorzata Wistuba, prof.UŚ
dr hab. Krzysztof Wójcicki
dr Beata Woskowicz-Ślęzak
dr Albert Ślęzak
dr Anna Bieniasz
dr Joanna Kidawa

Temat: Rekonstrukcje zmian środowiska

Zespól zajmować się będzie problematyką z zakresu rekonstrukcji środowiskowych. Jego działanie będzie oparte na wykorzystaniu szerokiej gamy metod badawczych: dendrochronologii, metod geomorfologicznych, sedymentologicznych, metod geochemicznych i geofizycznych, wykorzystanie danych LIDAR i analizy GIS.
Rekonstrukcje obejmować będą głownie:
- rozwój i rzeźby terenu w przeszłości,
- aktywność procesów geomorfologicznych,
- czynniki uaktywniające procesy osuwiskowe,
- ślady działalności człowieka w pradziejach i w czasach historycznych zapisane w rzeźbie terenu i osadach,
- rekonstrukcje zmian sieci rzecznej,
- rekonstrukcje zanieczyszczenia powietrza.
Przeprowadzone rekonstrukcje będą podstawą do opracowywania systemów wczesnego reagowania i osłony przeciw skutków zagrożeń środowiskowych. Prace te będą zogniskowane na opracowaniu map aktywności osuwiskowej i zagrożenia osuwiskowego oraz związanego z występowaniem spływów błotnych i gruzowych, na zastosowaniu metody dendrochronologicznej do wyznaczania terenów zalewowych i stref podatnych na osiadanie terenu, wczesnemu ostrzeganiu przed pojawieniem się zagrożenia związanego z zanieczyszczeniem powietrza i negatywnych efektów zdrowotnych wśród ludzi. Podejmowane będą także badania geoarcheologiczne, polegające na identyfikacji wpływu starożytnej i średniowiecznej eksploatacji metali na środowisko.

Nazwa zespołu: Zespół Geochemii Organicznej i Środowiskowej (GOŚ)
Lider zespołu: prof. dr hab. Leszek Marynowski

Skład zespołu:
prof. dr hab. Monika Fabiańska
dr hab. Magdalena Misz-Kennan, prof. UŚ
dr Justyna Smolarek-Łach
dr hab. Ádám Nádudvari
mgr Rui Zhao (doktorantka)
dr Maciej Rybicki
dr Dorota Staneczek
dr Ewa Szram
dr Wioleta Śmiszek-Lindert




Temat: Badania geochemiczne i środowiskowe węgli, lignitów i odpadów powęglowych

Głównym celem naukowym zespołu są badania nisko przeobrażonej termicznie materii organicznej pochodzącej z utworów mezozoicznych i kenozoicznych (z obszaru Polski oraz kilku światowych lokalizacji), w kontekście identyfikacji rzadkich i nieznanych związków organicznych pochodzenia biologicznego (biomarkerów i biomolekuł). Ważnym aspektem badań jest określenie genezy takich związków, oraz ich przekształceń diagenetycznych, od związku wyjściowego (biomolekuły) › do struktury geochemicznej (biomarkeru). Dodatkowo, celem badań jest pozyskanie informacji paleoekologicznych, w oparciu o genezę i stężenia zidentyfikowanych biomarkerów. Badania będą również prowadzone na obiektach pochodzenia antropogenicznego (hałdy pogórnicze), gdzie oprócz związków pierwotnych, występujących w węglach i skałach przywęglowych, obecne jest całe spektrum związków wtórnych, powstałych wskutek samo-zagrzewania hałd, będących często związkami kancerogennymi i mutagennymi (np. WWA, fenole itp.). Ponadto, zespół planuje prowadzenie badań symulujących procesy termiczne, wykorzystując testy spalania i wodną pirolizę. W wyniku zastosowania ww. metod eksperymentalnych, można przewidzieć obecność poszczególnych związków organicznych w środowisku, oraz prześledzić zmiany, jakim podlega materia organiczna pod wpływem wzrostu temperatury.

Nazwa zespołu: Sejsmologia
Lider zespołu: dr hab. Maciej Mendecki, prof. UŚ

Skład zespołu:
mgr inż. Przemysław Romański (doktorant)

Temat: Sejsmiczność naturalna i wywołana działalnością człowieka

Badania obejmują rozróżnienie i charakterystykę wstrząsów indukowanych bezpośrednio działalnością górniczą oraz wstrząsów triggerowanych, których wystąpienie jest wynikiem aktywacji istniejących struktur tektonicznych pod wpływem zmian naprężeń w górotworze. Istotnym elementem prac jest identyfikacja procesów prowadzących do przyspieszonego wyzwalania energii sejsmicznej w okresach poprzedzających silne wstrząsy, w tym analiza zmian parametrów sejsmicznych i deformacyjnych mogących pełnić rolę prekursorów.
Badania ukierunkowane są również na ocenę hazardu sejsmicznego w kontekście zagrożeń post-mining, związanych z likwidacją kopalń, zatapianiem wyrobisk oraz długookresową readaptacją górotworu. W tym zakresie szczególną uwagę poświęca się potencjalnym oddziaływaniom sejsmicznym na infrastrukturę krytyczną, w tym na planowane i istniejące instalacje energetyczne, takie jak małe reaktory modułowe (SMR). Równolegle rozwijanym celem jest rozbudowa i integracja sieci sejsmologicznej Uniwersytetu Śląskiego z siecią Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, obejmująca zwiększenie gęstości stacji pomiarowych, poprawę jakości rejestracji w szerokim paśmie częstotliwości oraz wdrażanie nowoczesnych metod analizy danych, co umożliwi bardziej precyzyjne monitorowanie aktywności sejsmicznej i ocenę ryzyka w obszarach górniczych i pogórniczych.

Nazwa zespołu: Zespół badań krajobrazu
Lider zespołu: dr hab. Urszula Myga-Piątek, prof. UŚ

Skład zespołu:
dr Michał Apollo
dr Katarzyna Pukowiec-Kurda
dr Michał Sobala
dr inż. Anna Żemła-Siesicka
mgr Piotr Pyryt (doktorant)

Temat: Kierunki, dynamika i perspektywy przeobrażeń krajobrazów Polski w świetle kartograficznych analiz retrospektywnych i monitoringu współczesnych procesów przyrodniczych i społeczno-gospodarczych

Realizowany temat badawczy ma na celu opracowanie modelu transformacji krajobrazów w regionach podlegających zróżnicowanej antropopresji. Badania są prowadzone w nawiązaniu do wybranych podejść badawczych (strukturalno-funkcjonalnego, fizjonomicznego, genetycznego, ewolucyjnego, aksjologicznego, metodycznego itp.). W ramach tego nadrzędnego tematu realizowane są prace nad:
• aktualizacją typologii krajobrazów Polski, wydzielaniem nowych typów krajobrazu;
• strukturą, teksturą i fizjonomią krajobrazów, ich zróżnicowaniem, procesami transformacji krajobrazów, prognozą rozwoju wybranych typów krajobrazów (w ujęciu regionalnym i typologicznym);
• metodyką badań krajobrazu – analizą przydatności źródeł danych przestrzennych wykorzystywanych w badaniach krajobrazu, opracowaniem nowych wskaźników i indeksów do oceny stopnia przekształcenia krajobrazów oraz opracowaniem nowych metod interpretacji krajobrazów;
• oceną skali antropopresji turystycznej w obszarach wrażliwych pod względem przyrodniczym i społeczno-kulturowym.

Nazwa zespołu: Dendroklimatologia
Lider zespołu: dr hab. Magdalena Opała-Owczarek, prof. UŚ

Skład zespołu:
prof. dr hab. Ewa Łupikasza
prof. dr hab. Piotr Owczarek (Uniwersytet Wrocławski)
dr Carina Damm
dr Zuzanna Wawrzyniak
dr Łukasz Małarzewski
dr Mohit Phulara
lic. Nikola Kawka


Temat: Rekonstrukcja zmian klimatu w ostatnim tysiącleciu na podstawie przyrostów rocznych drzew i roślinności krzewinkowej w różnych strefach klimatycznych

Problematyka badawcza obejmuje:
1. Dendroklimatyczna rekonstrukcja zmian klimatu w Polsce.
2. Współczesna reakcja roślinności tundry na zmiany klimatyczne i środowiskowe - badania multidyscyplinarne.
3. Rozwój chronologii przyrostowych obejmujących okres ostatnich 2000 lat w oparciu o drzewa i krzewy współcześnie rosnące i drewno martwe.
4. Rekonstrukcja klimatu Islandii i Grenlandii (integracja danych historycznych i dendroklimatycznych).
5. Zastosowanie nowych metod badawczych, ilościowej anatomii drewna i niebieskich przyrostów w precyzyjnej rekonstrukcji klimatu.
6. Porównanie reakcji dendroklimatycznej krzewów z wysokogórskich ekosystemów Azji Srodkowej, Himalajów i Arktyki na zmiany klimatu.
7. Dendrochronologia obszarów zurbanizowanych.
8. Datowanie dendrochronologiczne drewna zabytkowego.

Nazwa zespołu: Zespół badawczy Geozagrożeń i Geomorfologii Dynamicznej
Lider zespołu: dr hab. Łukasz Pawlik, prof. UŚ

Skład zespołu:
mgr Akshay Raj Manocha (doktorant)
mgr Malik Talha Riaz (doktorant)
mgr Trung Hieu Tran (doktorant)
mgr Dinesh Kumar Sahu (doktorant)
mgr Janusz Godziek (doktorant)






Temat: Monitorowanie, detekcja, modelowanie, rekonstrukcja i predykacja geozagrożeń w różnych warunkach środowiskowych, domenach geomorfologicznych i strefach klimatycznych

Problematyka badawcza obejmuje procesy i zjawiska związane z ruchami masowymi, tj. osuwiska i spływy gruzowe, wulkanizmem, trzęsieniami ziemi, oraz ekstremalnymi zdarzeniami meteorologicznymi tj. bardzo silny wiatr i szkody wywołane w ekosystemach leśnych. Monitoring, detekcja oraz modelowanie opiera się na danych teledetekcyjnych tj. zobrazowania satelitarne w domenie optycznej i radarowej, chmury punktów pozyskiwane w trakcie skanowania LiDAR, oraz dane pozyskiwane w terenie podczas szczegółowego kartowania geomorfologicznego, pomiarów terenowych oraz poprzez interpretację form rzeźby.

Nazwa zespołu: Historia nauk o Ziemi
Lider zespołu: prof. dr hab. Grzegorz Racki

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Katastroficzne doktryny nauk o Ziemi: spojrzenie w przeszłość i przyszłość

Projekt indywidualny obejmujący kontynuację tematyki zdarzeń globalnych i wielkich wymierań jako punktu wyjścia do szeroko zakrojonych badań geohistorycznych. Obejmuje ona zarówno skomplikowane drogi kształtowania się kluczowych koncepcji współczesnych teorii nauk o Ziemi (aspekt retrospektywny), jak i kwestie ich stanu aktualnego oraz przyszłego rozwoju (aspekt prospektywny).

Nazwa zespołu: Ekosystemy
Lider zespołu: prof. dr hab. Oimahmad Rahmonov

Skład zespołu:
dr Dorota Środek

Temat: Ekologiczne i geochemiczne aspekty przemiany ekosystemów

Temat badawczy obejmuje szereg konkretnych zagadnień realizowanych lub planowanych do realizacji, których głównym celem jest poznanie i określenie mechanizmów relacji pomiędzy roślinnością a glebą w różnych stadiach sukcesji ekosystemów, a także przemian geochemicznych i pedologicznych w profilach glebowych. Realizowane będą zadania badawcze, takie jak: analiza obiegu makro i mikro elementów w systemie gleba—roślina, określenie przebiegu procesu zmian geochemicznych oraz mineralogicznych w glebach mineralnych. Określenie warunków środowiskowych prowadzących do powstawania skorupy glebowej i glonowej na terenach piaszczystych i ich wpływu na pedogenezę oraz roli minerałów pierwotnych i wtórnych w procesach glebowych na początkowym etapie rozwoju.
Badania zostaną również kontynuowane w ekosystemach naturalnych i przekształconych na obszarze Polski Południowej oraz masywu zachodniego Pamiro-Ałaju (Gór Fańskie, zachodni Tadżykistan). Badania przemian ekosystemów na tle uwarunkowań przyrodniczych oraz polityczno-społecznych zostaną rozszerzone o wschodnią część Uzbekistanu w ramach niedawno podpisanego memorandum o współpracy pomiędzy Uniwersytetem Śląskim a Uniwersytetem w Samarkandzie (Uzbekistan).
Kolejnym elementem badań (kontynuacja: Skład chemiczny roślin, gleb i skorup glonowych jako wskaźnik procesów glebotwórczych i zanieczyszczeń środowiska) jest analiza składu chemicznego roślin (gatunków drzew i krzewów), skorup glebowych oraz gleb, na których porastają, aby określić relacje pomiędzy nimi w aspekcie przepływu pierwiastków. Pozwala to na prowadzenie monitoringu środowiska w aspekcie pierwiastków potencjalnie toksycznych oraz ich źródła pochodzenia. Zestawienie danych chemicznych z różnych komponentów ekosystemu pozwala na ocenę transferu pierwiastków w układzie gleba— roślina oraz na wytypowanie czułych wskaźników degradacji lub poprawy stanu środowiska. Kierunek badań zespołu odpowiada priorytetowym obszarom badawczym UŚ (POB 5): „Badanie fundamentalnych właściwości natury”.

Nazwa zespołu: Wody podziemne pod wpływem antropopresji
Lider zespołu: dr Sławomir Sitek

Skład zespołu:
dr Kinga Ślósarczyk
mgr Krzysztof Janik (doktorant)
prof. dr hab. Andrzej Kowalczyk



Temat: Zmiany zasobów i jakości wód podziemnych pod wpływem zmian klimatu i środowiska w wybranych obszarach badawczych

Badania zespołu koncentrują się na określeniu wpływu antropopresji na wody podziemne przy zastosowaniu nowoczesnych, interdyscyplinarnych metod badawczych, w różnych obszarach Polski oraz określaniu relacji między wodami podziemnymi i powierzchniowymi w obszarach zurbanizowanych i przemysłowych. Zespół badawczy stara się swoje wyniki transferować do gospodarki poprzez nawiązywanie współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego, firmami wodociągowymi i wiodącymi ośrodkami badawczymi.

Nazwa zespołu: HYDRO-CHEM
Lider zespołu: dr hab. Marek Ruman, prof. UŚ

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Procesy kształtujące jakość wody z różnych stref klimatycznych w kontekście lokalnego i globalnego rozprzestrzeniania zanieczyszczeń

Zanieczyszczenie środowiska to problem globalny, który znajduje szczególne odzwierciedlenie w hydrologii, zarówno zmieniając jakość wód w niej krążących, jak
i stanowiąc narzędzie badania procesów fizycznych i chemicznych zachodzących
w jej obrębie (funkcja markera). Wśród czynników wpływających na stan środowiska można wymienić zarówno położenie geograficzne i lokalne warunki fizycznogeograficzne, jak i występowanie źródeł zanieczyszczeń w jej obrębie i poza nią. Rozpatrywane zagadnienia rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń wymagają interdyscyplinarnego podejścia i uwzględnienia wieloaspektowości obserwowanych procesów. Celem będzie identyfikacja procesów, które istotnie zmieniają jakość wody miejsc położonych na różnych obszarach oraz interakcje między nimi. Badania naukowe będą wykorzystywały metody i techniki badawcze w taki sposób, aby całościowo zbadać środowisko w zakresie jakości wody. Ponadto będą prowadzone badania z zakresu hydrologii miejskiej

Nazwa zespołu: Hydrologia i użytkowanie wód
Lider zespołu: prof. dr hab. Mariusz Rzętała

Skład zespołu:
dr hab. Robert Machowski
dr hab. Martyna Rzętała, prof.UŚ
dr Maksymilian Solarski

Temat: Tendencje zmian warunków hydrologicznych i użytkowanie wód na obszarach w różnym stopniu przekształconych antropogenicznie

Istotą badań jest ocena naturalnych i antropogenicznych zmian środowiska wodnego, a w szczególności wód powierzchniowych. Główne kierunki realizowanych badań utożsa-miane są z kilkoma problemami cząstkowymi:
- oceną zmian ilościowych wód powierzchniowych na obszarach uprzemysłowionych i zurbanizowanych (zmiany w małym obiegu wody, kształtowanie tzw. małej retencji);
- oceną funkcjonowania jezior i zbiorników wodnych w warunkach zróżnicowanej antro-popresji na przykładzie wybranych procesów limnicznych (np. zjawiska lodowe zbiorni-ków wodnych jako wskaźnik współczesnych zmian klimatycznych, natlenienie wody zbiorników antropogenicznych jako wskaźnik warunków ekologicznych);
- oceną procesów występowania toksycznych metali w osadach dennych ekosystemów wodnych jako indykatora warunków ekologicznych w zlewni;
- oceną użytkowania terenu i wód powierzchniowych na obszarach o zróżnicowanej an-tropopresji (zmiany hipsometryczne i użytkowanie terenu na obszarach miejsko-przemysłowych; występowanie i użytkowanie wód na terenach eksploatacji górniczej).
Prace terenowe (np. kartowanie hydrologiczne) będą realizowane na poligonach ba-dawczych
w Polsce (Wyżyna Śląska, Tatry) oraz poza jej granicami, a badania z wykorzystaniem no-woczesnych metod badań laboratoryjnych (np. spektrometrii atomowej), przeprowadzone zostaną w macierzystej jednostce naukowej oraz w certyfikowanym laboratorium w Anca-ster w Kanadzie.
Wyniki badań będą mieć znaczenie poznawcze, metodyczne i aplikacyjne (np. w opracowaniach koncepcji rekultywacji terenu oraz optymalizacji użytkowania zbiorników wodnych).

Nazwa zespołu: Taksonomia, ekologia i ewolucja liliowców (Crinoidea)
Lider zespołu: prof. dr hab. Mariusz Salamon

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Paleoekologia, tafonomia i ewolucja strategii życiowych liliowców

Charakterystyka taksonomiczna i paleoekologiczna liliowców juraskich Rumunii oraz permskich i triasowych Czarnogóry i Słowenii (w przypadku tego kraju tylko triasowych).W dalszym ciągu kontynuowane będą badania współczesnych liliowców, które obserwowane będą w ich naturalnym środowisku na Morzu Karaibskim. Z jednej strony, będą kontynuowane badania zapoczątkowane przez prof. Baumillera i opisujące interakcje ofiara-drapieżnik, a z drugiej planuje się studia śladów pozostawianych na powierzchni dna przez liliowce łodygowe. Obraz ten zostanie uzupełniony danymi kopalnymi, które częściowo są już w posiadaniu wnioskodawcy, a część z nich doczekała się już publikacji. Dodatkowo, wnioskodawca zaangażowany jest w badania koprolitów mioceńskich Europy Centralnej.

Lider zespołu: dr hab. Tomasz Salamon, prof. UŚ

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Sedymentologiczny zapis zmian środowiska w plejstocenie

Głównym celem projektu jest rekonstrukcja różnorodnych środowisk sedymentacji funkcjonujących w plejstocenie, zwłaszcza w czasie rozwoju i zaniku wielkich zlodowaceń kontynentalnych będących następstwem wielkoskalowych wahań klimatycznych. Badanie sukcesji osadowych rejestrujących zmiany środowiska w plejstocenie pozwalają nie tylko na szczegółowe poznanie natury samych środowisk sedymentacji, ale w szerszej perspektywie stwarzają także możliwość pełniejszego zrozumienia zależności jakie istnieją pomiędzy poszczególnymi sferami ziemskiego systemu planetarnego, czyli litosferą, hydrosferą i atmosferą, co w świetle obserwowanych obecnie i prognozowanych w przyszłości zmian klimatycznych się szczególnie istotne. Badaniami objęte będą głównie osady lodowcowe z różnych glacjalnych stref depozycyjnych (glacimarginalnej, proglacjalnej, subglacjalnej), ale także osady innych środowisk sedymentacji, zwłaszcza fluwialnych. Badania prowadzone będą na obszarze północnej Polski (Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie) i południowej Polski (Kotlina Raciborska).
W obrębie realizowanego tematu mieści się szereg bardziej szczegółowych celów badawczych, takich jak: - Specyfika rozwoju wybranych sandrów na przedpolu Garbu Lubawskiego; Ewolucja systemu rzecznego doliny Drwęcy okresowo zasilanego wodami lodowcowymi; — Geologiczny zapis rozwoju mławskich moren czołowych; - Badania osadów lodowcowych w świetle dynamiki lądolodu skandynawskiego na obszarze Kotliny Raciborskiej. W ramach projektu przewidziana jest także współpraca z zespołem archeologów Uniwersytetu Wrocławskiego w zakresie badań obecności człowieka na obszarze Płaskowyżu Głubczyckiego w okresie paleolitu (stanowisko Racibórz-Studzienna).

Lider zespołu: dr hab. Beata Smieja-Król, prof. UŚ

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Mineralogia i geochemia środowisk przekształconych antropogenicznie

Temat badawczy obejmuje:
1. Torfowiska jako archiwa depozycji atmosferycznej. Wykorzystanie cząstek nieorganicznych do identyfikacji źródeł pyłu oraz jako markerów działalności przemysłowej.
2. Badania sezonowych zmian procesów biogeochemicznych zachodzących w torfowiskach oraz ich wpływu na obieg pierwiastków śladowych, ze szczególnym uwzględnieniem formowania i stabilności biogenicznych siarczków metali.
3. Procesy (bio)geochemiczne w zbiornikach wodnych pod wpływem antropopresji, ze szczególnym uwzględnieniem czynników kontrolujących wytrącanie węglanu wapnia oraz jego roli w kształtowaniu geochemii wód i osadów, w tym immobilizacji i współstrącania pierwiastków śladowych.

Nazwa zespołu: IC(Y)-POL
Lider zespołu: dr Joanna Szafraniec

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Szarże i powodzie lodowcowe a procesy deglacjacji w warunkach zmian klimatu (w świetle badań morfometrycznych i teledetekcyjnych dawnych i współczesnych obszarów sandrowych Polski, Islandii i Spitsbergenu)

Dawne i współczesne systemy stref marginalnych lądolodów i lodowców przechodzą szczególnie intensywne przemiany w warunkach deglacjacji. Okresy te, charakteryzujące się z reguły szybkim ociepleniem klimatu, prowadzą do zwiększonej dynamiki środowiska na styku atmosfera–kriosfera, czego przejawem są szarże lodowcowe i ekstremalne w natężeniu powodzie lodowcowe. Uwalniane spod lodu nowe tereny, pokrywane osadami fluwioglacjalnymi, przechodzą wówczas spektakularne zmiany rzeźby, a czynnikiem szczególnie wpływającym na te procesy są fragmenty pogrzebanych brył lodu różnej genezy. Te młode środowiska jednocześnie też przechodzą spektakularne zmiany w świecie roślinnym. Kolonizacja napędzana ociepleniem klimatu z jednej strony, stabilizująca stoki form powytopiskowych, jest jednocześnie regulowana glacjalnymi, hydrologicznymi i eolicznymi procesami z drugiej. Cechy rzeźby takie jak rozległe systemy stożków sandrowych u wylotu przełomów w morenach końcowych oraz systemy zagłębień bezodpływowych są zapisem procesów na styku dziedzin glacjalnej, proglacjalnej i peryglacjalnej. Współczesne obserwacje na Islandii i Spitsbergenie pozwalają na śledzenie tych procesów in situ, w żywych laboratoriach, stanowiąc analogię dla warunków na sandrach końca plejstocenu na terenie Polski Północnej. Podejście holistyczne, uwzględniające różne aspekty przemian geoekosystemów na skutek zmian klimatu, pozwala na głębsze zrozumienie tego okresu i procesu przekształcania środowisk od tundrowych ku leśnym.

Nazwa zespołu: GeoDynamica
Lider zespołu: dr hab. Jacek Szczygieł, prof. UŚ

Skład zespołu:
mgr Bahadir Seçen (doktorant)

Temat: Badanie procesów tektonicznych i geomorfologicznych w oparciu o analizę i datowanie osadów jaskiniowych

Badania procesów tektonicznych (takich jak aktywność uskoków w czwartorzędzie, paleosejsmologia, tempo wypiętrzania) i geomorfologicznych (procesy grawitacyjne, tempo wcinanie się dolin w obszarach górskich w odpowiedzi na zmiany klimatu w czwartorzędzie i tempo wypiętrzania).
Badania geodynamiki Hellenidów, Alp, Karpat i Sudetów, z perspektywy jaskiń.

Lider zespołu: dr Eligiusz Szełęg

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Badania minerałów pierwiastków rzadkich, krytycznych oraz rudnych ze szczególnym uwzględnieniem minerałów pegmatytowych

Głównym obiektem badań są minerały Nb, Ta, Sc, Y, REE, U, Th, Sn, Ti, Zr, Cs, Li, Be pegmatytów granitowych z obszaru Sudetów i ich przedpola (blok Gór Sowich, masyw Strzegom – Sobótka, masyw karkonoski).
Planowane są również wstępne badania pegmatytów litowych z rejonu Erongo w Namibii.

Nazwa zespołu: Geologia złóż oraz terenów górniczych i pogórniczych
Lider zespołu: prof. dr hab. Lesław Teper

Skład zespołu:
dr hab. Jerzy Cabała
dr hab. Sławomir Kędzior, prof.UŚ
dr Katarzyna Sutkowska


Temat: Tereny górnicze i pogórnicze- przestrzeń szans i zagrożeń

Kontynuowane będą badania charakteru związków między zagrożeniami (sejsmiczność, emisja metanu, migracja metali ciężkich w osadach i glebach oraz ich transfer do roztworów glebowych, wód oraz łańcuchów troficznych, skutkujące zanieczyszczeniem środowiska metalami i metaloidami) a strukturami geologicznymi i działalnością człowieka na obszarach długoletniej dominacji górnictwa i przetwórstwa surowców mineralnych w regionie śląsko-krakowskim.
Badania będą prowadzone z wykorzystaniem analizy strukturalno-tektonicznej danych sejsmologicznych, analizy zmienności ilości metanu w złożach i jego emisji w czasie oraz metod instrumentalnych, m.in.: XRD. SEM-EDS, AAS, ICP-MS, MC-ICP-MS (frakcjonowanie izotopów) oraz EPMA.

Nazwa zespołu: Ryzyko i ochrona środowiska gruntowo-wodnego
Lider zespołu: dr hab. Dominika Dąbrowska, prof. UŚ

Skład zespołu:
prof. dr hab. Andrzej Witkowski
dr hab. inż. Jacek Różkowski, prof. UŚ
dr Sabina Jakóbczyk-Karpierz
dr inż. Marek Sołtysiak
dr inż. Wojciech Rykała
mgr Martyna Lalik (doktorantka)

Temat: Badania zasobów jakościowych i ilościowych wód podziemnych i ich ochrona

Tematyka prac badawczych będzie koncentrować się wokół następujących zagadnień:
1. Ustalanie zasobów i zagospodarowanie wód podziemnych m.in. na obszarach zurbanizowanych i uprzemysłowionych;
2. Kartografia hydrogeologiczna i regionalne badania hydrogeologiczne;
3. Podatność wód podziemnych na zanieczyszczenie antropogeniczne i geogeniczne stymulowane przez antropopresję oraz ocena ich stopnia zagrożenia ze strony różnorodnych ognisk zanieczyszczeń;
4. Ochrona i monitoring jakościowo-ilościowy wód podziemnych na obszarze Górnego Śląska i jego obrzeżenia;
5. Wykorzystanie sztucznej inteligencji do analizy danych monitoringowych;
6. Różnoskalowe badania wymywalności zanieczyszczeń (statyczne, dynamiczne i lizymetryczne);
7. Modelowanie przepływu wód podziemnych i migracji zanieczyszczeń;
8. Badania środowiskowych skutków wykorzystania odpadów przemysłowych w pracach rekultywacyjnych;
9. Badanie składu chemicznego i ocena jakości wód podziemnych;
10. Badania występowania i źródeł tzw. nowo-pojawiających się zanieczyszczeń w wodach podziemnych i ich migracji w środowisku gruntowo-wodnym;
11. Ocena warunków geologiczno-inżynierskich w wybranych obszarach na obszarze Górnego Śląska i jego obrzeżenia.

Nazwa zespołu: Zespół badawczy Paleoekologii i Tafonomii
Lider zespołu: prof. dr hab. Michał Zatoń

Skład zespołu:
dr Grzegorz Sadlok
dr Dawid Surmik
dr Jakub Słowiński
dr Tomasz Wrzołek


Temat: Paleobiologia ekosystemów morskich i lądowych

Nasz zespół badawczy zajmuje się szerokimi aspektami paleobiologicznymi. Chociaż paleoekologia i tafonomia są wiodącymi obszarami, zajmujemy się także paleontologią systematyczną oraz ichnologią (skamieniałościami śladowymi), również w kontekście paleośrodowiska.
Naszą specjalnością są: 1) badania paleoekologiczne i systematyczne organizmów twardego podłoża oraz relacje symbiotyczne zachodzące pomiędzy nimi (Michał Zatoń, Tomasz Wrzołek, Jakub Słowiński); 2) paleontologia systematyczna koralowców Rugosa (Tomasz Wrzołek); 3) mezozoiczne wieloszczety osiadłe (Jakub Słowiński); 4) analiza etologiczna, tafonomiczna i paleośrodowiskowa w oparciu o skamieniałości śladowe zachowane w osadach morskich i lądowych (Grzegorz Sadlok), oraz 5) taksonomia, paleopatologia i tafonomia (w tym molekularna) kręgowców kopalnych (Dawid Surmik).

Nazwa zespołu: POTOK (Petrography-Organic matter-Thermal maturity-Orogenic structure-Klippen belt)
Lider zespołu: dr inż. Magdalena Zielińska

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Tectonic and thermal evolution of the Western Carpathians constrained by the structural and organic petrology data

Badania koncentrują się na rekonstrukcji historii tektonicznej i termicznej Karpat Zachodnich poprzez integrację danych strukturalnych i petrologii organicznej. Analiza deformacji, geometrii jednostek oraz relacji tektonostratygraficznych zostaje zestawiona z wskaźnikami dojrzałości substancji organicznej, pozwalając na ilościową ocenę procesów ogrzewania, pochówku i wyniesienia. Uzyskane dane umożliwią rozpoznanie zróżnicowanej ewolucji termicznej w obrębie jednostek tektonicznych oraz ocenę kluczowych mechanizmów odpowiedzialnych za regionalne kontrasty termiczne, a tym samym lepsze zrozumienie rozwoju orogenu karpackiego.

Nazwa zespołu: Geofizyka
Lider zespołu: dr hab. Bogdan Żogała

Skład zespołu:
dr hab. Iwona Stan-Kłeczek, prof. UŚ
dr Jolanta Pierwoła
dr inż. Krzysztof Jochymczyk
mgr Małgorzata Sokołowska (doktorantka)
mgr Seweryn Tlałka (doktorant)


Temat: Geofizyczne badania geozagrożeń i stanowisk archeologicznych

Zakres prowadzonych badań dotyczyć będzie geozagrożeń występujących w płytkim podłożu geologicznym, w tym wynikających z eksploatacji górniczej, rozpoznania płytkiej budowy geologicznej na obszarach lessowych oraz rozpoznania stanowisk archeologicznych.
Płytkie rozpoznanie geofizyczne powiązane z pomiarami geodezyjnymi pozwala na badanie m. in. obszarów przeznaczonych pod inwestycje, w tym na detekcję i monitoring zagrożeń osuwiskowych, lokalizację pustek zarówno pochodzenia naturalnego (kras) jak i antropogenicznego (górniczego) oraz stref rozluźnień górotworu, pozwala także na szczegółowe rozpoznanie warstw lessowych i stanowisk archeologicznych, a także na rozpoznanie stref wodonośnych i lokalizację skażeń. Rozpoznanie prowadzone będzie metodami geoelektrycznymi, elektromagnetyczną i sejsmiczną.
Zespół badawczy ma duże doświadczenie w przedstawionym zakresie badań, udokumentowane publikacjami i współpracą z innymi ośrodkami naukowymi, badawczymi oraz przemysłem. Badania są prowadzone przy współpracy z Głównym Instytutem Górnictwa, Geofizyką Toruń S.A., Instytutem Podstaw Inżynierii Środowiska PAN, Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej, Muzeum Ziemi Przemyskiej, Instytutem Geoniki Czeskiej Akademii Nauk oraz firmami geotechnicznymi.

Nazwa zespołu: Hydrosfera
Lider zespołu: dr hab. Damian Absalon, prof. UŚ

Skład zespołu:
dr hab. Magdalena Matysik, prof. UŚ
mgr Agata Drabek (doktorantka)
mgr Natalia Janczewska (doktorantka)
mgr Alicja Biesmer (EBD Global Optimum Ltd.)
dr Radosław Droździoł (IMGW-PIB, Warszawa)
dr inż. Łukasz Pieron (PGW Wody Polskie, Warszawa)
dr inż. Rafał Ulańczyk (Polskie Elektrownie Jądrowe, Warszawa)


Temat: Hydrosfera – hydrologia i gospodarka wodna w warunkach zróżnicowanej antropopresji i zmian klimatu

Zmiany jakości wody i odpływu w warunkach silnej i zróżnicowanej antropopresji;
Zależności między antropopresją a zanieczyszczeniem środowiska wodnego;
Zmiany odpływu i jakości wody wywołane przez działalność górniczą;
Ekstremalne zdarzenia hydrologiczne i ich skutki środowiskowe;
Możliwości wykorzystania antropogenicznych zbiorników wodnych do łagodzenia skutków zmian klimatu;
Modelowanie matematyczne zmian ilościowych i jakościowych rzek, kanałów i jezior;
Powodzie i susze,
Nowoczesne metody monitoringu opadów atmosferycznych oraz ilości i jakości wód w aspekcie zagrożenia środowiskowego i bezpieczeństwa ludzi,
Analiza zmian odpływu w kontekście zmian zasięgu, czasu trwania i grubości pokrywy śnieżnej.

Lider zespołu: dr hab. Artur Szymczyk

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Interakcje człowiek - środowisko w holocenie i ewolucja ekosystemów jeziorno - torfowiskowych w świetle analiz osadów organicznych

Badania wykorzystujące między innymi analizy makroszczątków w osadach organicznych dotyczą przede wszystkim: mechanizmów zmian zachodzących w ekosystemach jeziorno - torfowiskowych i otaczającym je środowisku, oceny roli czynników naturalnych (zmiany klimatu) i antropogenicznych (osadnictwo, zmiany sposobu gospodarowania) w tych zmianach, warunków akumulacji osadów i oceny zmian zachodzących w mokradłach w aspekcie historycznym oraz ich zagrożeń i możliwości restytucji.

Lider zespołu: dr Sylwia Skreczko

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Holoceńskie zmiany środowiska w świetle interdyscyplinarnych badań osadów organicznych i aluwialnych

Problematyka badawcza obejmuje zagadnienia dotyczące rekonstrukcji holoceńskich zmian środowiska na podstawie badań osadów organicznych, jeziornych i zalewowych, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu czynników antropogenicznych. Badania skupią się wokół trzech zagadnień: 1) zmian zachodzących w ekosystemach torfowiskowych i otaczającym je środowisku; 2) określenia roli czynników naturalnych (wzmożona aktywność fluwialna rzek południowej Polski, naturalne anomalie geochemiczne) i antropogenicznych (osadnictwo, zmiany gospodarki wodnej w dolinach rzecznych, ślady aktywności dawnego i współczesnego przemysłu) w procesie zmian; 3) określenie warunków akumulacji osadów i ocena zmian zachodzących w mokradłach i dawnych zbiornikach wód stojących (stawach) w aspekcie historycznym i potencjalnym ponownym wykorzystaniu ich właściwości retencyjnych. Przedstawiony temat badawczy jest kompilacją czterech odrębnie prowadzonych prac badawczych we współpracy m.in. z interdyscyplinarnym zespołem badawczym.

Nazwa zespołu: Zespół badawczy Paleośrodowiska i Chemostratygrafii - PAlCHeMo
Lider zespołu: dr hab. Michał Rakociński, prof. UŚ

Skład zespołu:
dr hab. Zofia Dubicka (Uniwersytet Warszawski)
dr Wojciech Krawczyński
mgr Daria Książak (doktorantka)
mgr Jakub Kucharczyk (doktorant)
mgr inż. Marta Palarz (doktorantka)

Temat: Rekonstrukcja zmian paleośrodowiskowych w głębokiej przeszłości geologicznej

Aktualne projekty badawcze zespołu dotyczą:
1. Zmian środowiskowych w trakcie kryzysów biotycznych w środkowym paleozoiku (dewon-karbon) oraz późnej kredzie (cenoman-turon), związanych z drastycznymi zmianami klimatycznymi wywołanymi wzmożoną aktywnością wulkaniczną oraz potencjalnym wpływem biometylacji rtęci na kryzysy szczytowych drapieżników oraz innych organizmów w tym czasie.
2. Zmian i zaburzeń w cyklu węglowym oraz perturbacji klimatycznych w trakcie karbońskich zdarzeń beztlenowych (turnej), oraz ich związku z wzmożoną aktywnością wulkaniczną.
3. Badania ewolucji dewońskich otwornic (jednokomórkowych pierwotniaków) stanowiących jeden z podstawowych elementów piramidy troficznej w bujnych ekosystemach ówczesnych platform węglanowych w nawiązaniu do zmian paleośrodowiskowych oraz biogeograficznych.

Nazwa zespołu: Zespół paleopalinologii i paleobotaniki
Lider zespołu: prof. dr hab. Paweł Filipiak

Skład zespołu:
dr Marcelina Kondas
dr Zuzanna Wawrzyniak

Temat: Palinologia i paleobotanika paleozoiku i mezozoiku

Zespół będzie zajmował się ewolucją biosfery w oparciu o zapis kopalny organizmów roślinnych z paleozoiku i mezozoiku, skupiając się szczególnie na okresach dewońskim i triasowym. Materiał badawczy będą stanowiły zróżnicowane morfologicznie i taksonomicznie skamieniałości takie jak: palinomorfy (np. akritarchy, algi, palinoklasty itd.) i rośliny lądowe w postaci mikroszczątków (megaspory i miospory), mezoszczątków (kutykule), oraz makroszczątków (plechy, fragmenty pni, pędów, liści, etc.), zarówno z naturalnych odkrywek jak i otworów wiertniczych.
Podstawę badań stanowić będą analizy przy użyciu mikroskopu do światła przechodzącego oraz mikroskopu elektronowego (SEM). Dodatkowe informacje uzyskane zostaną podczas obserwacji mikroskopem konfokalnym i fluorescencyjnym.
Kompleksowe analizy paleobotaniczne pozwolą na ustalanie palinostratygrafii badanych osadów, rekonstrukcję paleośrodowiska sedymentacji oraz przyjrzenie się procesom ewolucyjnym roślin. Uzyskane dane morfologiczne i anatomiczne pozwolą na określenie przynależności taksonomicznej, a w oparciu o istniejące u roślin zależności między budową anatomiczną a ich przystosowaniem do warunków środowiskowych także na formułowaniu wniosków dotyczących warunków klimatycznych i ekologicznych panujących za życia roślin.
Obszarem badań skoncentrowany będzie na Polskę, jednak analizowany materiał może obejmować także inne rejony świata, ze szczególnym uwzględnieniem paleokontynentu Laurussi. Obecnie realizujemy np. współpracę z Kanadą na palinologiczne opracowanie materiału dewońskiego.

Nazwa zespołu: Dewońskie zdarzenia globalne
Lider zespołu: dr Agnieszka Pisarzowska

Skład zespołu:
Działalność indywidualna

Temat: Analiza zdarzeń dewońskich w środowiskach od płytko- do głębokomorskich w oparciu o zapis geochemiczny i mineralogiczny

Działalność badawcza w latach 2026-2028 będzie kontynuacją obecnych badań, obejmujących analizę zdarzeń dewońskich w środowiskach od skrajnie płytkowodnych (lagunowych) do głębokomorskich, głównie w oparciu
o zapis geochemiczny i mineralogiczny. W skali lokalnej, regionalnej i globalnej zostaną prześledzone zmiany warunków redoks, produktywności, zasolenia, aktywności wulkanicznej i tektonicznej, oraz zmiany klimatyczne i eustatyczne, głównie w trakcie dewońskich kryzysów biotycznych. Do badań dewońskich głębokowodnych środowisk został wytypowany materiał skalny pochodzący z północno-zachodnich terytoriów Kanady oraz Stanów Zjednoczonych. Natomiast płytkowodne środowiska szelfowe i facje głębszego szelfu będą analizowane w oparciu o próbki z Gór Świętokrzyskich i Algierii.