Uniwersytet Śląski w Katowicach

Profesor Mioduszewski urodził się 25 grudnia 1927 na Mazowszu we wsi Ołtarze nad brzegiem Bugu. Wychowywał się w rodzinie inteligenckiej. Jego matka, Zofia z Rakowieckich, była nauczycielką. Ojciec Teofil był geodetą wykształconym w Rosji (matura w Samarze przed rewolucją 1917 roku). Dzieciństwo i wczesną młodość Jerzy Mioduszewski spędził z rodziną w Bielsku Podlaskim, gdzie jego ojciec jako mierniczy przysięgły miał biuro. Przez rok chodził tam do sowieckiej szkoły. Później rodzina przeniosła się do Zambrowa i w końcu do Łomży, gdzie Jerzy uczył się na tajnych kompletach. Będąc obdarzony wielką wrażliwością i delikatnością ciężko przeżył wojnę. Te lata pozostawiły na nim głęboki ślad.

Jerzy Mioduszewski szkołę średnia ukończył w Łomży, z którą był związany do końca życia jako aktywny członek Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego. Studia matematyczne rozpoczął w 1947 na Uniwersytecie Wrocławskim. Tam właśnie, w środowisku matematyków wywodzących się ze Szkoły Warszawsko-Lwowskiej ukształtował się jako matematyk. Wśród jego nauczycieli byli m.in. Hugo Steinhaus, Bronisław Knaster a także inni matematycy związani ze Lwowem. Mioduszewski na początku kariery naukowej współpracował z Profesorem Witoldem Wolibnerem w dziedzinie funkcji analitycznych. Pod jego kierunkiem napisał pracę na temat dziedziny jednoznaczności funkcji analitycznych. Wkrótce jednak dołączył do seminarium topologicznego Profesora Knastera, ucznia Mazurkiewicza i Sierpińskiego. Pod kierunkiem Profesora Knastera napisał rozprawę doktorską pt. Two-to-one continuous functions obronioną w 1959 na Uniwersytecie Wrocławskim. Tematykę badawczą związaną z doktoratem Mioduszewski kontynuował jeszcze w późniejszych latach, także w pracach napisanych już w Katowicach. W swoim doktoracie Mioduszewski wykazał między innymi, że nie istnieje funkcja ciągła two-to-one określona na kontinuum Knastera. W roku 1964 Mioduszewski uzyskał habilitację za cykl prac przedstawiających teorię kontinuów łańcuchowych poprzez wykorzystanie granic odwrotnych.

W roku 1967 Mioduszewski ze stanowiska docenta na Uniwersytecie Wrocławskim przeniósł się do Katowic na Filię Uniwersytetu Jagiellońskiego, która po połączeniu z Wyższą Szkoła Pedagogiczna przekształciła się rok później w Uniwersytet Śląski. Od początku swojego pobytu na Uniwersytecie Śląskim na seminarium, które prowadził od roku 1969 zgromadził grupę młodych matematyków, w większości swoich byłych magistrantów, którzy z wielkim entuzjazmem dołączyli do badań w topologii. W tym czasie topologia, uważana za polską specjalność, rozwijała się bardzo dynamicznie. Podążając za aktualnymi trendami Mioduszewski poszerzył dziedzinę swoich badań o teorię kategorii, teorię mnogości i topologię mnogościową. Napisał skrypt z teorii kategorii i elementów topologii ogólnej. Z myślą o powiększającej się co roku grupie swoich uczniów prowadził wykłady monograficzne z wymienionych dziedzin. Zorganizował też semestralne wykłady, które prowadzili Docent Ryszard Engelking z Uniwersytetu Warszawskiego (semestr letni 1970) i Docent Roman Duda (semestr letni 1974).

Grupa uczniów Profesora Mioduszewskiego była bardzo liczna, a on każdemu starał się poświęcić jak najwięcej czasu, więcej niż na swoje osobiste badania naukowe. Nie wszyscy jego podopieczni zdołali osiągnąć doktorat, gdyż był bardzo wymagającym promotorem — wymagał samodzielności. Wypromował następujących doktorów: Władysław Kulpa (1973), Aleksander Błaszczyk (1974), Andrzej Szymański (1975), Anna Kucia (1976), Marian Turzański (1978), Adam Mysior (1978), Adam Emeryk (1979), Ryszard Frankiewicz (1980), Andrzej Gutek (1981), Witold Bula (1984), Wojciech Dębski (1985) oraz Iwona Krzemińska (2001).

Jednym z głównych nurtów topologii w latach 70-tych było badanie przestrzeni typu βX\X. Inspirowana przez Mioduszewskiego katowicka grupa topologów brała w tych badaniach aktywny udział. To właśnie na seminarium Mioduszewskiego postawiono do dziś nierozwiązany Problem Katowicki dotyczący istnienia homeomorfizmu narostów przestrzeni βω i βω₁. Na tym seminarium Mioduszewski nie tylko inspirował i stawiał pytania, ale także sam przedstawiał nowatorskie konstrukcje, jak na przykład opis przestrzeni β[0,∞)\[0,∞) za pomocą ultraproduktu na przestrzeni [0,1]×ω nazywanego dziś przestrzenią Mioduszewskiego. Przedstawił nową metodę badania kompozant i wykazał, że kontinuum β[0,∞) \ [0,∞) ma tylko jedną kompozantę wtedy i tylko wtedy, gdy istnieją tzw. NCF-filtry. Niesprzeczność z aksjomatami teorii mnogości ZFC istnienia takich filtrów została wykazana przez Blassa i Shelaha w 1987 roku.

Profesor Mioduszewski dbał o to, by tematyka badawcza uprawiana w jego zespole rozwijała się w powiązaniu z największymi w Polsce ośrodkami topologicznymi: Uniwersytetem Warszawskim i Uniwersytetem Wrocławskim. Stąd częste odwiedziny przedstawicieli tych środowisk matematycznych w Katowicach. Liczne też były kontakty z zagranicznymi ośrodkami matematycznymi realizowane poprzez przyjazdy gości zagranicznych, gdyż jak wiadomo wyjazdy z Polski w czasach PRL-u były bardzo trudne. Sam Profesor Mioduszewski nieczęsto wyjeżdżał na dłuższe pobyty zagraniczne, nie licząc rocznego pobytu na Uniwersytecie Moskiewskim im. Łomonosowa w roku akademickim 1961/62, gdzie uczestniczył w seminariach Profesora Pawła Siergiejewicza Aleksandrowa. W czasie gdy Profesor Mioduszewski kierował Zakładem Topologii Katowice odwiedzili, niektórzy kilkakrotnie, czołowi topologowie z Europy i Ameryki, często przy okazji wizyt naukowych w Warszawie lub Wrocławiu. Profesor David Bellamy w Katowicach spędził cały semestr zimowy roku akademickiego 1977/78.

Profesor Mioduszewski nie tylko dbał o rozwój warsztatu naukowego swoich uczniów, ale też wpoił im fundamentalne zasady uprawiania nauki. Nauczył ich rzetelności badawczej. Często powtarzał, że ważne jest rozwiązywanie naturalnych i istotnych problemów badawczych, a nie publikowanie za wszelką cenę. Nieustannie przypominał, że Uniwersytet nie jest zakładem produkcyjnym, a praca naukowa nie polega na zdobywaniu punktów. Przekazał także swoim uczniom pewien styl uprawiania matematyki i pewne zasady estetyczne, które sprawiają, że matematyka staje się nie tylko rzemiosłem, ale staje się sztuką.

Profesor Mioduszewski interesował się też historią i filozofią matematyki. Uczestniczył w seminariach Towarzystwa Withedowskiego w Klasztorze Franciszkańskim w Panewnikach. Był też aktywny na polu popularyzacji matematyki. Wygłosił wiele wykładów popularnych dla młodzieży i brał aktywny udział w pracach Ośrodka Kultury Matematycznej w Mordach. Jest autorem siedmiu książek o charakterze naukowo-dydaktycznym oraz filozoficzno-historycznym opublikowanych na Uniwersytecie Sląskim. Wszystkie jego publikacje znane są z wysokiego kunsztu naukowego i świetnej redakcji. Także tę umiejętność starał się przekazać swoim uczniom. Spośród jego książek największe uznanie wśród matematyków zdobyła wydana w 1996 roku Ciągłość. Szkice z historii matematyki. Uniwersytet Śląski między innymi za tę książkę przyznał Profesorowi prestiżową nagrodę Pro Scientia et Arte.

Profesor Mioduszewski wywarł olbrzymi wpływ na swoich uczniów nie tylko, gdy idzie o ich kariery naukowe, ale także wpływając na ich postawy życiowe. W roku 1980 jako jeden z pierwszych zapisał się do Solidarności. Był aktywnym jej członkiem dając przykład wielkiej odwagi. Za nim podążyli wszyscy jego uczniowie.

Profesor Mioduszewski był aktywny naukowo niemal do końca życia. W roku 2018, w wieku ponad 90 lat opublikował wspólnie z Tarasem Banakhem z Uniwersytetu Lwowskiego i swoim „matematycznym wnukiem” Sławomirem Turkiem artykuł w czasopiśmie Commentationes Mathematicae Universitatis Carolinae. Zmarł po krótkiej, ale ciężkiej chorobie w Katowicach dnia 10 sierpnia 2025 roku.

Opracował: prof. dr hab. Aleksander Błaszczyk