W czasopiśmie Marine Geoscience and Energy Resources (Elsevier) (porzednio Marine and Petroleum Geology) opublikowano artykuł autorstwa M. Zielińska, K. Spunda, D. Plašienka, D. Botor pt. „Thermal records of Mesozoic and Cenozoic heat flow peaks as an expression of structural evolution interplay in the Western Carpathian northern suture”, poświęcony ilościowej rekonstrukcji historii termicznej północnej strefy szwu Karpat Zachodnich na podstawie danych z otworu Hanušovce-1.
Profil otworu obejmuje tektonicznie zestawione jednostki Karpat Zachodnich, w tym elementy Pienińskiego Pasa Skałkowego oraz jednostki magurskiej, reprezentujące różne poziomy strukturalne pasa orogenicznego. Taka architektura umożliwiła analizę zróżnicowanej odpowiedzi termicznej poszczególnych jednostek w zależności od ich pozycji tektonicznej i historii pogrążania.
Praca przedstawia zintegrowane podejście łączące szczegółową analizę wskaźników dojrzałości materii organicznej z 1-wymiarowym modelowaniem historii pogrążania i przepływu ciepła, kalibrowanym danymi stratygraficznymi i strukturalnymi. Kluczowym elementem metodologicznym jest opracowanie sekwencyjnych paleo-modeli odpowiadających kolejnym etapom nasunięć tektonicznych, co umożliwiło rozdzielenie efektów termicznych związanych z poszczególnymi fazami deformacji oraz odtworzenie ich amplitudy i czasu trwania.
Uzyskane wyniki wskazują na zróżnicowany charakter pików strumienia ciepła w mezozoiku i kenozoiku. Kolizja kredowa wiązana z konwergencją Karpat Centralnych i Pasa Skałkowego Pienińskiego, zapisała się jako stopniowy, relatywnie niskiej amplitudy wzrost strumienia ciepła, natomiast kolizja eocenu związana z nasuwaniem Karpat Centralnych i Pasa Skałkowego na Karpaty Zewnętrzne, wygenerowała krótkotrwały, lecz wyraźny pik o większej intensywności. Wykazano tym samym ścisłe sprzężenie między dynamiką kolizji, kinematyką nasunięć oraz odpowiedzią termiczną skał w obrębie strefy kolizyjnej.
Nowość opracowania polega na ilościowym wykazaniu, że zapis paleotermiczny w obrębie północnego segmentu Karpat Zachodnich ma charakter polifazowy i jest bezpośrednio kontrolowany przez sekwencję zdarzeń tektonicznych, a nie przez jednolity regionalny reżim cieplny. Maksymalne paleotemperatury, sięgające lokalnie ok. 180 °C, wskazują na istotne zróżnicowanie stopnia dojrzałości materii organicznej pomiędzy jednostkami strukturalnymi, co ma znaczenie zarówno dla rekonstrukcji ewolucji geodynamicznej orogenu, jak i dla interpretacji historii systemów naftowych w strefach kolizyjnych.
Publikacja stanowi istotny wkład w dyskusję nad mechanizmami generowania anomalii cieplnych w pasach orogenicznych oraz nad relacją między deformacją tektoniczną a ewolucją termiczną w strefach szwu kontynentalnego.
Źródło: DOI: https://doi.org/10.1016/j.marger.2026.207654
Autor notatki: Magdalena Zielińska
