Symbioza odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu ekosystemów i ewolucji organizmów, jednak bezpośrednie dowody takich zależności w zapisie kopalnym należą do rzadkości. Jurajskie morza basenu polskiego sprzed prawie 170 milionów lat skrywały złożone i niezwykle bliskie interakcje symbiotyczne. Sześć lat po opublikowaniu pierwszych badań nad symbiozą wieloszczetów osiadłych (serpulidów) i stułbiopławów z wykorzystaniem miktrotomografii komputerowej, szczegółowe analizy pozwoliły na znacznie bardziej dogłębną interpretację mechanizmów tej interakcji.
Dr Jakub Słowiński wraz ze współpracownikami przeanalizowali wyjątkowo zachowane skamieniałości jurajskich kolonii stułbiopławów Protulophila gestroi żyjących w obrębie węglanowego szkieletu serpulidów Propomatoceros lumbricalis sprzed około 165-170 milionów lat. Wysoka rozdzielczość skanów mikrotomograficznych umożliwiła trójwymiarową rekonstrukcję wewnętrznej struktury kolonii. Badania objęły okazy pochodzące z kilku różnych paleośrodowisk jurajskiego basenu polskiego.
Analizy wykazały, że interakcja zachodząca pomiędzy gospodarzem a symbiontem była dużo bardziej złożona niż wcześniej zakładano. Rozwój kolonii stułbiopławów był wyraźnie kontrolowany przez proces biomineralizacji serpulidów. Sposób i tempo wytwarzania węglanowej rurki bezpośrednio wpływały na morfologię i głębokość inkorporacji kolonii wewnątrz szkieletu gospodarza. Jednocześnie niektóre kolonie wykazywały znaczną zmienność morfologiczną nawet w obrębie tego samego okazu serpulida i środowiska, co sugeruje duży wpływ lokalnych warunków środowiskowych, takich jak hydrodynamika czy dostępność pokarmu.
Badania dostarczają wyjątkowo szczegółowego wglądu w interakcje pomiędzy organizmami żyjącymi w symbiozie w erze mezozoicznej i sugerują duży wpływ fizjologicznej zależności. Pokazują również, że nowoczesne techniki obrazowania otwierają nowe możliwości badania relacji ekologicznych zachowanych w skamieniałościach, pozwalając bezinwazyjnie i z ogromną dokładnością rekonstruować interakcje zachodzące między organizmami sprzed wielu milionów lat.
Badania zostały zrealizowane w ramach projektu badawczego PRELUDIUM-21 kierowanego przez dr. Jakuba Słowińskiego pt.: „Filogenetyczna i paleoekologiczna rekonstrukcja symbiotycznych relacji pomiędzy serpulidami i stułbiopławami z wykorzystaniem metod obrazowania mikrotomografii komputerowej”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Badania zostały opublikowane w brytyjskim czasopiśmie Palaeontology.
Słowiński, J., Duda, P., Nawrot, R. & Zatoń, M. 2026. Micro‐CT reveals host‐controlled symbiosis of the Jurassic serpulid–hydroid association. Palaeontology, 69 (3), e70070; doi: doi.org/10.1111/pala.70070.
