Czy da się „przetopić” ropę naftową w zieloną energię? Artyści i badacze z Bit Explorers Research Team pracują nad maszyną, która robi to dosłownie i symbolicznie. „Transformer” to działająca instalacja artystyczna połączona z rynkiem finansowym, która handluje kontraktami na ropę, by zamieniać je na akcje spółek OZE. Ten wyjątkowy projekt, powstający w partnerstwie z Uniwersytetem Śląskim, stawia niewygodne pytania o realny koszt zielonej transformacji. Kierownikiem projektu jest dr Wojciech Kukuczka, wykładowca związany z Wydziałem Sztuki i Nauk o Edukacji.
Czym jest transformer?
„Transformer” to inteligentna rzeźba i działająca maszyna finansowa, która w czasie rzeczywistym handluje na giełdzie: kupuje kontrakty na surowce kopalne, by następnie zamieniać je na akcje spółek związanych z odnawialnymi źródłami energii.
Instalacja jest fizycznym, hałaśliwym i energochłonnym organizmem – pełnym pomp, przewodów, cieczy i drgających mechanizmów. Jej praca odzwierciedla realne dane giełdowe: wzrosty i spadki cen surowców przekładają się na ruch płynów, dźwięk maszyn i kolejne etapy „transformacji”. W ten sposób niewidzialne na co dzień przepływy kapitału zyskują materialną, niemal laboratoryjną formę.
Choć deklarowaną misją projektu jest transfer kapitału z paliw kopalnych w stronę energii odnawialnej, twórcy od początku podkreślają symboliczny charakter tego gestu. Transformer nie jest narzędziem realnej zmiany gospodarczej, lecz artystycznym komentarzem do współczesnej „zielonej transformacji”. Instalacja zużywając energię, generując hałas, biurokrację i emisje, zadaje niewygodne pytania: Czy nasze działania proekologiczne rzeczywiście są ekologiczne, gdy policzymy cały ich koszt? Czy generowanie procedur, deklaracji i certyfikatów nie generuje więcej szkody niż pożytku? Czy nie ulegamy iluzji „zielonej zmiany”?
„Transformer” był prezentowany w 2025 roku m.in. podczas 9. Śląskiego Festiwalu Nauki w Katowicach, gdzie spotkał się z dużym zainteresowaniem publiczności. Projekt jest w fazie work-in-progress a prace nad zakończeniem tworzenia instalacji planowane są na 2029 rok.
O twórcach
Zespół Bit Explorers Research Team tworzą artyści i przyjaciele związani z Akademią Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Choć obecnie mieszkają w różnych częściach Polski, nadal współpracują w obszarze sztuki, edukacji artystycznej oraz popularyzacji kultury.
Grupa powstała z potrzeby realizowania projektów na styku sztuki i nauki. Tworzy technologicznie zaawansowane instalacje, wykorzystując doświadczenia takich dziedzin jak sztuka generatywna, mixed media, sztuka cyfrowa czy eksperymentalne interfejsy. Poprzez działania oparte na nowych mediach zespół podejmuje refleksję nad problemami współczesnego świata, stawiając na prospołeczny przekaz i sugestywną, wyobrażeniową formę. Łączą ich wspólne idee oraz potrzeba poszukiwania nowych środków wyrazu inspirowanych aktualnymi procesami społeczno-ekonomicznymi.
Członkowie zespołu:
Dr Wojciech Kukuczka – lider zespołu, specjalizujący się w fotografii, multimediach i filmie. Studiował na ASP Wrocław, a także AKI Academy of Fine Art w Holandii. W 2017 roku obronił doktorat na Uniwersytecie Śląskim. Obecnie pracownik naukowo-dydaktyczny na wydziale artystycznym UŚ oraz Prezes Zarządu Fundacji na rzecz kultury i sztuki Wielki Człowiek. Uczestniczył w ponad 70 wystawach artystycznych, w tym ponad 30 indywidualnych, zdobywając liczne nagrody za swoją działalność w dziedzinie sztuki i filmu.
Jacek Czarkowski – artysta multimedialny, autor czołówek i scenografii do filmów, w tym do popularnych produkcji, takich jak „Naznaczony” i „Włatcy Móch”. Łączy różnorodne techniki przetwarzania obrazu i dźwięku, tworząc wizualizacje na żywo oraz interaktywne projekty. Jako członek polskiej demosceny zdobył liczne nagrody, a jego innowacyjne podejście do sztuki multimedialnej obejmuje pracę dla największych firm z branży IT oraz współpracę z teatrami i instytucjami kultury.
Marek Straszak – artysta wizualny, absolwent ASP we Wrocławiu (Multimedia) i UdK w Berlinie (Art and Media). Wykładowca Animacji na Collegium Da Vinci w Poznaniu. Założyciel studia wizualnego Animateria, RenderBoys. Jego prace audiowizualne były prezentowane na międzynarodowych festiwalach, a jego instalacje artystyczne łączą techniki analogowe z cyfrowymi, co czyni go jednym z innowatorów w dziedzinie sztuki mediów.
Projekt artystyczny „Transformer” jest sfinansowany przez Unię Europejską NextGenerationEU oraz Krajowy Plan Odbudowy
