Pod kierunkiem dr. hab. Dariusza Szostka, prof. UŚ powstał specjalny raport pt. „Architektura i organizacja krajowego systemu cyberbezpieczeństwa w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki w świetle ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa jako implementacji dyrektywy NIS2”. Opracowanie przygotowane na zlecenie ministra nauki zaprezentowano podczas konferencji pt. „Cyberbezpieczeństwo w szkolnictwie wyższym i nauce – obowiązki, dobre praktyki, współpraca”, która odbyła się 14 września 2026 roku na Wydziale Prawa i Administracji UŚ. W pracach nad dokumentem brali również udział dr hab. Ireneusz Wolwiak oraz dr inż. Rafał Prabucki.
Nowa rola cyberbezpieczeństwa w nauce
Wdrożenie dyrektywy NIS2 oraz nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wymusza zmianę w podejściu polskich uczelni i instytutów badawczych do ochrony cyfrowej. Cyberbezpieczeństwo przestało być zagadnieniem wyłącznie technicznym, a stało się jednym z kluczowych elementów zarządzania całą instytucją.
Przejście od modelu reaktywnego do systemowego zarządzania ryzykiem wyznaczają konkretne terminy ustawowe:
- 3 października 2026 r. – czas na złożenie wniosków o wpis do wykazu podmiotów kluczowych i ważnych,
- 3 kwietnia 2027 r. – ostateczny termin wdrożenia wszystkich obowiązków wynikających z ustawy,
- 3 kwietnia 2028 r. – termin przeprowadzenia pierwszego audytu dla podmiotów kluczowych.
Model Zero Trust a otwartość nauki
Głównym wyzwaniem w środowisku akademickim jest pogodzenie rygorystycznych wymogów bezpieczeństwa z fundamentalną wartością nauki, jaką jest otwartość i swoboda współpracy.
Model Zero Trust zakłada, że dostęp do zasobów nie może być oparty na samym fakcie przynależności użytkownika do określonej sieci czy organizacji, a każda próba dostępu powinna być każdorazowo weryfikowana. Co sprawdza się w biznesie, w nauce jest trudniejsze do wprowadzenia, ponieważ naukowcy pracują w międzynarodowych, interdyscyplinarnych zespołach i potrzebują elastycznego dostępu do repozytoriów danych oraz narzędzi. Nadmierne obostrzenia mogłyby zahamować prowadzenie badań. Raport podkreśla konieczność dostosowania Zero Trust do specyfiki procesów badawczych.
Model architektury federacyjnej
Aby połączyć rozproszone wsparcie technologiczne z przejrzystą hierarchią, eksperci w raporcie proponują model architektury federacyjnej, składający się z czterech poziomów:
- Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego – pełni rolę organu sektorowego na poziomie strategicznym, posiadając kompetencje kontrolne i administracyjne wobec podmiotów.
- CSIRT NAUKA – sektorowy zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego, stanowiący analityczne i techniczne zaplecze systemu.
- Rada ds. Cyberbezpieczeństwa Nauki – ciało doradcze reprezentujące środowisko akademickie oraz centra operacyjne.
- Regionalne Centra Operacji Bezpieczeństwa (SOC) – wyspecjalizowane ośrodki wspierające poszczególne jednostki.
Kluczowa zmiana dotyczy całego systemu, obejmującego zarówno duże uniwersytety, jak i mniejsze jednostki. Wymaga to ścisłej współpracy wszystkich podmiotów – od ministerstwa, przez CSIRT i regionalne SOC, po pracowników i studentów. Współdziałanie to musi wykraczać poza samą wymianę informacji i obejmować standaryzację procedur.
Raport „Architektura i organizacja krajowego systemu cyberbezpieczeństwa w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki w świetle ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa jako implementacji dyrektywy NIS2” przygotował badawczy w składzie: Agata Andruszkiewicz, Henryk Baniowski, Przemysław Baszkiewicz, Łukasz Faber, Agnieszka Gryszczyńska, Jarosław Homa, Patryk Lasoń, Arwid Mednis, Krzysztof Niziołek, Jarosław Ogonowski, Jacek Oko, Rafał Prabucki, Jerzy Proficz, Piotr Stec, Jakub Syta, Dariusz Szostek (przewodniczący), Ireneusz Wolwiak, Jakub Wyczik, Andrzej Zemła.
Pełna treść raportu dostępna jest po zarejestrowaniu się na stronie: https://cyberedu.polsl.pl/raport-cyberedu-rejestracja/