Uniwersytet Śląski w Katowicach

Instytut Chemii Uniwersytetu Śląskiego serdecznie zaprasza uczniów szkół podstawowych i średnich do wspólnego świętowania Dnia Chemika 2026. Wydarzenie zostało przygotowane z myślą o młodych osobach ciekawych świata, które chcą zobaczyć, jak wygląda prawdziwa praca chemika, wziąć udział w eksperymentach laboratoryjnych i odkryć naukę od bardziej praktycznej i widowiskowej strony.

Na uczestników czekają inspirujące wykłady popularnonaukowe, efektowne pokazy chemiczne oraz warsztaty prowadzone przez pracowników Instytutu Chemii UŚ. W programie znalazły się m.in. zajęcia poświęcone tajemnicom katalizy, historii epidemii cholery, niezwykłym przemianom substancji w przyrodzie oraz praktyczne warsztaty laboratoryjne, podczas których uczniowie samodzielnie wykonają doświadczenia chemiczne i analizy próbek.

Szczególną atrakcją będą pokazy „Magiczna chemia”, pełen ognia, dymu, ciekłego azotu i spektakularnych reakcji chemicznych, który pozwoli uczestnikom przekonać się, że chemia może być jednocześnie nauką i fascynującym widowiskiem. Nie zabraknie również interaktywnego wykładu „Naukowy Netflix – Ty wybierasz, ja opowiadam!”, podczas którego to publiczność zdecyduje, którą niezwykłą historię naukową chce poznać.

Dni Chemika 2026 to nie tylko okazja do zdobywania wiedzy, ale przede wszystkim możliwość rozwijania pasji, zadawania pytań i odkrywania, że chemia jest obecna wszędzie wokół nas – często w sposób bardziej zaskakujący, niż mogłoby się wydawać.

Opis wykładów

Prof. Robert Musioł: „Jasna cholera”
Cholera to nie tylko brzydkie słowo – to przede wszystkim nazwa groźnej choroby zakaźnej, która przez stulecia wywoływała epidemie w wielu częściach świata. W trakcie wykładu uczestnicy poznają pochodzenie cholery oraz warunki środowiskowe i społeczne, które sprzyjają jej rozprzestrzenianiu się. Omówiona zostaje historia największych pandemii cholery, ich przebieg oraz wpływ na rozwój medycyny i zdrowia publicznego. Poznamy także ważne odkrycia naukowe związane z tą chorobą – identyfikację bakterii odpowiedzialnej za jej wywoływanie oraz przełomowe badania nad drogami zakażenia. Pierwsze teorie spiskowe i nieudolne próby wyjaśnienia szybkiego postępu choroby. Zajrzymy marynarzom do toalety i Marry Mallone do kuchni. Omówimy problem chorób zakaźnych przenoszonych podobnie jak cholera i sposoby zapobiegania. Dlaczego nie wszystkie bakterie są złe? Dlaczego cholerę można wyleczyć w najprostszy możliwy sposób? Prawdziwa kultura nie wyklucza znajomości brzydkich słów a prawdziwa nauka nie unika żadnych pytań.

Dr Mateusz Penkala: „Kataliza bez tajemnic: jak chemia robi coś szybciej i co z tego mamy?”
Jak przebiegał burzliwy rozwój katalizy w XX wieku i jakie perspektywy ma ona przed sobą w XXI wieku? Na wykładzie zaprezentowane zostaną podstawowe pojęcia związane z katalizą oraz spektakularne przykłady jej zastosowania, również w życiu codziennym.

Dr Mateusz Penkala: „Chemia bez lagów: fascynujący świat katalizy”
Jak przeprowadzić reakcję, która pozornie nie zachodzi? O tym jak kataliza jest ważna i dlaczego trudno byłoby wyobrazić sobie bez niej współczesny świat.

Prof. Anna Świtlicka: „Naukowy Netflix – Ty wybierasz, ja opowiadam!”
To wydarzenie, w którym to Wy decydujecie, którą z trzech historii pełnych naukowych zaskoczeń chcecie usłyszeć. To podróż przez fascynujące, a momentami przerażające wydarzenia z pogranicza nauki, historii i ekologii. Pozwala odkryć, jak pozornie niewinne zjawiska mogą skrywać śmiertelne zagrożenia, jak potęga natury wpływa na losy całego świata oraz jak działalność człowieka może prowadzić do katastrofalnych skutków dla środowiska i zdrowia.
Pełen zaskakujących faktów, naukowych ciekawostek i historii, które wydają się nieprawdopodobne, a jednak wydarzyły się naprawdę.
Od czego zaczynamy?

Prof. Monika Geppert – Rybczyńska: „Ciekawe przemiany substancji w przyrodzie”
Patrząc na lód lub parę wodną unoszącą się znad czajnika, rzadko myślimy o tym, że to ten sam związek chemiczny. Nie zastanawiamy się, jak to możliwe, że woda może występować w różnych stanach skupienia i jak bardzo różnią się ich właściwości. Czy kiedykolwiek zdziwiliśmy się, że lód pływa po powierzchni wody i że to właśnie na tafli lodu możemy jeździć na łyżwach? Jeszcze rzadziej myślimy o różnicach w uporządkowaniu cząsteczek w różnych odmianach pierwiastków oraz o tym, jakie ma to konsekwencje dla ich zachowania. Jak to się dzieje, że ten sam pierwiastek może tworzyć różne formy kryształów i co o tym decyduje? Może wydawać się to mało interesujące, a jednak podczas zwiedzania wystaw prezentujących kryształy różnych odmian pierwiastków i związków patrzymy na nie z podziwem, wiedząc, że to niezwykłe prawa natury pozwoliły na taką różnorodność.
W trakcie tego wykładu zaproszę słuchaczy do krótkiej podróży po świecie przemian pierwiastków i związków. Przedstawię kilka podstawowych faktów i zjawisk, które pozwolą zrozumieć, jak różne ułożenia cząsteczek i atomów wpływają na właściwości materiałów. Omówię, co decyduje o powstawaniu różnych form krystalicznych oraz jakie znaczenie mają te przemiany dla nauki i codziennego życia. Mam nadzieję, że dzięki temu spojrzymy na otaczający nas świat z nową ciekawością i docenimy niezwykłą różnorodność, jaką natura oferuje na poziomie mikroskopowym.