Oscylacje są jednym z takich zjawisk, które odnajdziemy w różnych naukach, i to nie tylko ścisłych, lecz także w medycynie — a nawet w sztuce. Przykładem może być drzeworyt zatytułowany Wielka fala w Kanagawie z widokiem na górę Fudżi autorstwa Katsushiki Hokusaia (ok. 1831 r.).
Zapraszamy uczniów szkół średnich na kolejne już hybrydowe warsztaty chemiczne poświęcone reakcjom oscylacyjnym pt. „Chemiczne oscylacje – od teorii do eksperymentu i od eksperymentu do teorii”. Spotkanie rozpocznie krótki wykład wyjaśniający reakcje oscylacyjne, a następnie odbędą się pokazy demonstrujące wybrane reakcje. Przedstawiciele klas będą mieli okazję spróbować swoich sił w przeprowadzeniu reakcji oscylacyjnych. Pomysłodawcą wydarzenia i jego organizatorem jest dr hab. inż. Jacek Nycz, prof. UŚ. Więcej o Profesorze na stronie: Nauka moja pasja | dr hab. inż. Jacek Nycz, prof. UŚ
Rejestracja trwa do dnia 24.05.2026 r. do godz. 23.0.
Link: zarejestruj się
Pierwszą edycję „Oscylacje 2.0” można obejrzeć na kanale YouTube Uniwersytetu Śląskiego: https://youtu.be/g7BxqIwVBlk
Inicjatywa jest wspólnym przedsięwzięciem Politechniki Łódzkiej, Politechniki Śląskiej, Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Celem wydarzenia jest wymiana wiedzy i poglądów z zakresu szeroko rozumianej chemii.
Uczestnicy będą mieli możliwość wysłuchania wykładu Profesora Marka Orlika z Uniwersytetu Warszawskiego – największego polskiego autorytetu z dziedziny dynamicznej samoorganizacji w chemii – oscylacyjnych reakcji chemicznych, a także wybitnego pedagoga i nauczyciela akademickiego. Tytuł wykładu: „Oscylacje i inne osobliwości – czyli o nowoczesnym spojrzeniu na chemię i prawa przyrody”.
Warsztaty odbędą się na Wydziale Prawa i Administracji w Katowicach ul. Bankowa 11B, aula nr 8.
Plan wydarzenia
9.00 Przywitanie uczestników
9.30 Wykład Profesora Marka Orlika: Oscylacje i inne osobliwości – czyli o nowoczesnym spojrzeniu na chemię i prawa przyrody
10.45 Pytania od słuchaczy
10.55 Wspomnienie o prof. Kowalskiej Jacek Nycz
11.10 Przerwa na przygotowanie eksperymentu
11.30 Reakcja oscylacyjna Briggsa-Raushera (Politechnika Śląska i Uniwersytet Śląski)
12.15 Wystąpienie uczestników z Politechniki Łódzkiej
12.20 Reakcja oscylacyjna pulsujące rtęciowe serce (Politechnika Wrocławska)
13.00 Wystąpienie uczestników z Uniwersytetu Łódzkiego
13.05 Reakcja oscylacyjna Belousov-Zhabotinsky
13.50 Zakończenie
prof. Teresa Kowalska | Fot. Wikipedia
O Prof. Teresie Kowalskiej
Śp. profesorka chemii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach specjalizująca się w technikach chromatograficznych, kierowniczka Zakładu Fizykochemicznych Podstaw Chromatografii w latach 2004–2006, a od roku 2006 kierowniczka Zakładu Chemii Ogólnej i Chromatografii w Instytucie Chemii Uniwersytetu Śląskiego.
Jej zainteresowania naukowe koncentrowały się wokół chromatografii. Opublikowała ponad 300 artykułów naukowych w tej tematyce w uznanych czasopismach chemicznych o międzynarodowym zasięgu, jak również liczne rozdziały w monografiach. Wypromowała licznych doktorów. Ceniona nauczycielka akademicka, członkini rad redakcyjnych kilku czasopism naukowych, tłumaczka literatury pięknej.
Źródła:
Czy chemik może zapomnieć o fizyce czy matematyce?
Wszystkie dziedziny wiedzy, w tym nauki ścisłe są bardzo mocno ze sobą powiązane. Oznacza to, że nie mogą obyć się bez pozostałych, dopełniających je we wspólnym dziele opisu otaczającego nas świata.
Oscylacje są jednym z takich zjawisk, które odnajdziemy w różnych naukach, i to nie tylko ścisłych, ale również i w sztuce. Przykładem jest drzeworyt zatytułowany Wielka fala w Kanagawie z widokiem na górę Fudżi; Hokusai, ok. 1831 r.
Oscylacje możemy inaczej nazwać drganiami, wahaniami. Są to procesy, w trakcie których wartości pewnych wielkości fizycznych na przemian rosną i maleją. Jako przykład takiego procesu możemy podać ruch wahadła. Jest on opisywany funkcją sinus. I właśnie funkcje trygonometryczne: sinus i cosinus są najbardziej typowymi przykładami funkcji, które opisują wahania (oscylacje). W chemii znanych jest wiele reakcji, w których reagenty, np. formy przejściowe między substratami produktami lub płynący prąd reakcji elektrodowej zmieniają się w sposób okresowy. Wyjaśnienie tak niezwykłej dynamiki wymaga opracowania odpowiednich mechanizmów reakcji chemicznych. Z oscylacyjnym przebiegiem reakcji często związana jest periodyczna zmiana barw, co ułatwia nam zaobserwowanie tego zjawiska. Przykładowymi, niezwykle efektownymi wizualnie przemianami tego typu są reakcje oscylacyjne Biełousowa-Żabotyńskiego czy Briggsa-Rauschera, a także „pulsujące rtęciowe serce”. Co bardzo ważne, reakcje takie nie są wyłącznie laboratoryjmumi procesami, lecz są rozpowszechnione w organizmach żywych. Stymulują one np. skurcze serca, okresowe zmiany potencjału na błonie komórek nerwowych. Piękne są również analogicznego pochodzenia struktury przestrzenne, przypominające wzory na skórze węży czy umaszczenie zebry. Można te zjawiska matematycznie modelować poprzez wyznaczenie i rozwiązywanie równań opisujących ich mechanizm (model Fielda-Körösa-Noyesa lub Oregonator), co jest domeną tzw. dynamiki nieliniowej. Co więcej, matematyczne ujęcie pozwala dostrzec uniwersalne, wspólne schematy zjawisk oscylacyjnych w zupełnie różnych, nie tylko chemicznych układach.
Mimo niezwykle efektownego przebiegu oscylacyjnych reakcji chemicznych i ogromnego w drugiej połowie XX wieku postępu w zrozumieniu mechanizmów tych procesów, wykazujących ścisłe korelacje z podstawami funkcjonowania żywych organizmów, zagadnienia nieliniowej dynamiki wciąż nie mogą znaleźć poczesnego miejsca w edukacji chemicznej, a w konsekwencji pozostają mało znane społeczności chemików na całym świecie. Nie zmieniła tego nawet Nagroda Nobla z chemii, przyznana w roku 1977 I. Prigogine’owi za “wkład do nierównowagowej termodynamiki, ze szczególnym uwzględnieniem teorii struktur dyssypatywnych”. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy może być interdyscyplinarność tych zagadnień, które wymagają pewnego opisu matematycznego i umiejętności numerycznego modelowania. Ponadto istotą dynamiki nieliniowej jest badanie układów, które na różne sposoby tracą stabilność, co stanowi domenę nieklasycznej kinetyki chemicznej.