O centrum
Zmiany środowiska naturalnego, nieustanna eksploatacja oraz nierozważne zarządzanie jego zasobami doprowadzają do powstawania zanieczyszczeń, które z kolei przenikają do wody, gleby i powietrza, skąd z łatwością mogą się przedostawać do organizmu człowieka. Funkcjonowanie przez dłuższy czas w takim otoczeniu prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, społeczno-kulturowych, przyrodniczych. Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym im. Jolanty Wadowskiej-Król powstało, by wypracować propozycje strategii ich rozwiązania (w skali lokalnej i globalnej), a także skutecznej profilaktyki. Chodzi o uwypuklenie działań pomocnych w oddolnym budowaniu bezpieczeństwa zdrowotnego i zapobieganiu zdarzeniom zagrażającym zdrowiu i życiu ludzi mieszkających nie tylko na Śląsku, ale potencjalnie narażonych na skutki działań przemysłowych.
Cele
Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym im. Jolanty Wadowskiej-Król ma na celu wzmocnienie potencjału badawczego, naukowego, organizacyjnego i dydaktycznego UŚ w zakresie inicjowania i realizowania projektów i zadań naukowych związanych ze środowiskiem poprzemysłowym.
Takie badania są pożądane, pozwalają spojrzeć na środowisko, zdegradowane w każdym jego aspekcie w związku z długotrwałą emisją zanieczyszczeń, jako na obszar borykający się z trwałymi skutkami społeczno-kulturowymi, zdrowotnymi i przyrodniczymi. Inspiracją dla utworzenia Centrum są działania Jolanty Wadowskiej-Król, doktor honoris causa UŚ.
Naświetlenie problemu skutków uprzemysłowienia regionu z perspektywy naukowej, namysł nad interdyscyplinarnymi rozwiązaniami ratunkowymi, ale też prewencyjnymi wpisują się w działania humanistyki zaangażowanej, nauk o Ziemi, studiów nad zrównoważonym rozwojem społeczeństwa. Problem skutków eksploatacji i przetwórstwa metali nieżelaznych jest kwestią, która wymaga pilnego zaangażowania przedstawicieli różnych dyscyplin nauki.
Działalność
Centrum Badań nad Środowiskiem Poprzemysłowym im. Jolanty Wadowskiej-Król inicjuje i realizuje interdyscyplinarne badania naukowe ze szczególnym uwzględnieniem obszarów, gdzie nadal notuje się szkodliwy wpływ toksycznych zanieczyszczeń na społeczeństwo i środowisko. Interdyscyplinarne badania są prowadzone z perspektywy historii, literaturoznawstwa, nauk o Ziemi i środowisku, nauk biologicznych, nauk społecznych, nauk prawnych, a ich celem jest przede wszystkim zwiększenie wiedzy na temat źródeł i dróg narażenia społeczności lokalnych, a zwłaszcza dzieci na metale ciężkie, w tym ołów i kadm.
Przedstawiciele Centrum skupią się na badaniach historyczno-kulturowo-literaturoznawczych, obejmujących analizę obiektów (artefaktów i materiałów zdeponowanych w archiwach), które w przeszłości, szczególnie w latach 70. XX wieku, rejestrowały skalę zanieczyszczeń oraz ich wpływu na mieszkańców i środowisko ich życia, m.in. w Szopienicach. W ramach badań prowadzonych przez Centrum analizie poddawane są materiały związane z działalnością Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” i in.
Drugi obszar działalności Centrum obejmie badania dotyczące społeczno-przyrodniczych skutków degradacji środowiska przemysłowego. Analizy pozwalają odpowiedzieć na pytanie dotyczące poznania procesów adaptacyjnych mieszkańców do zmieniających się warunków bytowania, a także potrzeby podjęcia działań profilaktycznych lub diagnostycznych w celu poprawy dobrostanu osób mieszkających w środowisku poprzemysłowym.
Zabudowania dawnej Huty Uthemann w Katowicach-Szopienicach | fot. Rafał Opalski