Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko? Między innymi na te pytania w nowym podcaście odpowiada dr hab. Dagmara Drzazga, prof. UŚ.
Podobno ks. Leopold Moczygemba, który w 1854 roku sprowadził tu spod Toszka swoich rodaków, szukał dla nich terenu przypominającego śląski krajobraz – czytamy w wydanej niedawno nakładem Wydawnictwa Naukowego Śląsk książce Śląsk-Texas. Roots-Korzenie. 10 portretów ze Śląskiem w tle. Autorka publikacji, dr hab. Dagmara Drzazga, prof. UŚ, dziennikarka i reżyser związana ze Szkołą Filmową im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, dotychczas była w „śląskim Teksasie” trzy razy. Z miejscowości o swojsko brzmiących nazwach – jak Panna Maria, Cestohowa czy Kosciusko – wracała bogatsza o nowych znajomych i obszerną wiedzę na temat kolejnych pokoleń ich rodzin:
– Zachwyciłam się tym, że choć ci ludzie żyją daleko stąd, myślą o tym, skąd pochodzą. Jedna z bohaterek książki, Elaine Mazurek, szukała swoich korzeni przez 40 lat. Takie poszukiwania nie są łatwe, bo na przestrzeni lat zmienia się na przykład pisownia nazwiska albo nazwa miejscowości. Wyjeżdżając stąd, Ślązacy opuszczali Guttentag – i taka nazwa widnieje w dokumentach – a dziś ich potomkowie przyjeżdżają do Dobrodzienia.
Dziesięć głównych – bardzo różnych – bohaterek książki łączy przede wszystkim poczucie więzi z ziemią ojczystą przodków. Pielęgnują drzewa genealogiczne, odwiedzają miejsca, z których ponad półtora wieku temu wyjechali ich prapradziadkowie, a na użytek badań prowadzonych przez prof. D. Drzazgę chętnie dzielą się bezcennymi archiwaliami: reprodukcje wielu z nich odnajdziemy na kartach bogato ilustrowanego wydawnictwa. Warto nadmienić, że w tekstach po polsku i angielsku (książka jest dwujęzyczna) co rusz natykamy się na słowa śląskie, takie jak dziołchy, chopcy czy galoty. Jak przyznaje autorka, te przekazywane z pokolenia na pokolenie językowe świadectwa przeszłości niestety stają się coraz większą rzadkością:
– Śląska gwara, którą oni się posługują, w tej chwili zanika – mówi prof. D. Drzazga. – Niewiele jest dziś osób, z którymi mogłam porozmawiać, nie używając angielskiego. Ich dzieci już tej umiejętności nie posiadają – rozumieją słowa, może potrafią powiedzieć jakieś zdanie, ale na tym koniec. Mam więc swego rodzaju odpowiedzialność i poczucie, że trafiłam na ostatni moment, w którym mogę to zarejestrować.
Spotkanie promocyjne z autorką odbędzie się we wtorek 16 czerwca o godz. 18 w Bibliotece Śląskiej.
Działania badawcze były wsparte ze środków przyznanych w konkursie Swoboda badań w ramach programu Inicjatywa Doskonałości Badawczej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Uniwersytet Śląski w Katowicach.
Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Medialnej UŚ w ramach cyklu „Przystanek Nauka”.
Prof. Dagmara Drzazga, autorka książki Śląsk-Texas. Roots-Korzenie. 10 portretów ze Śląskiem w tle.
Fot. Bartosz Solak
Prof. Dagmara Drzazga i operator Mieczysław Chudzik podczas realizacji zdjęć w okolicach Bandery w Teksasie jesienią 2024r.
Fot. archiwum prywatne prof. Dagmary Drzazgi