„Aby uprawiać politykę, trzeba marzyć”
Bernard Stiegler
Marzenie ma moc transformacyjną i może mieć wymiar kolektywny. Nie marzymy jednak w ten sam sposób w różnych epokach i z różnych miejsc na Ziemi. Nasze marzenia są również w znaczący sposób uwarunkowane przez stan technicznego zaawansowania społeczeństw i zależą od politycznej organizacji technologii.
To wystarczający powód, aby podejść do marzeń z powagą i dostrzec ich polityczność, gdy globalna komercjalizacja technologii obliczeniowych na kapitalistyczną modłę niesie za sobą wielką zmianę psychospołeczną i jest napędzana przez odklejone od rzeczywistości wizje technologicznej przyszłości, a życie polityczne sprowadza się do zarządzania modulowanymi algorytmicznie emocjami. Czy marzenia mogą być dzisiaj – paradoksalnie – sposobem na odzyskanie poczucia realizmu? A jeśli tak, to jak marzyć o przyszłości inaczej niż w kategoriach akumulacji i ekspansji?
„Polityczność marzeń” to otwarte seminarium filozoficzne organizowane przez Centrum Badań Krytycznych nad Technologiami w ramach w ramach grantu MSCA Horyzont Europa The Makers: Mobilizing Arts, Knowledge and Education to Reclaim Human Agency. Strategies for the Age of Machine Thinking (nr 101299616). Osią tego projektu jest marzeniowość (dreamability), rozumiana jako zdolność do przekuwania marzeń w działanie poprzez przekształcanie istniejących struktur mentalnych i instytucjonalnych.
Podczas seminarium chcemy przetestować hipotezę, zgodnie z którą marzeniowość jest niewystarczająco rozpoznanym komponentem ludzkiej sprawczości: obiektywnej możności wpływania na świat i kontrolowania działań w zgodzie z własnymi pragnieniami, a także subiektywnego uczucia, jakie temu towarzyszy. Celem seminarium, podobnie jak całego projektu, jest wypracowanie teoretyczno-praktycznej alternatywy wobec dominującego paradygmatu, w którym edukacja, rozwój zawodowy i tak zwane kompetencje przyszłości – w tym kreatywne i krytyczne myślenie – traktowane są przede wszystkim jako nowe obszary dostosowywania ludzi do wymogów rynku oraz presji związanej z wdrażaniem sztucznej inteligencji w instytucjach, z uniwersytetami włącznie.
Seminarium ma charakter otwarty. Osoby zainteresowane udziałem prosimy o wcześniejszy kontakt (michal.krzykawski@us.edu.pl). Wszystkie spotkania odbędą się w sali dydaktycznej Centrum Informacji Naukowej i Bibliotece Akademickiej (CINiBA).
Część I. Koszmary skomputeryzowanego kapitalizmu
Spotkanie 1 (wtorek, 27 października 2026 r., godz. 17:00). Przekłamywanie rzeczywistości
Niedobrostan
Michał Krzykawski
Spotkanie 2 (wtorek, 10 listopada 2026 r., godz. 17:00). Wprowadzenie do myśli technopolitycznej Bernarda Stieglera (I)
Pamięć jako technika
Maciej Wlazło
Co to jest przedmiot/obiekt czasowy?
Piotr F. Piasek
Spotkanie 3 (wtorek, 8 grudnia 2026 r., godz. 17:00). Wprowadzenie do myśli technopolitycznej Bernarda Stieglera (II)
Polityczność organogenezy. Stieglerowska ontologia życia politycznego i jej znaczenia
Mikołaj Dalek
Marzenia, sny, algorytmy
Karolina Lebek
Spotkanie 4 (wtorek, 19 stycznia 2027 r., godz. 17:00). Technologiczne derealizacje
Obecność dużych modeli językowych w noosferze. Widma utraty realizmu
Mikołaj Dalek
Wpływ antropomorfizacji systemów AI na podejmowanie decyzji moralnych, zaufanie i przenoszenie odpowiedzialności
Natan Jędrzejczyk
Spotkanie 5 (wtorek, 23 lutego 2027 r., godz. 17:00). Cyfrowe utopie, autorytarne projekty
“Egzokapitalizm” jako rozwinięcie mitu technologii cyfrowych
Agnieszka Zgud
Co to jest technofaszyzm?
Karolina Lebek
Część II. Marzeniowość. Uziemianie pojęcia
Spotkanie 6 (wtorek, 9 marca 2027 r., godz. 17:00). Więzy marzeń
Co to znaczy, że marzenie jest noetyczne?
Karolina Lebek
W jakim sensie nie mamy możliwości wpływu na świat i co można z tym zrobić politycznie?
Joanna Glinkowska
Spotkanie 7 (wtorek, 6 kwietnia 2027 r., godz. 17:00). Marzeniowość w pracy z lokalnymi społecznościami
Uwspólnić marzenie. Przyjaźń jako narzędzie polityki feministycznej
Monika Glosowitz
Czy da się marzyć w politykach publicznych?
Anna Cieplak
Spotkanie 8 (wtorek, 11 maja 2027 r., godz. 17:00). Marzeniowość z perspektyw innych niż perspektywa europejska/zachodnia (I)
Czy podporządkowani mogą marzyć? O spekulacji i maszynach
Ewa Macura
Śnić świat. Poznanie przez śnienie u Yanomami i Warlpiri
Michał Krzykawski
Spotkanie 9 (wtorek, 8 czerwca 2027 r., godz. 17:00). Marzeniowość z perspektyw innych niż perspektywa europejska/zachodnia (II)
Chiński sen cybernetyczny i jego współczesne realizacje
Piotr F. Piasek
Spotkanie 10 (październik 2027 r.) Czy można zbudować niekapitalistyczny uniwersytet? Oddolna konferencja na inaugurację roku akademickiego 2027/2028. TBA
Więcej o projekcie The Makers: themakers.us.edu.pl.
Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA). Unia Europejska ani organ przyznający dotację nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
