12 marca 2026 roku na Uniwersytecie Muzycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie odbyła się II Gala Programu im. Mieczysława Bekkera Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA). Podczas uroczystości uhonorowano laureatów 8. edycji programu, w tym czworo naukowców i naukowczynie z UŚ.
W gronie nagrodzonych znaleźli się reprezentanci nauk przyrodniczych oraz humanistycznych:
- dr hab. Magdalena Opała-Owczarek, prof. UŚ (Wydział Nauk Przyrodniczych),
- dr hab. Ashley Gumsley (Wydział Nauk Przyrodniczych),
- dr hab. Ewa Gumul, prof. UŚ (Wydział Humanistyczny),
- dr Jakub Filonik, prof. UŚ (Wydział Humanistyczny).
Program wspiera rozwój polskiej nauki poprzez finansowanie zagranicznych wyjazdów badawczych (od 3 do 24 miesięcy). Jest skierowany do doktorantów i naukowców wszystkich branż, którzy chcą realizować projekty w prestiżowych ośrodkach na całym świecie, odbywać staże podoktorskie i budować międzynarodowe relacje naukowe.
Stypendia zostały wręczone przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego podczas Gali im. Mieczysława Bekkera w Warszawie.
Szczegóły można znaleźć na stronie MNiSW.
dr hab. Magdalena Opała-Owczarek, prof. UŚ
W ramach programu NAWA Bekker badaczka odbędzie staż naukowy w Uniwersytecie w Cambridge, jednym z najbardziej prestiżowych ośrodków akademickich na świecie.
Celem badań prowadzonych w ramach stażu będzie szczegółowa analiza dendrochronologicznego zapisu wyjątkowych zdarzeń klimatycznych i wulkanicznych w ciągu ostatnich 2000 lat zapisanych w przyrostach rocznych krzewów rosnących w strefie arktycznej w Islandii.
Badania „multiproxy” będą obejmować korelację zapisu dendrochronologicznego z warstwami tefry oraz porównanie z zapisem tych zdarzeń w sagach islandzkich i materiałach archeologicznych. Dzięki temu badacze mają nadzieję uzyskać kompleksowy obraz wpływu erupcji wulkanicznych zarówno na warunki klimatyczne, środowisko przyrodnicze, jak i funkcjonowanie społeczności. Badania będą stanowić kontynuację pionierskich prac związanych z odkryciem najstarszych jałowców na Grenlandii, opublikowanych w „Nature Communications” (2025), rozszerzając zakres analizy na cały okres naszej ery.
Podczas pobytu w Departamencie Geografii stypendystka będzie współpracowała z zespołem badaczy o światowej renomie w zakresie współczesnych i przeszłych zmian środowiska przyrodniczego, z grupy roboczej Climate and Environmental Dynamics. Mentorem stażu będzie prof. Ulf Büntgen, jeden z najwybitniejszych na świecie specjalistów w zakresie dendroklimatologii. Zaplanowano także współpracę m.in. z prof. Clivem Oppenheimerem, światowej klasy ekspertem w zakresie wulkanologii, do którego zainteresowań badawczych należą wpływ erupcji na klimat i społeczeństwo, geoarcheologia i paleoklimatologia.
W trakcie pobytu planowana jest również kwerenda archiwalnych materiałów z wypraw arktycznych w Instytucie Badań Polarnych im. Scotta w Cambridge, najstarszym na świecie ośrodku badań polarnych.
dr hab. Ashley Gumsley
W ramach realizowanego programu naukowego badacz odwiedzi Uniwersytet w Montpellier, gdzie będzie prowadzić analizę izotopów hafnu w baddeleyicie – tego rodzaju procesu dotąd nie podejmowano. Badania te będą możliwe dzięki nowej metodologii, opracowanej w instytucie goszczącym w ramach grantu ERC Consolidator Grant.
Maleńkie kryształy baddeleyitu, występujące w starożytnych skałach wulkanicznych zwanych wielkimi prowincjami magmowymi, mogą działać jak kapsuły czasu z głębi Ziemi. Kryształy te zawierają pierwiastek hafn, którego izotopy zachowują chemiczny „odcisk palca” magmy, z której skrystalizowały miliardy lat temu. Analizując te izotopy w skałach z wczesnych dziejów Ziemi, naukowcy mogą dowiedzieć się, jaki był wówczas stan płaszcza ziemskiego oraz jakie relacje łączyły go ze skorupą ziemską.
Ponieważ procesy te są ściśle związane z tektoniką płyt i ruchem płyt litosfery, izotopy hafnu w baddeleyicie mogą dostarczyć wskazówek dotyczących tego, kiedy rozpoczęło się funkcjonowanie współczesnego systemu tektonicznego naszej planety. Dzięki temu badacze mogą stopniowo odtwarzać historię ewolucji wnętrza Ziemi oraz moment, w którym zaczęła kształtować się dynamiczna planeta, jaką znamy dzisiaj.
dr hab. Ewa Gumul, prof. UŚ
Projekt realizowany przez badaczkę ma na celu zbadanie indywidualnych stylów tłumaczenia w przekładzie a vista realizowanym z języka angielskiego na język hiszpański, koncentrując się na powtarzalnych, idiosynkratycznych wzorcach, które wyróżniają poszczególnych tłumaczy.
Wyodrębnienie tych stylów będzie możliwe dzięki przyjętemu projektowi badania eksperymentalnego, który zapewnia wszystkim tłumaczom realizację tych samych zadań translacyjnych w identycznych warunkach laboratoryjnych. Analizowane w projekcie style, obejmujące zarówno podświadome nawyki językowe, jak i świadome strategie, zostały podzielone na trzy kategorie: style modyfikacji tekstu, style podejmowania decyzji oraz style językowego „odcisku palca”.
W badaniu analizowane są tłumaczone teksty z wykorzystaniem parametrów częstotliwości, konsekwencji oraz unikalności. Metodologia opiera się na triangulacji różnych metod badawczych, łącząc retrospekcję, wywiady, stylometrię oraz analizę produktu tłumaczenia. Retrospekcja dostarczy wglądu w proces podejmowania decyzji, wywiady pozwolą osadzić te dane w szerszym kontekście doświadczeń badanych tłumaczy, natomiast analiza stylometryczna umożliwi identyfikację wzorców leksykalnych i strukturalnych obecnych w produkcie tłumaczenia.
Projekt ma na celu pogłębienie wiedzy o stylach tłumaczeniowych oraz ich znaczeniu dla przetwarzania tekstu i szkolenia tłumaczy.
dr Jakub Filonik, prof. UŚ
Celem projektu realizowanego przez naukowca jest zbadanie, w jaki sposób w greckiej kulturze politycznej wyrażano pojęcia obywatelstwa i przynależności do wspólnoty, ze szczególnym uwzględnieniem kategorii wspólnotowej tożsamości w źródłach epigraficznych oraz ich relacji do innych źródeł.
Kluczowe dla greckiej kultury politycznej były metafory „udziału” i „uczestnictwa” – zarówno w życiu polis, jak i w dostępie do konkretnych uprawnień – często spotykane w inskrypcjach publicznych. Projekt prześledzi konceptualne i kulturowe podstawy języka partycypacji w inskrypcjach, analizując jego zmienne znaczenia i konteksty.
Pobyt w Atenach, w ramach programu naukowego, stworzy warunki do pracy ze zbiorami epigraficznymi i literaturą specjalistyczną oraz do konsultacji z wybitnymi badaczami epigrafiki greckiej.
