Marcin Jarosz
Wyróżnienie
przyznane w konkursie ogłoszonym w 2025 roku za pracę
Związki wczesnych nieadaptacyjnych schematów i prężności psychicznej
z autostygmatyzacją, objawami depresyjno-lękowymi oraz satysfakcją z życia u osób aseksualnych
Opis pracy
Aseksualność to orientacja seksualna, w której osoba nie odczuwa pociągu seksualnego do innych ludzi. Nie oznacza to zaburzeń sfery seksualnej ani braku potrzeby bliskości, jednak osoby aseksualne często spotykają się z niezrozumieniem, stereotypami i społeczną niewidocznością. To z kolei może prowadzić do tzw. autostygmatyzacji – czyli sytuacji, w której osoby aseksualne przyjmują negatywne postawy wobec własnej orientacji.
Celem mojej pracy było zbadanie, jak trwałe negatywne wzorce myślenia o sobie i świecie (tzw. wczesne nieadaptacyjne schematy) oraz prężność psychiczna – czyli umiejętność radzenia sobie z trudnościami – łączą się z poziomem autostygmatyzacji, objawami depresji i lęku oraz poczuciem satysfakcji z życia osób aseksualnych. Temat został podjęty ze względu na to, że osoby aseksualne często pozostają w społeczeństwie niezauważalne, a ich doświadczenia bywają marginalizowane. Jednym z celów pracy było również pokazanie, że aseksualność jest naturalną i równoprawną orientacją seksualną.
W pracy opisano również społeczne mechanizmy stygmatyzacji, takie jak heteronormatywność i allonormatywność, które zakładają, że pociąg seksualny jest normą. Wyjaśniono także teorię wczesnych nieadaptacyjnych schematów Younga, która opisuje trwałe wzorce myślenia i przeżywania, kształtujące się już w dzieciństwie. Zwrócono też uwagę na rolę prężności psychicznej jako czynnika ochronnego, który może łagodzić negatywny wpływ tych schematów i autostygmatyzacji.
Badanie zostało przeprowadzone na grupie 330 osób identyfikujących się jako należące do społeczności osób nieheteroseksualnych, w tym 113 osób aseksualnych, 110 osób homoseksualnych oraz 107 osób biseksualnych. Analizy dotyczyły m.in. zależności między schematami a autostygmatyzacją, roli prężności psychicznej jako czynnika łagodzącego oraz wpływu tych mechanizmów na objawy depresyjno-lękowe i satysfakcję z życia.
Wyniki pokazały, że osoby aseksualne mogą doświadczać autostygmatyzacji, co obniża ich dobrostan psychiczny. Silniejsze nieadaptacyjne schematy wiązały się z wyższym poziomem lęku i depresyjności oraz mniejszą satysfakcją z życia. Prężność psychiczna działała jak bufor, częściowo chroniąc przed tymi negatywnymi skutkami.
Wnioski płynące z pracy podkreślają, że zrozumienie specyfiki doświadczeń osób aseksualnych jest istotne nie tylko w praktyce psychologicznej, ale również w edukacji społecznej.
Autor: Marcin Jarosz (kierunek: psychologia)
Promotorka: dr Anna Pyszkowska, prof. UŚ (Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach)
Marcin Jarosz | fot. archiwum prywatne