Od prawie pięciu dekad naukowcy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach prowadzą badania w Arktyce, dokumentując tempo i skutki zmian zachodzących w środowisku polarnym. W dniach 6–21 sierpnia 2026 roku zespół Centrum Studiów Polarnych UŚ ponownie wyruszy na Svalbard, aby kontynuować obserwacje w otoczeniu fiordu Hornsund. Jest to najszybciej zmieniający się region Arktyki. Jednocześnie jest to jeden z systematycznie badanych, ale i najpiękniejszych obszarów.
Celem wyprawy jest lepsze poznanie procesów szybkiego zanikania lodowców oraz wpływu tych procesów na środowisko polarne, a także oddziaływanie szersze, w skali globalnej w warunkach postępujących zmian klimatu.
Hornsund jest jednym z najważniejszych naturalnych laboratoriów badań zmian klimatu w Arktyce. Cofające się lodowce odsłaniają nowe obszary lądu, zmieniają obieg wody, transport osadów mineralnych i substancji odżywczych do morza oraz wpływają na funkcjonowanie ekosystemów lądowych i morskich. Tegoroczna wyprawa pozwoli lepiej zrozumieć tempo i mechanizmy tych przemian. Będzie łączyć tradycyjne pomiary terenowe z nowoczesnymi metodami badań zdalnych – teledetekcyjnych. Należy do nich analiza obrazów satelitarnych, połączona z lotniczą fotografią pomiarową (fotogrametria) z wykorzystaniem dronów i pomiarami na lodowcach. Badania będą prowadzone z wykorzystaniem zaplecza Polskiej Stacji Polarnej Hornsund im. Stanisława Siedleckiego.
Jednym z elementów badań będzie również ciągła obserwacja procesu cielenia się Lodowca Hansa, czyli odrywania gór lodowych od jego czoła. Dzięki automatycznym kamerom rejestrującym obraz w krótkich odstępach czasu przez około dwa tygodnie badacze będą mogli przeanalizować dynamikę tego procesu oraz lepiej zrozumieć mechanizmy odpowiedzialne za utratę masy lodowców. Równocześnie prowadzone będą pomiary poziomu wody i odpływu w jednym z potoków lodowcowych, co pozwoli powiązać zmiany zachodzące na lodowcu z funkcjonowaniem jego systemu hydrologicznego.
Badania zostaną przeprowadzone również na Lodowcu Werenskiolda (Werenskioldbreen), w pobliżu Stacji Polarnej im. Stanisława Baranowskiego Uniwersytetu Wrocławskiego. Obejmą one zbadanie zmian zasięgu czoła lodowca i jego przedpola z wykorzystaniem dronów. Szczególne znaczenie mają nowatorskie techniki pomiarów hydrologicznych i meteorologicznych. Przeprowadzony zostanie serwis prowadzonych tam przez wiele lat pomiarów odpływu wód z topniejącego lodowca zakończonego na lądzie. Pozyskane dane pomogą lepiej interpretować zmiany zachodzące w odpływie wód roztopowych i ich wpływ na środowisko polarne.
Transport morski w zatoce Isbjørnhamna | Fot. Dominik Cyran
Szczeliny lodowcowe | Fot. Natalia Łatacz
Przedpole Lodowca Werenskiolda | Fot. Natalia Łatacz
Ekspedycję tworzy zespół łączący wieloletnie doświadczenie polarników z aktywnością młodych naukowców. W wyprawie uczestniczą pracownicy UŚ: dr Elżbieta Łepkowska (kierownik), prof. Jacek A. Jania, dr Michał Ciepły oraz doktoranci Międzynarodowej Środowiskowej Szkoły Doktorskiej (MŚSD): mgr Natalia Łatacz, mgr Dawid Saferna i mgr Katarzyna Stachniak oraz asystent terenowy – wolontariusz, student Jacek D. Jania.
Badania realizowane są w ramach projektów prowadzonych przez Centrum Studiów Polarnych Uniwersytetu Śląskiego, w tym międzynarodowego projektu LIQUIDICE (Linking and Quantifying the Impacts of Climate Change on Inland Ice, Snow Cover, and Permafrost on Water Resources and Society. Ich wyniki przyczynią się do lepszego zrozumienia tempa zanikania lodowców Arktyki oraz zmian zachodzących w obiegu wody i funkcjonowaniu ekosystemów polarnych.
Wyprawa stanowi również ważny element kształcenia młodej kadry naukowej. Natalia Łatacz i Dawid Saferna realizują badania w ramach kształcenia doktorskiego w MŚSD, wspierane również z uniwersyteckiego programu Inicjatywa Doskonałości Badawczej (IDB). Z kolei Katarzyna Stachniak prowadzi badania finansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projektu PRELUDIUM 21 pt. Modelowanie hydrologiczne reakcji odwadniania zlewni zlodowaconych na ocieplenie klimatu Arktyki, poświęconego modelowaniu odpowiedzi systemów odpływu w zlewniach lodowcowych Arktyki na postępujące ocieplenie klimatu.
Badania wpisują się w Priorytetowy Obszar Badawczy Uniwersytetu Śląskiego POB 3 – Zmiany środowiska i klimatu wraz z wyzwaniami społecznymi.
Zapraszamy do śledzenia naszych kanałów społecznościowych, gdzie będziemy na bieżąco publikować relacje i materiały z naszej wyprawy: Facebook, Instagram i TikTok.
Serwis automatycznej stacji meteorologicznej na lodowcu | Fot. Natalia Łatacz