Czy rzeka może stać się bohaterem badań humanistycznych? Jak sprawić, żeby miasto było bardziej ludzkie otwarte i wspólne? Jak przemysł i nowe technologie zmieniają naszą kulturę?
Już 12 maja 2026 r. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego wspólnie z Centrum Informacji Naukowej i Biblioteką Akademicką zapraszają na wyjątkowe wydarzenie naukowo-literackie. Festiwal LiteRawa połączy naukę, refleksję nad współczesnymi wyzwaniami i doświadczenie twórczego działania. Skupimy się na mieście, przemyśle i naturze, a to wszystko w dialogu pomiędzy naukami humanistycznymi i przyrodniczymi.
Program obejmuje spotkanie z elementami śląskiej demonologii i współczesnej kultury (wokół postaci beboka), debatę o humanistyce środowiskowej i sposobach rozumienia regionu w kontekście współczesnych wyzwań, a także rozmowę o napięciach między wyobrażeniami natury a rzeczywistością przemysłową. Uczestniczki i uczestnicy wezmą również udział w warsztatach, w których stworzą autorskie mapy „nastrojonego miasta” oraz wcielą się w różne role społeczne, by lepiej zrozumieć procesy transformacji energetycznej i ich wpływ na społeczność regionu.
Festiwal jest częścią Tygodnia Bibliotek, organizowanego przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Współorganizatorem jest Centrum Informacji Naukowej i Bibliotekę Akademicką (CINiBA).
Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, ale obowiązują zapisy przez formularz zgłoszeniowy.
Program wydarzenia
9.00–10.15 – Śląskie straszki. Bebok – Twój sąsiad na Górnym Śląsku – dr Tomasz Gęsina
Jedną z najbardziej tajemniczych postaci śląskiej demonologii ludowej jest bebok. Dawniej opisywany był jako demon domowy straszący dzieci, zamieszkujący ciemne, niedostępne miejsca i przedstawiany jako istota o groźnym wyglądzie, często porywająca najmłodszych. Współcześnie bebok stał się symbolem śląskiej popkultury. Do jego popularyzacji przyczynił się Grzegorz Chudy, który stworzył rysunki, album Bebok w wielkim mieście oraz projekt plenerowych rzeźb w Katowicach. Od 2021 roku w mieście pojawiły się liczne figurki demonów tworzące Katowicki Szlak Beboków. W nowej odsłonie beboki różnią się od dawnych wyobrażeń – są przyjazne i sympatyczne, stając się rozpoznawalnym elementem miejskiej przestrzeni i lokalnej tożsamości. Podczas warsztatów uczestnicy dowiedzą się, czym jest śląska demonologia ludowa, jaką rolę odgrywa w niej bebok oraz gdzie zamieszkał na kampusie Uniwersytetu Śląskiego.
Przestrzeń: zaczynamy w Sali Dydaktycznej, CINiBA.
10.30–11.30 – Czytanie Śląska – debata o humanistyce środowiskowej między Rawą a Ołowiem – dr hab. Lucyna Sadzikowska, prof. UŚ, dr hab. Aleksandra Nadgórska Socha, prof. UŚ. Prowadzenie: prof. dr hab. Marta Tomczok
Debata stawia w centrum dialog między naukami humanistycznymi a przyrodniczymi. Między Rawą a Ołowiem spróbujemy wspólnie odczytać region jako przestrzeń splątanych relacji – środowiskowych, kulturowych i przemysłowych. To spotkanie o tym, jak różne języki wiedzy mogą się spotkać, by lepiej zrozumieć Śląsk w obliczu współczesnych wyzwań.
Przestrzeń: Sala konferencyjna, CINiBA.
11.45–12.30 – Literackie Puławy: między idyllą poezji a degradacją przyrody – prof. dr hab. Bożena Mazurek. Prowadzenie: prof. dr hab. Marta Tomczok.
Spotkanie będzie poświęcone książce „Na ścieżkach cypryjskiego powiatu i w kręgu puławskiej arkadii” prof. Bożeny Mazurek, a także współczesnemu krajobrazowi Puław i zderzeniu wyobrażeń o pięknie natury z brutalną rzeczywistością przemysłu.
Przestrzeń: Sala konferencyjna, CINiBA
Bloki warsztatowe:
11.45–13.00 – Stwórzmy mapę nastrojonego miasta (prowadząca: dr Zuzanna Neuve-Église) Przestrzeń: Sala dydaktyczna, CINiBA / Sprawiedliwa transformacja i historia górnictwa na Śląsku (prowadząca – mgr Natalia Wrocławska) Przestrzeń: Czytelnia czasopism bieżących, CINiBA.
13.15–14.30 – Sprawiedliwa transformacja i historia górnictwa na Śląsku (prowadząca: mgr Natalia Wrocławska) Przestrzeń: Czytelnia czasopism bieżących, CINiBA / Stwórzmy mapę nastrojonego miasta (prowadząca: dr Zuzanna Neuve-Église) Przestrzeń: Sala dydaktyczna, CINiBA
Opisy warsztatów:
„Stwórzmy mapę nastrojonego miasta” – czy da się zaprojektować miasto, które jest dobrze „nastrojone” dla swoich mieszkańców? Podczas warsztatów spojrzymy na miasto jak na przestrzeń emocji, relacji i codziennych doświadczeń. Porozmawiamy o tym, czym mogłoby być miasto jutra i co sprawia, że niektóre miejsca dają poczucie spokoju, energii, bezpieczeństwa albo wspólnoty – a inne nas przytłaczają. Uczestnicy i uczestniczki zajęć przygotują własne mapy mentalne nastrojonego miasta. To okazja do uruchomienia wyobraźni, zastanowienia się nad jakością życia w mieście i wspólnego namysłu nad tym, jak tworzyć bardziej harmonijne i przyjazne miejsca do życia.
„Sprawiedliwa transformacja i historia górnictwa na Śląsku” – warsztat porusza tematykę ekologii, zmian klimatu oraz odchodzenia od paliw kopalnych, zwracając uwagę na umowę społeczną, politykę krajową i europejską. Interaktywna część spotkania to role play, podczas którego uczniowie wcielają się w rolę pracowników branży górniczej, mieszkańców Górnego Śląska oraz polityków.
Wydarzenie zostało zainspirowane publikacjami naukowymi Uniwersytetu Śląskiego, które stanowią punkt wyjścia do podejmowanych tematów i dyskusji. Udział w festiwalu jest bezpłatny.